aruz va mumtoz she`riy janrlar

DOC 100,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756494.doc aruz va mumtoz she`riy janrlar reja: 1. she`riy janrlar va ularning vazn xususiyatlari. 2. mustazod janri. 3. tuyuq va ruboiy janrlarining vazni bilan bog`liq munozaralar. 4. ruboiy janrining vaznlar rang-barangligi . tayanch iboralar: janr va vazn, tuyuq, ramali musaddasi maqsur, ruboiy, hazaj, axrab va axram, o`n xil rukn, shajara, mustazod, orttirilgan misra, surud, turkiy, aruzvoriy, muhabbatnoma. i. mumtoz she`riy janrlar odatda to`rt xil xususiyatiga ko`ra bir-biridan farqlanadi: 1. she`rning hajmi, misra, bayt yoki bandlar soni. 2. bayt va bandlarning qofiyalanish tartibi. 3. she`rning vazni. 4. she`rning mavzu va mazmuni. demak, she`riy janrlarni farqlashda boshqa belgilar qatorida vaznning ham ahamiyati bor. she`rning hajmi, qofiyasi va mavzusidan ko`ra vaznini tahlil qilish murakkabroq, qiyinroq sanaladi. binobarin, bu masala alohida e`tibor talab etadi. quyidagi misralarni qofiyalanish, mavzu va vaznga ko`ra tahlil qilishga harakat qilamiz: qarilar xotiri nozuktur, ey tifl, shikastidin qilib vahm, o`lma gustoh. unuttungmuki, atfol o`ynag`anda, sinar oz mayl ko`rgandin qurug` shox. …

f`uvlu mafo`ilun mafo`iylu fa`ul hazaji musammani axrabi maqbuzi makfuf. jonona, harifona, paymona, yona so`zlari o`zaro qofiyalangan. mazmuniga ko`ra ishqiy-rindona (may haqida) she`r. mazmuni: jonona qadahni to`ldirib ichar ekan, ey soqiy, menga ham harifona (ko`pchilik bilan ichiladigan) qadahni to`ldirib uzat. falakday paymona to`la bo`lsa-da, yana quy. har qancha bo`shatsam, yana to`ldirgin. 3. 9-12 - misralar ramali musaddasi mahzuf (maqsur) vaznida yozilgan: ul pariy ish/qida bu de/vonani, - v - - - v - - - v - fo`ilotun fo`ilotun fo`ilun ikkinchi va to`rtinchi misralarda qofiya, aniqrog`i qofiya o`rnida tajnis so`zlar qo`llangan (gulxanda-olovda, gul xanda-kulib turgun gul). she`r ishqiy mavzuda. mazmuni: ul pari ishqida yonayotgan bu devonani topishni istasang gulxanga qara. bitta qadah u gulni (yorni) kuldirdi. ey ko`nglim, nazar tashla, kulib turgan gulni ko`r. demak, matnda uchta alohida she`r mavjud bo`lib, ular hajmiga ko`ra teng bo`lsa-da, mavzusi, qofiyasi va eng muhimi vazniga ko`ra farq qiladi. yuqoridagi tavsiflardan kelib chiqib ularni qit`a, …

d nag`amotig`a rost keltururlar ermish va ani "mustazod" derlar ermish". (4. 93) demak mustazodning bir misrasi g`azalning bir yarim misrasiga teng bo`lib, yagona vazngda yozilishi bilan xarakterlanadi. uning to`liq misralari hazaji musammani sadru ibtido axrab, hashvayn makfuf, aruz va zarb mahzuf yoki maqsur vaznida yozilsa, orttirilgan misralari esa hazaji murabbai sadru ibtido axrab, aruz va zarb mahzuf yoki maqsur vaznida yoziladi. boshqacha qilib aytganda, misradagi sadr va ibtido, aruz va zarb orttiriladi: ey husnunga zarroti jahon ichra tajalli, maf`uvlu mafo`iylu mafo`iylu fa`uvlun mazhar sanga ashyo, maf`uvlu fa`uvlun, sen lutf bila kavnu makon ichra muvalli, maf`uvlu mafo`iylu mafo`iylu fa`uvlun olam sanga mavlo. maf`uvlu fa`uvlun, ushbu misralarni jadvalda quyidagi tarzda ko`rsatish mumkin: 1-misra ey husnu ga zarroti jahon ichra tajalli paradigma - - v v - - v v - - v v - - afoil maf`uvlu mafo`iylu mafo`iylu fa`uvlun orttirilgan mazhar sa nga ashyo paradigma - - v v - - …

shuni ko`rsatadiki turkiy tildagi dastlabki ruboiy sayfi saroyi asarlarining leyden universitetida (gollandiya) saqlanadigan yagona qo`lyozmasida uchraydi. mazkur to`rtlikning janri ko`rsatilmagan bo`lsa-da, to`rt misradan iborat ekanligi, qofiyalanishi (a, a, b, a), falsafiy-didaktik mazmuni va eng muhimi vazniga ko`ra ruboiy janri talablariga javob beradi: kim keldi / esa jahon/da, shak yo`qki / ketar, - - v / v - v - / v - - v / v - maf`uvlu mafo`ilun mafo`iylu fa`ul oqil ke/libon bu yer/da ko`p xayr / etar. - - v /v - v - / v - - v /v - maf`uvlu mafo`ilun mafo`iylu fa`ul sen eygu/lu-k et dag`i / tengizg`a sol/g`il, - - v/ v - v - / v - - - / - maf`uvlu mafo`ilun mafo`iylun fa` yozida / senga yaqin / bi-l ul xayr / yetar. - - v / v - v - / v - - v / v - maf`uvlu mafo`ilun …

a-da, umumiy nom bilan "to`rtlik" sifatida tilga olinadi, gohida esa noto`g`ri tasnif etiladi. alisher navoiy tuyuq haqida "sa`y qilurlarkim, tajnis aytilg`ay va ul vazn ramali musaddasi maqsurdir", deb yozadi. bobur "muxtasar"da o`ziga qadar o`zbek she`riyatida yaratilgan tuyuqlarni tasnif qilib to`rt tur yoki "nav`"ga ajratadi: 1. "biri ulkim har uch qofiyada tajnis rioyat qilurlar". 2. "yana biri ulkim qit`adek burung`i baytning avvalqi misrasida qofiya rioyat qilmay baytlarning qofiyasida tajnis keltururlar (ya`ni ikkinchi va to`rtinchi misrada tajnis qo`llanadi)". 3. "yana biri ulkim tajnis rioyat qilmay, uch qofiya bila ayturlar". 4. "yana biri ulkim tajnis rioyat qilmay ikki qofiya bila ayturlar" (6. 163). demak, navoiy ham bobur ham tuyuq janrining asosiy belgisi sifatida aruzning ramali musaddasi maqsur (mahzuf) yoki foilotun, foilotun, foilon (foilun) vaznida yozilishini ko`rsatadi. tajnis qo`llanishi, qo`llanmasligi yoki ularning soni tuyuqning alohida turlarini tashkil etadi. ruboiy. ruboiy janri aruz tizimining hazaj bahriga tegishli bo`lgan 24 xil vaznda yoziladi. bu vaznlar qaysi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "aruz va mumtoz she`riy janrlar"

1662756494.doc aruz va mumtoz she`riy janrlar reja: 1. she`riy janrlar va ularning vazn xususiyatlari. 2. mustazod janri. 3. tuyuq va ruboiy janrlarining vazni bilan bog`liq munozaralar. 4. ruboiy janrining vaznlar rang-barangligi . tayanch iboralar: janr va vazn, tuyuq, ramali musaddasi maqsur, ruboiy, hazaj, axrab va axram, o`n xil rukn, shajara, mustazod, orttirilgan misra, surud, turkiy, aruzvoriy, muhabbatnoma. i. mumtoz she`riy janrlar odatda to`rt xil xususiyatiga ko`ra bir-biridan farqlanadi: 1. she`rning hajmi, misra, bayt yoki bandlar soni. 2. bayt va bandlarning qofiyalanish tartibi. 3. she`rning vazni. 4. she`rning mavzu va mazmuni. demak, she`riy janrlarni farqlashda boshqa belgilar qatorida vaznning ham ahamiyati bor. she`rning hajmi, qofiyasi va mavzusidan ko`ra vaznini tahl...

Формат DOC, 100,5 КБ. Чтобы скачать "aruz va mumtoz she`riy janrlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: aruz va mumtoz she`riy janrlar DOC Бесплатная загрузка Telegram