aruz haqida ma`lumot

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756524.doc αζαρ aruz haqida ma`lumot reja: 1. aruz atamasi haqida. 2. aruzda ritmik bo`laklar: harf, juzv, rukn, bahr. 3. solim va far`iy bahrlar. 4. zihof. 5. aruzda yozilgan she`r vaznini aniqlash. a.navoiy "mezonul avzon"da bergan ma`lumotga ko`ra, "aruz" atamasi uning asoschisi halil ibn ahmad yashagan joydagi vodiy nomi bilan bo/liq ekan. boshqa aruzshunoslar, xususan, vohid tabriziy esa "aruz" arab tilida chodirni tutib turish uchun o`rtaga qo`yiladigan yo/och(ustun)ni anglatadi va aruz atamasi shu so`zdan olingan, deb hisoblaydilar. ular bu fikrning qo`shimcha asosi sifatida yana baytdagi birinchi misraning ham "aruz" deb atalishi, baytning ham (xuddi chodir "aruz"ga tayanganidek) shu ruknga tayanishi, ya`ni, shu rukn o`qilganda she`rning qaysi vaznda ekanligi aniq bo`lishini keltiradilar. bu fikrlarning qaysi biri haqiqatga yaqinligidan qat`iy nazar, biz "aruz"ning istilohiy ma`nosi bilan ish ko`ramiz, ya`ni, "aruz" deganda sharq she`riyatida keng tarqalgan metrik she`r tizimini tushunamiz. mutaxassilar aruz she`r tizimi arab adabiyotida yiii asrdan maydonga kelgani va ix asrdanoq forsiy …

oni ko`rsatishadi. ya`ni, eng kichik ritmik bo`lak sifatida harfning olinishi arab tili (va yozuvi) uchun xosroq, o`zbek tili uchun esa hijoning olingani qulayroq. shunday bo`lsa ham, aruzdagi tarkiblanishni yaxshiroq tasavvur qilish uchun harf eng kichik birlik sifatida olingan holatdagi tarkiblanishga qisqacha to`xtalib o`tish maqsadga muvofiq. demak, arab aruzshunosligida eng kichik ritmik bo`lak — harf, harf esa ikki turli bo`ladi: mutaharrik (cho`zg`ili) va sokin (cho`zg`isiz). cho`zg`i deganda unli tovush tushunilishi e`tiborda tutilsa, "mutaharrik harf", "sokin harf" atamalarining ma`nosi anglashiladi. masalan, "ko`z" so`zi ikkita harf: bir mutaharrik ("ko`") va bir sokindan ("z") tarkib topadi. mutaharrik va sokin harflarning muayyan tartibda qo`shilishidan juzvlar yuzaga keladi. juzvlar harfga nisbatan kattaroq ritmik bo`lak sanalib, ular har biri o`z ichida ikkiga bo`linadigan uch turga ajratiladi: sabab, vatad va fosila. juzvlarning muayyan tartibda birikishidan ruknlar, ruknlarning she`r misrasida muayyan tartibda takrorlanishidan bahrlar hosil bo`ladi. bulardan anglashiladiki, aruz qismlari o`zaro mustahkam aloqada bo`lgan sistema sifatida juda puxta tashkillangan …

yuqorida aytilganidek, uchta juzvning birinchisi sabab deb nomlanadi. sabab o`z ichida ikkiga bo`linadi: 1) sababi hafif bir harakatli va bir sokin harfning qo`shilishidan yuzaga keladi, ya`ni, bir cho`ziq hijoga teng bo`ladi: ko`z, so`z, yuz ( - ); 2) sababi saqiyl ikki harakatli harfning qo`shilishidan hosil bo`ladi, ya`ni, ikki qisqa hijoga teng bo`ladi: o`zi, ko`zi, so`zi ( v v ); vatad juzvi ham asosan ikki xil: 1) vatadi majmu` ikki harakatli va bir sokinning qo`shilishidan hosil bo`ladi, ya`ni, bitta qisqa va bitta cho`ziq hijoga teng: malak, palak (v -) 2) vatadi mafruq ikki harakatli o`rtasida bir harakatsiz harf kelishidan hosil bo`ladi, ya`ni, bir cho`ziq va bir qisqa hijoga teng: hafta, chipta (- v ). fosila juzvi ham ikki turli: 1) fosilai sug`ro uchta mutaharrikdan so`ng bir sokin kelishidan hosil bo`ladi, ya`ni, ikkita qisqa va bir cho`ziq hijoga teng: kapalak (v v -); 2) fosilai kubro to`rt mutaharrikdan so`ng bir sokin kelishidan …

: mafoiylun / foilotun = muzori` foilotun / mustaf`ilun = xafif mustaf`ilun / foilotun = mujtass mustaf`ilun / maf`ulotu = munsarih maf`ulotu / mustaf`ilun = muqtazab faulun / mafoiylun = tavil foilotun / foilun = madid mustaf`ilun / foilun = basit v) ikkita bir xil va bir boshqa xil aslning takroridan hosil bo`luvchi bahrlar: mafoiylun / mafoiylun / foilotun = qarib foilotun / foilotun / mafoiylun = mushokil foilotun / foilotun / mustaf`ilun = g`arib mustaf`ilun / mustaf`ilun / maf`ulotu = sari` aytish kerakki, ko`rsatilgan bahrlar she`riyatimizda ishlatilishi, faolligi jihatidan bir-biridan sezilarli farqlanadi. jumladan, aruzshunos a.hojiahmedov ma`lumotiga ko`ra, ulardan 7 tasi ( vofir, muqtazab, madid, basit, qarib, mushokil, g`arib) o`zbek she`riyatida mutlaqo qo`llanilgan emas; mutadorik, komil va tavil bahrlaridan juda kam shoirlar foydalanganlar. qolgan 9 ta bahr (hazaj, ramal, rajaz, muzori`, xafif, mujtass, munsarih, sari`, mutaqorib) o`zbek she`riyatida faol qo`llanilgan. she`r misrasida bahrlardagi asllar o`zgarishsiz yoxud ma`lum o`zgarishga uchragan holda …

armoq (furu`) yuzaga keladi: 1. qabz zihofiga uchraganda mafoiylun (v - - -) aslining uchinchi cho`ziq hijosi qisqaga o`zgaradi(v - - -) va hosil bo`lgan tarmoq rukni "maqbuz" (mafoilun) deb ataladi. 2. kaff zihofiga uchraganda mafoiylun (v - - -) aslining to`rtinchi cho`ziq hijosi qisqaga (v - - v) o`zgaradi va hosil bo`lgan tarmoq rukni "makfuf" (mafoiylu) deb ataladi. 3. xarm zihofiga uchraganda mafoiylun (v - - -) aslining birinchi qisqa hijosi tushiriladi ( - - -) va hosil bo`lgan tarmoq rukni "axram" (maf`ulun) deb ataladi. 4. shatr zihofiga uchrashdan hosil bo`luvchi tarmoq ruknining nomi "ashtar" (foilun), taqtesi: - v - 5. xarb zihofiga uchrashdan hosil bo`luvchi tarmoq ruknining nomi "axrab" (maf`ulu), taqtesi: - - v 6. tasbig` zihofiga uchrashdan hosil bo`luvchi tarmoq ruknining nomi "masabbag`" (mafoiylon),taqtesi: v - - ~ 7. qasr zihofiga uchrashdan hosil bo`luvchi tarmoq ruknining nomi "maqsur" (mafoiyl), taqtesi: v - ~ 8. hazf zihofiga uchrashdan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "aruz haqida ma`lumot"

1662756524.doc αζαρ aruz haqida ma`lumot reja: 1. aruz atamasi haqida. 2. aruzda ritmik bo`laklar: harf, juzv, rukn, bahr. 3. solim va far`iy bahrlar. 4. zihof. 5. aruzda yozilgan she`r vaznini aniqlash. a.navoiy "mezonul avzon"da bergan ma`lumotga ko`ra, "aruz" atamasi uning asoschisi halil ibn ahmad yashagan joydagi vodiy nomi bilan bo/liq ekan. boshqa aruzshunoslar, xususan, vohid tabriziy esa "aruz" arab tilida chodirni tutib turish uchun o`rtaga qo`yiladigan yo/och(ustun)ni anglatadi va aruz atamasi shu so`zdan olingan, deb hisoblaydilar. ular bu fikrning qo`shimcha asosi sifatida yana baytdagi birinchi misraning ham "aruz" deb atalishi, baytning ham (xuddi chodir "aruz"ga tayanganidek) shu ruknga tayanishi, ya`ni, shu rukn o`qilganda she`rning qaysi vaznda ekanligi aniq bo`lishini ke...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "aruz haqida ma`lumot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: aruz haqida ma`lumot DOC Бесплатная загрузка Telegram