oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi

DOCX 9 pages 107.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 107.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

kurs ishi mavzu: oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi mundarija i. kirish. kurs ishining umumiy tavsifi…….…………………………………….2 ii. asosiy qism 2.1 oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi……………………………..……….3 2.2 sifatning ma’no guruhlarini tasniflashga oid ilmiy qarashlar………………..11 2.3 ta’lim bosqichlari ona tili darsliklarida sifatlarning ma’no turlari tasnifi…..17 iii. xulosa………………………………………………………...........................24 iv. foydalanilgan adabiyotlar…………………………………………………...26 kirish har bir xalqning tili uning tarixiy taraqqiyotidagi eng noyob va mukammal boyligidir. tilda xalqning taqdiri, yashash tarzi, ma’naviy boyligi aks etadi.til millat ruhining betakror va hech zamonda xira tortmas koʻzgusidir. har bir tilda shu til egasi boʻlgan millatning saviyasi, ruhiyati yorqin ifodasini topadi. shu sababli har bir xalq ona tilining sofligi, kamoloti va rivoji uchun tinmay qaygʻuradi. prezidentimiz bu borada shunday deydi: “jamiki ezgu fazilatlar inson qalbiga, avvalo ona allasi, ona tilining betakror jozibasi bilan singadi. ona tili bu millatning ruhidir. oʻz tilini yoʻqotgan har qanday millat, oʻzligidan judo boʻlishi muqarrar”. 1 hozirgi davr oʻzbek tilshunosligi oʻz tadqiqotchilaridan koʻpgina yangiliklarni, ilmiy izlanishlarni, …

2 / 9

fat leksemalarni tadqiq etishda zamonaviy tilshunoslikdagi eng ilgʻor metodlardan, xususan, semantik- uslubiy izoh, komponent tahlil, qiyosiy- statistik tahlil metodlaridan foydalanish oqsamoqda.bu kabi holatlar mavzuning dolzarbligini belgilaydi. _______________________ 1karimov i. yuksak ma’naviyat yengilmas kuch. t.: ma’naviyat, 2008. 176 b. 1. oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi oʻzbek tili morfologiyasida, boshqa soʻz turkumlari qatori sifat ham katta oʻrinni egallaydi va oʻzining leksik-grammatik va semantik xususiyatlariga koʻra mustaqil soʻz turkumi sifatida ajratilgan. sifat soʻz turkumining koʻp sohalari ustida dissertatsiyalar yoqlandi, ilmiy maqolalar yozildi. ayniqsa, kiyingi yillarda sifat semantikasi, stilistik xususiyatini oʻrganishga e’tibor kuchaydi. xx asrning 40-50- yillarida bir qator olimlar tomonidan leksik ma’noning komponent strukturasi haqidagi fikrlar ilgari suruldi. g.xeller va j.makris rang ifodalovchi leksemalarning oʻrganar ekanlar, ular oʻz tadqiqotlarida ma’noning semantik komponentlarini darajalaydilar. oʻzbek tilshunosligida leksik ma’noni kompanentlardan iborat ekanligi dastlab sh. rahmatullayev, i.qoʻchqortoyev, r.yunusovlarning ishlarida ilgari surulgan. uni tadqiq etishga bagʻishlangan yirik hajmdagi asarlar maydonga keldi.shu tarzda semaseologiya tilshunoslikning barcha sathlarida oʻz …

3 / 9

ati.tilshunoslikda sememani tashkil etuvchi unsur sifatida sema ajratiladi.semema tarkibidagi sema bir xil emas. sema mohiyatiga koʻra uch xil boʻladi: 1) atash semasi (denotativ sema); 2) ifoda semasi (konnotativ sema); 3) vazifa semasi (funksional sema). ___________________________________ 2abdurahmonov gʻ., shukurov sh. oʻzbek tilining tarixiy grammatikasi. morfologiya va sintaksis. t. oʻqituvchi, 1973.320 b. atash semasi borliq bilan, ifoda semasi soʻzlovchining munosabati bilan, vazifa semasi esa leksemaning lison va nutqdagi roli bilan belgilanadi. ifoda semani matndan tashqaridan emas, balki matn doirasida chuqurroq his etamiz. darhaqiqat, qizlarning oy, moh, quyosh, oltin, kumush, yoqut, gavhar, gul; yigitlarning chinor, burgut, arslon, sher va hokazolarga nisbat berilishi ifoda sema bilan bogʻliq. quyidagi misollarga e’tibor beraylik: qoʻlim tegmay toʻkilgan qizgʻaldogʻim, endi seni izlab qaydan toparman. (m.yusuf) yoki: kel ovqatingni yeb ol, arslonim. (h.nazir) bularda moh, ya’ni oyning (toʻlin oy) yorugʻligi, qizgʻaldoqning nozikligi, qoʻl tegishi bilan toʻkilib ketishi, arslonning kuchliligi, qat’iyatligi ma’no koʻchirilishiga asos boʻlib xizmat qilib kelgan. xullas, soʻzni …

4 / 9

kabi belgilardir. belgi ifodasi nafaqat sifatlarga, balki boshqa soʻz turkumlariga ham xosdir. masalan, ot ham matnda (bogʻli qurshovda) sifat kabi belgi ifodalashi mumkin: shakar qiz, oltin soat, zilol suv va hokazo. ayrim sifat xarakteridagi olmoshlar ham sifat kabi belgi ifodalash imkoniga ega: hamma oʻquvchi, barcha xalq, hech bir inson kabi. ravish belgi bildirishiga koʻra sifat bilan mushtaraklik hosil qiladi, ya’ni ravish ham sifatlardek predmet belgisini ifodalab keladi: mardona jang, doʻstona uchrashuv, betoʻxtov harakat va hokazo. sifat soʻz turkumining oʻziga xos lingvistik xususiyatlaridan biri uning polisemantik xususiyatidir. polisemantika bu - formal tilshunoslikda bir ma’noli va koʻp ma’noli soʻzni farqlaganligi kabi nazariy leksikologiyada bir sememali va koʻp sememali leksema farqlanadi. nutqda qoʻllangan soʻz har doim bir ma’noli. chunki, soʻz leksemaning bir martalik koʻrinishi boʻlib, u leksemaga zid ravishda betakrorlik tabiatiga ega. leksema bir tushunchani ifodalasa, u bir sememali leksema deyiladi. masalan, kichik leksemasi bir tushunchani ifodalaydi va shu sababli bir sememali leksema …

5 / 9

r, sifat turkumiga oid soʻzlar bilan yonma-yon “yashashi” natijasida sifatlik xususiyatlariga ham ega boʻlganligiga guvoh boʻlamiz. jumladan, asal, shakar kabilarni bunga misol qilish mumkin. bu kabi soʻzlardagi maza-ta’m belgisi ushbu soʻzlarning sifatlar sari siljishiga ham zamin yaratgan.bir guruh sifatlar borki, ularning umumiy ma’nosi asosida kishi ismlari yuzaga kelgan. sifat asosida hosil boʻlgan atoqli otlarning ma’no ifodasi boʻyicha aytilgan fikrlar fanda munozaralidir. sifat asosida paydo boʻlgan kishi ismlarini quyidagi guruhlarga boʻlib tadqiq etish mumkin: 1. xususiyat sifatlari asosida shakllangan atoqli otlar: abay, kuzan, bayri, chevar, bakir, daler, chaqqon, oʻktam, oʻtkir; 2. holat sifatlari asosida shakllangan atoqli otlar: uljon, toʻqboy, toshbotir, soʻlim, suyarbek, olqinboy, yorqin, yolqin, boʻkay, gajir, bayan, barlos, bayna, bayot, abjir, barchin, bokira; 3. rang-tus asosida shakllangan atoqli otlar: qorajon, oqqiz, sari(sariq sochli), sariboy, qoraqiz, yashil, qoracha, koʻkqiz; 4. shakl - koʻrinish asosida shakllangan atoqli otlar: doʻmbaqoy, oyday, oydona, oycha; 5. maza-ta’m bildiruvchi sifatlar asosida shakllangan atoqli otlar: chuchuk, shirin, …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi"

kurs ishi mavzu: oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi mundarija i. kirish. kurs ishining umumiy tavsifi…….…………………………………….2 ii. asosiy qism 2.1 oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi……………………………..……….3 2.2 sifatning ma’no guruhlarini tasniflashga oid ilmiy qarashlar………………..11 2.3 ta’lim bosqichlari ona tili darsliklarida sifatlarning ma’no turlari tasnifi…..17 iii. xulosa………………………………………………………...........................24 iv. foydalanilgan adabiyotlar…………………………………………………...26 kirish har bir xalqning tili uning tarixiy taraqqiyotidagi eng noyob va mukammal boyligidir. tilda xalqning taqdiri, yashash tarzi, ma’naviy boyligi aks etadi.til millat ruhining betakror va hech zamonda xira tortmas koʻzgusidir. har bir tilda shu til egasi boʻlgan millatning saviyasi, ruhiyati yorqin ifodasini to...

This file contains 9 pages in DOCX format (107.6 KB). To download "oʻzbek tilshunosligida sifat soʻz turkumi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek tilshunosligida sifat so… DOCX 9 pages Free download Telegram