derivatsion tahlil

DOCX 38 pages 67.7 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.7 KB

File type DOCX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

mavzu: derivatsion tahlil (muayyan asar misolida) mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 i bob. tilshunoslikda derivatsiya tushunchasi 1.1. derivatsiya va uning tilshunoslikda o‘rganilishi…………………………….6 1.2. so‘z yasash qolipi tushunchasi ……………………………………...……..17 ii bob. o‘tkir hoshimovning “quyosh tarozisi” hikoyasi misolida derivatsion tahlil. 2.1. hikoyadagi affiksatsiya usulida yasalgan so‘zlar tahlili…………….........…..22 2.2. hikoyadagi kompozitsiya usulida yasalgan so‘zlar tahlili ……………..……31 xulosa………………………………………………………………………....35 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………….38 kirish dunyodagi fanlarning eng qadimiylaridan bo‘lmish tilshunoslik necha o‘n asrlardiki, til deyiladigan tilsimning tabiatini, tub mohiyatini tushunish va tushuntirish yo‘lida tinimsiz izlanadi. shu bois keyingi yillarda lug‘aviy-sintaktik shakllarnining sintaktik imkoniyatlari o‘zbek tili materiallari asosida yangicha tadqiq etish va tahlil qilishga qaratilgan izlanishlarning silsilasi yuzaga keldi. bu izlanishlarning salmog‘i kundan-kunga oshib bormoqda.o‘zbekiston respublikasi mustaqil davlat sifatida shakllangandan beri ilm-fan, milliy madaniyatimizning har bir sohasida, ta’lim-tarbiya tizimida jiddiy o‘zgarishlar ro‘y berdi. “o‘zbek tili xalqimiz uchun milliy o‘zligimiz va mustaqil davlatchilik timsoli, bebaho ma’naviy boylik, buyuk qadriyatdir[footnoteref:1],- deya ta’kidlagan edi prezidentimiz shavkat mirziyoyev. aytishimiz kerakki, o‘zbek tilshunosligi fani oldida …

2 / 38

tayyorlash milliy dasturi” ning amaldagi tadbiqi asosida uzluksiz ta’limda “hozirgi o‘zbek adabiy tili”ning barcha sohalarida izlanishlar olib borilmoqda. [1: shavkat mirziyoyev- o‘zbek tiliga davlat tili berilganining 30-yilligiga bag‘ishlangan tadbirdan] ma’lumki, o‘zbek tilining barcha sathlari o‘zaro bog‘likda, bir-birini taqozo qilgan holda namoyon bo‘ladi. tilshunoslikning “so‘z yasalishi” bo‘limida, birinchidan, yangi leksik birliklarning qanday hosil qilinishi, ikkinchidan, mavjud yasalmalarning qanday paydo bo‘lganligi tekshirilidi. so‘z yasalish hodisasi ilgari tilshunoslikning ayrim bir soha sifatida emas, balki morfologiya ichida tekshirilib kelingan. bunday o‘rganish eng asosiy usullar-so‘z yasashning ham shakl yasashning ham bir xilda bo‘lishi, ko‘pgina yasovchilarning so‘z turkumlari bilan bog‘liq bo‘lishi(-la affiksi fe’llikni ko‘rsatishi bilan bir qatorda so‘z ham yasaydi) bir qadar chalkashliklarga olib kelardi.shunga ko‘ra, keying vaqtlarda nashr etilayotgan ishlarda, hatto ayrim maktab darslikarida ham so‘z yasalishi til fanining mustaqil qismi sifatida morfologiyadan ajratib, alohida bo‘lim sifatida berilmoqda. bizning mazkur kurs ishimizning tadqiqot obyekti bo‘lgan so‘z yasalishiga taalluqli bo‘lgan barcha masalalarni imkon darajasida yoritib berishga …

3 / 38

ka esa so‘zning shaklan o‘zgarishlarini, so‘z qo‘shilishining, so‘z birikmalarining turli ko‘rinishlarini, gap va uning turlarini o‘rganadi. so‘z yasalishi tilshunoslikning ayrim bir bo‘limi sifatida so‘zlarning yasalishini(yasama so‘z), yangi leksik birlik hosil qilishning qonun qoidalarini, vositalarini, so‘z yasalish strukturasini tekshiradi. demak bu sohaning ob’yekti yasama so‘zdir. ushbu jarayonda guvoh bo‘ldikki, so‘z yasalishi o‘zbek tilining tarixiy davrlarida alohida ma’lum bir bo‘lim sifatida o‘rganilgan emas.bu esa mavzuning dolzarbligini belgilaydi. kurs ishining maqsad va vazifalari: ushbu kurs ishidan ko‘zlangan maqsad badiiy matnlardagi derivatsion(so‘z yasalishi)tahlilining shakliy va mazmuniy xususiyatlarini tadqiq etishdir. shu asnoda tadqiqot o‘z oldiga quyidagi vazifalar qo‘yiladi: -derivatsiya(so ‘z yasalishi)ni tilshunoslikning ma’lum bir bo‘limida sifatida tahlil qilish; -matnda ishtirok etgan so‘z yasovchi vosita orqali yasalgan yasama so‘zlarni ajratib olish; -so‘z yasalishi orqali hosil bo‘lgan so‘zlarni shakliy xususiyatlarini ochib berish; -so‘z yasalishi orqali yasalgan so‘zlarni so‘z turkumlariga ko‘ra tasniflash; -o‘zbek tilida so‘z yasalishi orqali yasalgan so‘zlarni yasalish usullarini tahlil qilish. kurs ishining tadqiq obyekti va …

4 / 38

ini tadqiq etishga o‘tishdan oldin, umuman so‘z yasalishi tarixi, bu jarayonning o‘ziga xos belgilari bilan bir-biridan farqlanuvchi bosqichlarini ajratish, har bir bosqichda erishilgan yutuqlar, yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar va ularning sabablarini aniq bilan mazkur masala bo‘yicha navbatdagi vazifalarni belgilashi imkoni tug‘iladi.shu bois o‘zbek tili so‘z yasalishining o‘rganilish tarixiga e’tibor berishni lozim topdik. so‘z yasalishining o‘rganilish tarixidan ma’lum bo‘lyaptiki, bu tarixni ikki asosiy bosqichga ajratish mumkin: 1)so‘z yasalishining tilshunoslikning morfologiya bo‘limida o‘rganilishi bosqichi; 2)tilshunoslikning alohida bo‘limi sifatida ajratilishi va o‘rganilishi bosqichi. bu bosqichni o‘z navbatida, ikki bosqichga ajratish mumkin: a)tilni sistema sifatida; b)so‘z yasalishini sistema sifatida o‘rganishga o‘tish bosqichi-hozirgi bosqich. so‘z yasalishi hozirgi(sinxron) aspektga tayanadi. bunda til taraqqiyotining ma’lum bir davri ko‘zda tutiladi. masalan, hozirgi zamon o‘zbek tili. bunda yasama so‘zning qismlari o‘rtasidagi munosabat jonli bo‘ladi, ya’ni so‘zning ma’nosini qismlarning ma’no munosabati bilan asoslash mumkin bo‘ladi.masalan, o‘rim-im, ter-im, termir-chi, bilim-li, egov-la, randa-la, tin-ch, ikki-lan va boshqalar. xullas, hozirgi so‘z yasalishida ikki yasovchi …

5 / 38

‘zalshtirish bilan bog‘liq bo‘lsa, so‘z o‘zlashtirish lug‘aviy birliklar ma’nosni farqlash (differesiatsiya qilish)da muhim rol o‘ynaydi. lug‘aviy birliklarning mazmuni paydo bo‘layotgan yangi so‘z (yoki tushuncha)ning ma’nosiga zid bo‘lmagan holatlarda ma’nolar o‘zgarishiga ehtiyoj (imkoniyat) vujudga keladi.[footnoteref:2] [2: to'raxodjaeva a., hasanova d. o'zlashma lug'aviy birliklar -yangi so'z yasash manbai./o'zbek tili va uni o'qitish masalalari. respublika ilmiy-nazariy konferentsiyasi. -toshkent: 2017. –b.119] so‘z yasalishi ilk bosqichi umumiy tilshunoslikka doir manbalarda ‘‘morfologik bosqich” sifatida farqlanadi. mazkur bosqichda shakllangan morfologik an’ana so‘z yasalishiga doir izlanishlarda o‘tgan asrning o‘rtalariga qadar izchil davom etdi. xususan, o‘tgan asrning boshlarida abdurauf fitrat tomonidan yaratilgan o‘zbek tiliga doir qo‘llanmada, shuningdek, a.n. kononov va v.v.reshetov kabi olimlar tomonidan chop ettirilgan darsliklarda ham tilshunoslik tarixida yuzaga kelgan ana shu an’ananing ta’sirini kuzatish mumkin. biroq bu an’anani mazkur davr tilshunosligida ham yakdillik bilan qabul qilingan deb bo‘lmaydi. xususan, ayrim ishlarda so‘z yasalishining o‘ziga xos qonuniyatiga ega bo‘lgan hodisa ekanligi ham e’tirof etilganligini kuzatish mumkin. jumladan, …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "derivatsion tahlil"

mavzu: derivatsion tahlil (muayyan asar misolida) mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 i bob. tilshunoslikda derivatsiya tushunchasi 1.1. derivatsiya va uning tilshunoslikda o‘rganilishi…………………………….6 1.2. so‘z yasash qolipi tushunchasi ……………………………………...……..17 ii bob. o‘tkir hoshimovning “quyosh tarozisi” hikoyasi misolida derivatsion tahlil. 2.1. hikoyadagi affiksatsiya usulida yasalgan so‘zlar tahlili…………….........…..22 2.2. hikoyadagi kompozitsiya usulida yasalgan so‘zlar tahlili ……………..……31 xulosa………………………………………………………………………....35 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………….38 kirish dunyodagi fanlarning eng qadimiylaridan bo‘lmish tilshunoslik necha o‘n asrlardiki, til deyiladigan tilsimning tabiatini, tub mohiyatini tushunish va tushuntirish yo‘lida tinimsiz izlanadi. shu b...

This file contains 38 pages in DOCX format (67.7 KB). To download "derivatsion tahlil", click the Telegram button on the left.

Tags: derivatsion tahlil DOCX 38 pages Free download Telegram