sifat soʻz turkumi

DOCX 20 pages 2.1 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

10-ma’ruza. sifat so’z turkumi, uning leksik-grammatik xususiyatlari reja: 1. sifat so’z turkumi haqida ma’lumot 2. sifatning o’ziga xos ma’nosi , morfologik xususiyatlari, sintaktik vazifalari 3. sifat darajalari. tayanch so’z va iboralar: sifat so’z turkumi, sifat darajalari,oddiy,qiyosiy orttirma, asliy sifatlar, nisbiy sifatlar sifatning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari predmetning belgisini bildirib, qanday?, qanaqa?, qaysi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lgan so‘zlar sifatdeyiladi. sifatlar ma’no jihatidan quyidagi turlarga bo‘linadi: 1) xususiyat bildiruvchi: yaxshi, yomon, aqlli, sergak, so‘zamol; 2) holat bildiruvchi: go‘zal, erkin, suluv, cho‘loq, maymoq, cho‘tir, soqov, kar, ko‘r. 3) rang-tus bildiruvchi: oq, qora, sariq, kul rang; 4) shakl-ko‘rinish bildiruvchi: yapaloq, tekis, yassi, dumaloq; 5) hajm-o‘lchov-masofa bildiruvchi: keng, tor, chuqur, katta, kichik; 6) maza-ta’m bildiruvchi: shirin, achchiq, nordon, sho‘r, achimsiq; 7) hid bildiruvchi: xushbo‘y, sassiq, badbo‘y, muattar, qo‘lansa; 8) vazn-og‘irlik bildiruvchi: og‘ir, yengil, zildek, vazmin; 9) o‘rin va paytga munosabat bildiruvchi: yozgi, qishki, avvalgi, dastlabki, uydagi, ko‘chadagi. diqqat! ayrim darsliklarda (21; 138)ko‘p, mo‘l, oz kabi …

2 / 20

osita emas, balki o‘rin yoki paytga nisbatan ifodalaydigan va ko‘pincha daraja ko‘rsata olmaydigan sifatlar nisbiy sifatlar deb ataladi. bunday sifatlar yasovchi qo‘shimchalar yordamida yasalgan bo‘ladi: sharsimon, yozgi, uydagi, oilaviy, ilmiy, toshkentlik va b. sifat darajalari predmetlardagi bir xil belgining ortiq-kamligi jihatidan farqlanishi sifat darajasi deyiladi. sifatlarning quyidagi darajalari bor: oddiy daraja,orttirma daraja, qiyosiy daraja, ozaytirma daraja. 1.oddiy darajadagi sifatlarda belgi boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga qiyoslanmaydi. bu daraja belgining odatdagi me’yorda ekanligini ko‘rsatadi va maxsus ko‘rsatkichga (qo‘shimchaga) ega emas: keng ko‘cha, yashil barg, yaxshi odam. 2.orttirma daraja predmetdagi bir belgining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga nisbatan eng ko‘p ekanligini ifodalaydi. orttirma daraja quyidagi usullar yordamida hosil qilinadi: 1) morfologik usul: a) so‘zning birinchi bo‘g‘ini ajratilib, unga keyingi bo‘g‘indagi birinchi undosh qo‘shiladi-da, yopiq bo‘g‘in hosil qilinadi va undan keyin to‘liq shakli takrorlanadi: dum-dumaloq, pak-pakana; b) so‘zning oldingi ikki tovushi ajratilib unga p, m, tovushlaridan biri qo‘shiladi va undan keyin so‘zning o‘zi …

3 / 20

adi: tekkis, yummshoq. 3.qiyosiy daraja predmetdagi bir belgining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgidan ortiq ekanligini ifodalaydi. qiyosiy daraja oddiy darajadagi sifatga -roq qo‘shimchasini qo‘shish yoki sifatdan oldin bir-biridan, undan ham, yanada so‘zlarini keltirish bilan yasaladi: olma daraxti shaftoli daraxtidan balandroq. bir-biridan go‘zal, bundan ham battar, yanada kuchli. 4. ozaytirma daraja belgi darajasining normal darajaga yetmaganligi, normaldan pastligi ifodalanadi. 1) qo‘shimchalar yordamida: oqish, qizg‘ish, qoramtir. -roq qo‘shimchasi ham ozaytirma darajani ifodalashda qatnashadi (bunda bir narsadagi belgi boshqa narsadagi shunday belgiga qiyoslanmaydi): eskiroq (kiyim); 2) sifatdan oldin yarim, nim, och, xiyol, chizi, sal, aytarli, uncha, u qadar so‘zlarini keltirish bilan: yarim ochiq (eshik), uncha katta emas. ozaytirma va kuchaytirma sifatlar ozaytirma sifatlar o‘zakdan anglashilgan rangning, belgining ozligini, kamligini bildiradi va quyidagicha yasaladi: 1. -ish, -imtir (-mtir). bulardan -ish, -imtir undosh tovush bilan bitgan oq, ko‘k kabi so‘zlarga, -mtir esa faqat qora sifatiga qo‘shiladi: oqish, ko‘kish, qoramtir. 2. rangni bildiruvchi sifatdan oldin och, …

4 / 20

sifatlar ham chiziqcha bilan yoziladi: butun - but-butun, dumaloq - dum-dumaloq. 3. sifatdan oldin to‘q, jiqqa, tim, g‘irt kabi so‘zlarni keltirish bilan: bunday sifatlar ajratib yoziladi: jiqqa ho‘l, tim qora. ko‘pgina darsliklarda ozaytirma sifatlar qiyosiy darajadagi sifatlar, kuchaytirma sifatlar esa orttirma darajadagi sifatlar guruhiga kiritiladi. sifatlarning yasalishi: sifatlar quyidagicha yasaladi: 1. sifat yasovchi qo‘shimchalar bilan. 2. so‘zlarni qo‘shish bilan. 3. so‘zlarni takrorlash bilan. 1. sifat yasovchi qo‘shimchalar quyidagilardir: 1) otdan sifat yasovchi qo‘shimchalar: -li: rasmli kitob, kuchli shamol -dor: aybdor, vafodor ba-: badavlat, baquvvat ser-: serhosil olma. -mand: kasalmand, davlatmand yuqoridagi qo‘shimchalar asosdan anglashilgan belgiga egalikni bildiradi. -siz: tuzsiz ovqat. be-: beg‘ubor, bexabar bu qo‘shimchalar esa (no- qo‘shimchasi bilan birgalikda: noaniq, notinch.) asosdan anglashilgan belgiga ega emaslikni ifodalaydi. -lik: toshkentlik (bola) -iy,-viy: tarbiyaviy soat, devoriy soat. -gi,-ki,-qi: bahorgi ishlar, qishki kiyim (paytga xos belgini bildiradi). -aki, -oqi: jizzaki, jirttaki, pistoqi -yi: havoyi. -chan: ishchan bola. -simon: odamsimon maymun (o‘xshashlik ma’nosini …

5 / 20

n(odam) -qa: loyqa(suv) -omuz: hazilomuz(gap), zaharomuz(hazil) -xo‘r: g‘amxo‘r(odam), go‘shtxo‘r(hayvon) -soz: soatsoz(usta) -dek(-day): muzdek(suv), jo‘jabirday(jon) 2) fe’ldan sifat yasovchi qo‘shimchalar: -choq,-chak,-chiq: maqtanchoq, kuyunchak, qizg‘anchiq -gir,-g‘ir,-kir,-qir,-qur: sezgir, topqir, o‘tkir, olg‘ir, uchqur -ma: qaynatma sho‘rva, burmako‘ylak -k (-uk, -ik,-ak) chirik, teshik, tuzuk, g‘alvirak -q(-uq,-iq,-a/oq): iliq, siniq, buzuq, qoloq. -oq: qochoq, qo‘rqoq, baqiroq -qi: sayroqiqush, -qoq, -g‘oq: tirishqoq, uyushqoq, toyg‘oq -ag‘on: bilag‘on, chopag‘on -mon: bilarmon, qirarmon -kun, -qin, -g‘in, tushkun, ozg‘in, jo‘shqin, -g‘un, -qun: turg‘un, tutqun -(a)rli: etarli, zerikarli -ch: tinch, jirkanch -g‘ich: yulg‘ich (odam) -ong‘ich: tepong‘ich, suzong‘ich -ovuch: hurkovuch, iskovuch -mas: o‘tmas(pichoq), indamas(odam) -(i)ndi: asrandi (bola) -a: ko‘tara (savdo) -msiq: qarimsiq, achimsiq 3) boshqa turkumlardan sifat yasovchi qo‘shimchalar : ravishdan: -gi: kechagi, dastlabki sifatdan: no-: noma’lum, noto‘g‘ri. -lom: sog‘lom taqlid so‘zdan: -ildoq: bijildoq, likildoq 2. so‘zlarni qo‘shish, bog‘lash va juftlash bilan quyidagi turdagi sifatlar yasaladi: 1) qo‘shma sifatlar quyidagicha yasaladi va yoziladi: a) ot va otdan. bular qo‘shib yoziladi:bodomqovoq, sheryurak; b) sifat va …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sifat soʻz turkumi"

10-ma’ruza. sifat so’z turkumi, uning leksik-grammatik xususiyatlari reja: 1. sifat so’z turkumi haqida ma’lumot 2. sifatning o’ziga xos ma’nosi , morfologik xususiyatlari, sintaktik vazifalari 3. sifat darajalari. tayanch so’z va iboralar: sifat so’z turkumi, sifat darajalari,oddiy,qiyosiy orttirma, asliy sifatlar, nisbiy sifatlar sifatning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari predmetning belgisini bildirib, qanday?, qanaqa?, qaysi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lgan so‘zlar sifatdeyiladi. sifatlar ma’no jihatidan quyidagi turlarga bo‘linadi: 1) xususiyat bildiruvchi: yaxshi, yomon, aqlli, sergak, so‘zamol; 2) holat bildiruvchi: go‘zal, erkin, suluv, cho‘loq, maymoq, cho‘tir, soqov, kar, ko‘r. 3) rang-tus bildiruvchi: oq, qora, sariq, kul rang; 4) shakl-ko‘rinish bildiruvchi: yapaloq...

This file contains 20 pages in DOCX format (2.1 MB). To download "sifat soʻz turkumi", click the Telegram button on the left.

Tags: sifat soʻz turkumi DOCX 20 pages Free download Telegram