sifat yasalishi

DOC 44.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405755758_56527.doc sifat yasalishi reja: 1. affiksatsiya usuli. 2. kompozitsiya usuli. 3. semantik usul. sifatlar asosan, affiksatsiya va kompozitsiya usullari bilan yasaladi. 1-§.affiksatsiya usuli. so‘zning o‘zak yoki negiziga sifat yasovchi qo‘shimchalar qo‘shish orqali narsaning belgisini bildiradigan yangi so‘zlar yasash usulidir. sifat yasovchi qo‘shimchalar o‘zakka qo‘shilib kelish o‘rniga ko‘ra ort va old yasovchilarga bo‘linadi. bu yasovchilar ko‘pincha ot yoki fe’l asosli o‘zak va negizlardan sifat yasaydi. 1. otdan sifat yasovchi affikslar: - li: ot asosdan anglashilgan narsaga egalik belgisini anglatadi: miltiqli, uchli, kuchli, sutli; ba’zan bu affiks fe’lning harakat nomi shaklidan: yeyishli, o‘tirishli hamda sifatdosh shaklidan ham sifat yasaydi: tushunarli, qiziqarli. - siz: asosdan anglashilgan narsaga ega emaslik belgisini anglatadi: sutsiz, suvsiz, kuchsiz. be-: bu qo‘shimcha - siz affiksining sinonimidir: beminnat, betinim, beparvo, beg‘am. no-: ot va sifat turkumiga mansub so‘zlardan sifat yasaydi: noumid, noiloj, noo‘rin, noto‘g‘ri, nomunosib, noma’qul. - chan: asosdan anglashilgan xususiyatga moyillik belgisini ifodalovchi sifat yasaydi: ishchan, uyatchan , …

$gisini hosil qiladi: mazmundor, bo‘ydor, unumdor, puldor, rangdor. - mand: asosdan anglashilgan narsaga egalik belgisini anglatadi: davlatmand, orzumand, kasalmand. - kor: asosdan anglashilgan xususiyatga kuchli darajada egalik belgisini hosil qiladi: fidokor, ehtiyotkor, isyonkor, omilkor, naqshinkor. - i: asosdan anglashilgan narsaning millat, joy yoki vaqtga oidligini bildiruvchi sifat yasaydi: qozoqi, qishloqi, bahori. - cha: asosdan anglashilgan narsaning millat, joy yoki miqdorga oidligini bildiruvchi sifat yasaydi: o‘zbekcha, farg‘onacha, otiqcha, erkakcha. - parvar: shaxsning asosdan anglashilgan narsani sevishi, unga sadoqati belgisini bildiruvchi sifat yasaydi: xalqparvar, vatanparvar, adolatparvar. - aki: asosdan anglashilgan narsaining harakat usuliga ko‘ra belgisini ifodalaydi: og‘zaki, zo‘raki, xomaki, qalbaki. - namo: narsadan anglashilgan xususiyatga egalik belgisini ifodalaydi: majnunnamo, avliyonamo, darveshnamo. bulardan tashqari -kash (dilkash, hazilkash), -gar(ishvagar, sitamgar), -chil (dardchil, xalqchil), -don (gapdan, bilimdon), -msiq (qarimsiq), -m (qaram), -lom (sog‘lom), -qa (qisqa), -lik(ko‘rpalik, ko‘ylaklik mato), -omuz (hazilomuz, ibratomuz) kabi kam unum affikslar orqali ham sifat yasaladi. 2. fe’ldan sifat yasovchi affikslar: -choq\-chaq\-chiq. …$

$, buzuqi, yig‘loqi, jizzaki, jirtaki. -kin\-qin-\-g‘in. fe’l asosiga qo‘shilib, holat, xususiyat ma’nosidagi sifat yasaydi: tushkun, jo‘shqin, ozg‘in, turg‘un. -mon. asosdan anglashilgan harakatni bajarish qobiliyati kuchli ekanligini anglatuvchi sifat yasaydi: bilarmon, o‘larmon, yeyarmon. -ag‘on. fe’ldan anglashilgan harakatni bajarish qobiliyati kuchli ekanligini anglatuvchi sifat yasaydi: topag‘on, bilag‘on, chopag‘on. -mas. harakatning inkoriy belgisi bo‘lgan sifat yasaydi: yengilmas, o‘tmas, qo‘rqmas, ajralmas, qaytmas, buzilmas. -ch. faqat fe’ldan sifat yasaydi: jirkanch, tinch, shoshilinch, tiqilinch. - qoq\-g‘oq: harakatni bajarishga moyilligi kuchli ekanligini anglatuvchi sifat yasaydi: qochqoq, yopishqoq, urushqoq, tirishqoq. - ildoq. taqlid so‘zlardan sifat yasaydi: likildoq, shaqildoq. 2-§. kompozitsiya usuli. turli turkumlarga oid so‘z shakllarining tilda mavjud bo‘lgan sintaktik qoliplar asosida qo‘shilishi orqali bitta belgi ifodalashga xoslangan yasama sifatlardir. bu usul ham hozirgi o‘zbek tilidagi mahsuldor yasalish usullaridan bo‘lib, qismlarning sintaktik aloqasiga ko‘ra quyidagicha guruhlarni tashkil qiladi: 1) aniqlovchi-aniqlanmish: olachipor, ochsariq, to‘q qizil, qiziqqon, ochko‘z, kaltafahm; 2) to‘ldiruvchi-to‘ldirilmish: tinchliksevar, izquvar, muzyorar, ishbilarmon; 3) hol-hollanmish: ertapishar, tezoqar. qo‘shma …$

zlar asosida sodir bo‘ladi: a) otning sifatga ko‘chishi orqali: tilla bola, asal qiz, oltin davr, kumush qish; b) fe’lning sifatdosh shakllarining sifatga ko‘chishi orqali: kelishgan yigit, turar joy, oqar suv, kelasi yil, o‘tgan zamon; g) ravishning sifatga ko‘chishi orqali: o‘zbekcha kitob, oqilona maslahat, tez odam. bundan tashqari so‘zlarning ma’no o‘zgarishi natijasida sifatga ko‘chish hollari juft va takror qo‘llanishi asosida ham yuz beradi: oldi-qochdi gap, tolim-tolim yoki tol-tol soch, yo‘l-yo‘l ko‘ylak. adabiyotlar 1. м.мирзаев, с.усмонов, и.расулов узбек тили. т., «укитувчи» 1978. 2. ш. шоабдурахмонов, м.аскарова, а.хожиев, и.расулов, , х.дониёров хозирги њзбек адабий тили. т., «укитувчи» 1980. 3. м.ирскулов тилшуносликка кириш. т., «укитувчи» 1992. 4. а.баскаков, а. содиков, а.абдуазизов умумий тилшунослик. т., «укитувчи» 1981. 5. х.неъматов, о.бозоров тил ва нутк. т., «укитувчи» 1993. 6. у.турсунов, ж.мухторов, ш.рахматуллаев хозирги њзбек адабий тили.. 1-кисм. т., «укитувчи» 1979. 7. n. turniyozov a.rahimov o‘zbek tili (ma’ruzalar matni) 8. www.ziyonet.uz

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sifat yasalishi"

1405755758_56527.doc sifat yasalishi reja: 1. affiksatsiya usuli. 2. kompozitsiya usuli. 3. semantik usul. sifatlar asosan, affiksatsiya va kompozitsiya usullari bilan yasaladi. 1-§.affiksatsiya usuli. so‘zning o‘zak yoki negiziga sifat yasovchi qo‘shimchalar qo‘shish orqali narsaning belgisini bildiradigan yangi so‘zlar yasash usulidir. sifat yasovchi qo‘shimchalar o‘zakka qo‘shilib kelish o‘rniga ko‘ra ort va old yasovchilarga bo‘linadi. bu yasovchilar ko‘pincha ot yoki fe’l asosli o‘zak va negizlardan sifat yasaydi. 1. otdan sifat yasovchi affikslar: - li: ot asosdan anglashilgan narsaga egalik belgisini anglatadi: miltiqli, uchli, kuchli, sutli; ba’zan bu affiks fe’lning harakat nomi shaklidan: yeyishli, o‘tirishli hamda sifatdosh shaklidan ham sifat yasaydi: tushunarli, qiziqarli. - s...

DOC format, 44.5 KB. To download "sifat yasalishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sifat yasalishi DOC Free download Telegram