sifat so‘z turkumi

DOCX 6 стр. 18,1 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 18,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

10-ma’ruza. sifat so’z turkumi, uning leksik-grammatik xususiyatlari reja: 1. sifat so’z turkumi haqida ma’lumot 2. sifatning o’ziga xos ma’nosi , morfologik xususiyatlari, sintaktik vazifalari 3. sifat darajalari. tayanch so’z va iboralar: sifat so’z turkumi, sifat darajalari,oddiy,qiyosiy orttirma, asliy sifatlar, nisbiy sifatlar sifatning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari predmetning belgisini bildirib, qanday?, qanaqa?, qaysi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lgan so‘zlar sifatdeyiladi. sifatlar ma’no jihatidan quyidagi turlarga bo‘linadi: 1) xususiyat bildiruvchi: yaxshi, yomon, aqlli, sergak, so‘zamol; 2) holat bildiruvchi: go‘zal, erkin, suluv, cho‘loq, maymoq, cho‘tir, soqov, kar, ko‘r. 3) rang-tus bildiruvchi: oq, qora, sariq, kul rang; 4) shakl-ko‘rinish bildiruvchi: yapaloq, tekis, yassi, dumaloq; 5) hajm-o‘lchov-masofa bildiruvchi: keng, tor, chuqur, katta, kichik; 6) maza-ta’m bildiruvchi: shirin, achchiq, nordon, sho‘r, achimsiq; 7) hid bildiruvchi: xushbo‘y, sassiq, badbo‘y, muattar, qo‘lansa; 8) vazn-og‘irlik bildiruvchi: og‘ir, yengil, zildek, vazmin; 9) o‘rin va paytga munosabat bildiruvchi: yozgi, qishki, avvalgi, dastlabki, uydagi, ko‘chadagi. diqqat! ayrim darsliklarda (21; 138)ko‘p, mo‘l, oz kabi …

2 / 6

osita emas, balki o‘rin yoki paytga nisbatan ifodalaydigan va ko‘pincha daraja ko‘rsata olmaydigan sifatlar nisbiy sifatlar deb ataladi. bunday sifatlar yasovchi qo‘shimchalar yordamida yasalgan bo‘ladi: sharsimon, yozgi, uydagi, oilaviy, ilmiy, toshkentlik va b. sifat darajalari predmetlardagi bir xil belgining ortiq-kamligi jihatidan farqlanishi sifat darajasi deyiladi. sifatlarning quyidagi darajalari bor: oddiy daraja,orttirma daraja, qiyosiy daraja, ozaytirma daraja. 1.oddiy darajadagi sifatlarda belgi boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga qiyoslanmaydi. bu daraja belgining odatdagi me’yorda ekanligini ko‘rsatadi va maxsus ko‘rsatkichga (qo‘shimchaga) ega emas: keng ko‘cha, yashil barg, yaxshi odam. 2.orttirma daraja predmetdagi bir belgining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga nisbatan eng ko‘p ekanligini ifodalaydi. orttirma daraja quyidagi usullar yordamida hosil qilinadi: 1) morfologik usul: a) so‘zning birinchi bo‘g‘ini ajratilib, unga keyingi bo‘g‘indagi birinchi undosh qo‘shiladi-da, yopiq bo‘g‘in hosil qilinadi va undan keyin to‘liq shakli takrorlanadi: dum-dumaloq, pak-pakana; b) so‘zning oldingi ikki tovushi ajratilib unga p, m, tovushlaridan biri qo‘shiladi va undan keyin so‘zning o‘zi …

3 / 6

adi: tekkis, yummshoq. 3.qiyosiy daraja predmetdagi bir belgining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgidan ortiq ekanligini ifodalaydi. qiyosiy daraja oddiy darajadagi sifatga -roq qo‘shimchasini qo‘shish yoki sifatdan oldin bir-biridan, undan ham, yanada so‘zlarini keltirish bilan yasaladi: olma daraxti shaftoli daraxtidan balandroq. bir-biridan go‘zal, bundan ham battar, yanada kuchli. 4. ozaytirma daraja belgi darajasining normal darajaga yetmaganligi, normaldan pastligi ifodalanadi. 1) qo‘shimchalar yordamida: oqish, qizg‘ish, qoramtir. -roq qo‘shimchasi ham ozaytirma darajani ifodalashda qatnashadi (bunda bir narsadagi belgi boshqa narsadagi shunday belgiga qiyoslanmaydi): eskiroq (kiyim); 2) sifatdan oldin yarim, nim, och, xiyol, chizi, sal, aytarli, uncha, u qadar so‘zlarini keltirish bilan: yarim ochiq (eshik), uncha katta emas. ozaytirma va kuchaytirma sifatlar ozaytirma sifatlar o‘zakdan anglashilgan rangning, belgining ozligini, kamligini bildiradi va quyidagicha yasaladi: 1. -ish, -imtir (-mtir). bulardan -ish, -imtir undosh tovush bilan bitgan oq, ko‘k kabi so‘zlarga, -mtir esa faqat qora sifatiga qo‘shiladi: oqish, ko‘kish, qoramtir. 2. rangni bildiruvchi sifatdan oldin och, …

4 / 6

sifatlar ham chiziqcha bilan yoziladi: butun - but-butun, dumaloq - dum-dumaloq. 3. sifatdan oldin to‘q, jiqqa, tim, g‘irt kabi so‘zlarni keltirish bilan: bunday sifatlar ajratib yoziladi: jiqqa ho‘l, tim qora. ko‘pgina darsliklarda ozaytirma sifatlar qiyosiy darajadagi sifatlar, kuchaytirma sifatlar esa orttirma darajadagi sifatlar guruhiga kiritiladi. sifatlarning yasalishi: sifatlar quyidagicha yasaladi: 1. sifat yasovchi qo‘shimchalar bilan. 2. so‘zlarni qo‘shish bilan. 3. so‘zlarni takrorlash bilan. 1. sifat yasovchi qo‘shimchalar quyidagilardir: 1) otdan sifat yasovchi qo‘shimchalar: -li: rasmli kitob, kuchli shamol -dor: aybdor, vafodor ba-: badavlat, baquvvat ser-: serhosil olma. -mand: kasalmand, davlatmand yuqoridagi qo‘shimchalar asosdan anglashilgan belgiga egalikni bildiradi. -siz: tuzsiz ovqat. be-: beg‘ubor, bexabar bu qo‘shimchalar esa (no- qo‘shimchasi bilan birgalikda: noaniq, notinch.) asosdan anglashilgan belgiga ega emaslikni ifodalaydi. -lik: toshkentlik (bola) -iy,-viy: tarbiyaviy soat, devoriy soat. -gi,-ki,-qi: bahorgi ishlar, qishki kiyim (paytga xos belgini bildiradi). -aki, -oqi: jizzaki, jirttaki, pistoqi -yi: havoyi. -chan: ishchan bola. -simon: odamsimon maymun (o‘xshashlik ma’nosini …

5 / 6

n(odam) -qa: loyqa(suv) -omuz: hazilomuz(gap), zaharomuz(hazil) -xo‘r: g‘amxo‘r(odam), go‘shtxo‘r(hayvon) -soz: soatsoz(usta) -dek(-day): muzdek(suv), jo‘jabirday(jon) 2) fe’ldan sifat yasovchi qo‘shimchalar: -choq,-chak,-chiq: maqtanchoq, kuyunchak, qizg‘anchiq -gir,-g‘ir,-kir,-qir,-qur: sezgir, topqir, o‘tkir, olg‘ir, uchqur -ma: qaynatma sho‘rva, burmako‘ylak -k (-uk, -ik,-ak) chirik, teshik, tuzuk, g‘alvirak -q(-uq,-iq,-a/oq): iliq, siniq, buzuq, qoloq. -oq: qochoq, qo‘rqoq, baqiroq -qi: sayroqiqush, -qoq, -g‘oq: tirishqoq, uyushqoq, toyg‘oq -ag‘on: bilag‘on, chopag‘on -mon: bilarmon, qirarmon -kun, -qin, -g‘in, tushkun, ozg‘in, jo‘shqin, -g‘un, -qun: turg‘un, tutqun -(a)rli: etarli, zerikarli -ch: tinch, jirkanch -g‘ich: yulg‘ich (odam) -ong‘ich: tepong‘ich, suzong‘ich -ovuch: hurkovuch, iskovuch -mas: o‘tmas(pichoq), indamas(odam) -(i)ndi: asrandi (bola) -a: ko‘tara (savdo) -msiq: qarimsiq, achimsiq 3) boshqa turkumlardan sifat yasovchi qo‘shimchalar : ravishdan: -gi: kechagi, dastlabki sifatdan: no-: noma’lum, noto‘g‘ri. -lom: sog‘lom taqlid so‘zdan: -ildoq: bijildoq, likildoq 2. so‘zlarni qo‘shish, bog‘lash va juftlash bilan quyidagi turdagi sifatlar yasaladi: 1) qo‘shma sifatlar quyidagicha yasaladi va yoziladi: a) ot va otdan. bular qo‘shib yoziladi:bodomqovoq, sheryurak; b) sifat va …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sifat so‘z turkumi"

10-ma’ruza. sifat so’z turkumi, uning leksik-grammatik xususiyatlari reja: 1. sifat so’z turkumi haqida ma’lumot 2. sifatning o’ziga xos ma’nosi , morfologik xususiyatlari, sintaktik vazifalari 3. sifat darajalari. tayanch so’z va iboralar: sifat so’z turkumi, sifat darajalari,oddiy,qiyosiy orttirma, asliy sifatlar, nisbiy sifatlar sifatning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari predmetning belgisini bildirib, qanday?, qanaqa?, qaysi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lgan so‘zlar sifatdeyiladi. sifatlar ma’no jihatidan quyidagi turlarga bo‘linadi: 1) xususiyat bildiruvchi: yaxshi, yomon, aqlli, sergak, so‘zamol; 2) holat bildiruvchi: go‘zal, erkin, suluv, cho‘loq, maymoq, cho‘tir, soqov, kar, ko‘r. 3) rang-tus bildiruvchi: oq, qora, sariq, kul rang; 4) shakl-ko‘rinish bildiruvchi: yapaloq...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (18,1 КБ). Чтобы скачать "sifat so‘z turkumi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sifat so‘z turkumi DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram