she`riy tizimlar

DOC 92,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405755078_56509.doc she`riy tizimlar reja: 1. she`riy nutq haqida ma`lumot. 2. barmoq vazni haqida. 3. o`zbek poeziyasida aruz vazni. 4. barmoq va aruz sistemalarning ba`zi o`xshashliklari. she`riy nutq nasriy nutqqa nisbatan ancha murakkab til hodisasidir. chunki u ohang jihatdan tartibga solingan bo`lib, ritmik o`lchovlar asosida tashkil topgan poetik nutqdir. she`riy nutq ifodaviy vositalar (istiora, allegoriya, metonomiya); maxsus tasvir vositalari (sifatlash, o`xshatish, jonlantirish, mubolag`a) va stimistik usullar intonatsiya, inversiya, parallelizm, ritorik so`roqlarning keng qo`llanishi bilan xarakterlanadi. shu xildagi ma`lum o`lchovchi ritmik, emotsional nutq she`r asosini tashkil etadi. ohang jihatdan tartibga solingan, fikr va his-hayajon ifodasi sifatida vujudga kelgan emotsional ritmik nutq she`r deb ataladi. she`r asosida insonning ichki kechinmalari yotadi. she`r shoirning voqelikdan ta`sirlanishi natijasi bo`lib, uning qalb qo`ridan o`tgan, o`zgacha jilo topib shakllangan fikr va tuyg`ulardir. abdulla qahhor “poeziya – yuksak san`atdir” nomli maqolasida shunday fikrlarni aytadi: “she`r – fikr ekstrakti bo`lishi jihatidan hikmat, ko`ngulga yo`l topishi, undan o`ziga hamohang sado …

boshqalarning yaxlit uyushuvidan tashkil topgan. bular she`rning shakliy tomonlaridir. g`oya har qanday asarning, shuningdek, she`rning ham asosidir. she`rda g`oya mana shu shakliy komponentlar vositasida ifoda etiladi. demak, she`rda ham shakl mazmunga xizmat qiladi, shakl va mazmun mutanosibligi shu tariqa yuzaga va shakl komponentlari hamda ularning aloqasi haqida mumtoz shoirlarimiz bir qancha mulohazalarni ilgari surganlar. masalan, hofiz xorazmiy “gulshan ul-asror” asarida shunday deydi. oqil agar so`z birla so`zni yopar, orif o`shal so`zda o`zini topar. ulki bilur so`z guhari qiymatin, so`zda topar so`zlaguchining otin... so`zda kerak ma`niyu ma`nida zavq, so`zlaguchida so`z uchun dardu shavq. mazmun mohiyatini shakl va uning ko`rinishini belgilaydigan vositalardan yuqori qo`ygan alisher navoiy bir g`azalida shunday deydi: ey navoiy, shu xusrav bila jomiy shavri san`atu rangin qo`y, so`zda kerak dard ila so`z. she`riy san`atlarga o`ta berilib ketishi ham yaltiroqlikni, shaklbozlikni keltirib chiqadi. she`riy san`atlar mazmun va g`oyaning yorqinligi, mazmun va fikrning lo`ndaligi, mazmun va shaklning mutanosibligi uchun xizmat qilmog`i …

larni bajaradigan vazifasiga ko`ra ikki guruhga ajratish mumkin. 1. asosiy unsurlar: ritm, vazn, qofiya, band. 2. yordamchi unsurlar: intonatsiya, poetik sintaksis, she`riy san`atlar. asosiy unsurlar bilan tanishib chiqamiz: ritm- she`r misralaridagi bir-biriga keng nutq bo`laklarining bir tekisda izchil takrorlanib kelishidan paydo bo`ladigan ohangdoshlik. she`r ritmi, odatda, vazn, bo`g`in, turoq, turkum, pauza, band, qofiya, intonatsiya, poetik figuralar, poetik fonetika, she`r san`atlari bilan uzviy bog`liq. ritmni yuzaga keltiruvchi asosiy unsurlardan biri – vazndir. vazn esa bo`g`in, turoq, turkum, pauza, urg`u kabi unsurlardan paydo bo`ladi. bo`g`in – bir havo zarbi bilan aytiladigan tovush yoki tovushlar birikmasi bo`lib, she`riy nutq o`lchovida dastlabki ritmik birlikdir. barmoq tizimida bo`g`inlar turoqlarni, turoqlar turkumlarni, turkum vaznni, vazn ritmni, ritm musiqiylikni, musiqiylik poetik g`oyani vujudga keltiradi. she`riy unsurlarning ketma-ketligi va bog`liqligini shunday ko`rsatish mumkin: bo`g`in-turoq- turkum –vazn- ritm- musiqiylik- poetik- g`oya- she`r. bo`g`in mumtoz she`riyatda hijo deb yuritiladi, unda qisqa va cho`ziq hijolarning miqdori va tartibi muhim rol o`ynaydi. …

uroq va sendan // 3 bo`g`inli turoq. (rauf parfi). o`zbek she`riyatida turoqlanish juda rang-barangdir. hatto bir vaznda turoqlanish tartibi har xil bo`lishi mumkin: 3 3 3 chashmadek / ziloldir / dillarim / = 9 3 3 3 yomg`irdan / ko`kardi / yo`llarim / = 9 a.umariy. 4 5 sen odamning / minglab so`zini / = 9 4 5 buloqlarning / ochding ko`zini / = 9 h.olimjon. 2 3 4 yana / quyoshning / o`ram nuri / = 9 yuzimda o`ynar. 2 3 4 yana yoshlikning / totli sururi / = 9 ko`nglimda o`ynar. oybek. shuning uchun ham bir xil turkumga mansub bunday she`rlar har xil jaranglaydi. talaffuzda bunday guruhning har biridan keyin kichik pauza qilinadi. turoqning o`zi ham bir misrada ikki katta guruhga bo`linib kelishi mumkin. buning natijasida ritmning yana bir muhim omili – “bosh turoq” paydo bo`ladi. odatda, bosh turoq misra yoki bayt oxirida keladi. masalan, 6 5 hayot …

7 gul-lar so-chib ku-la-di. / 7 sakkizlik turkum ru-bo-bim to-ri- ik-ki-dur: / 8 bi -ri quv- noq, bi-ri mah-zun, / 8 ki-bay-tim sat-ri ik-ki-dur: / 8 bi-ri dil-xush, bi-ri dil-xun. / 8 o`zbek she`riyatida 7 lik, 9 lik, 11 lik turkumlar keng qo`llanilladi. turkum she`r vaznini belgilashda hal qiluvchi rol o`ynaydi. she`r qaysi turkumda yozilgan bo`lsa, vaznning nomi ham shu turkumga nisbat beriladi. masalan, h.olimjonning “o`rik gullaganda” she`ri 9 lik turkumda yaratilgan va shunga ko`ra, uning vazni – to`qqiz bo`g`inli barmoq vazni deb yuritiladi. vazn (arabcha o`lchov, tarozi) she`r o`lchovi, me`yori. vazn she`riy nutqni nasriy nutqdan ajratib turuvchi asosiy unsur hisoblanadi. bir turkumdagi she`r misralari, baytlari va bandlarida turoqlar va bosh turoqlarning muayyan qonuniyat asosida ishlatilishidan kelib chiqadigan ritmik hodisa – ohang vazn deb yuritiladi. bo`g`inlarning miqdori turkumni belgilasa, turkumdosh turoqlar va bosh turoqlarning soni vaznni, ularning joylashish tartibi ritmni vujudga keltiradi. masalan: 6 5 senga maftun bo`lib, / sevib …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "she`riy tizimlar"

1405755078_56509.doc she`riy tizimlar reja: 1. she`riy nutq haqida ma`lumot. 2. barmoq vazni haqida. 3. o`zbek poeziyasida aruz vazni. 4. barmoq va aruz sistemalarning ba`zi o`xshashliklari. she`riy nutq nasriy nutqqa nisbatan ancha murakkab til hodisasidir. chunki u ohang jihatdan tartibga solingan bo`lib, ritmik o`lchovlar asosida tashkil topgan poetik nutqdir. she`riy nutq ifodaviy vositalar (istiora, allegoriya, metonomiya); maxsus tasvir vositalari (sifatlash, o`xshatish, jonlantirish, mubolag`a) va stimistik usullar intonatsiya, inversiya, parallelizm, ritorik so`roqlarning keng qo`llanishi bilan xarakterlanadi. shu xildagi ma`lum o`lchovchi ritmik, emotsional nutq she`r asosini tashkil etadi. ohang jihatdan tartibga solingan, fikr va his-hayajon ifodasi sifatida vujudga kelgan emots...

Формат DOC, 92,0 КБ. Чтобы скачать "she`riy tizimlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: she`riy tizimlar DOC Бесплатная загрузка Telegram