o’zbek va rus tillarida gap

DOC 62.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405744809_56411.doc o’zbek va rus tillarida gap o’zbek va rus tillarida gap reja: 1. o’zbek va rus tillarida bosh bo’laklar 2. ikkinchi darajali bo‘laklar o’zbek va rus tillarida bosh bo’laklar har ikki tilda ega gapning mustaqil bo’lagi bo’lib, turli so’z turkumlari bilan ifodalanadi. predikativ ega qiyos qilinayotgan ikkala tilda ham predmet yoki shaxsni bildiruvchi hamda ayrim so’z yoki so’z birikmasi bilan ifodalangan bosh bo’lakdir. u anglatgan predmet yoki shaxsning harakati yoxud belgisi kesim orqali (predikatsiya yo’li bilan) aniqlanadi. gapning egasi kesim tomonidan aniqlanganligi uchun predikativ ega deb ataladi va qaratqich egadan (sub‘ekt prinadlejnostidan) farq qiladi. predikativ ega vazifasida kelgan har bir so’z yoki so’z birikmasi ikkala tilda ham bosh kelishik (imenitelny padej) so’rog’iga (kim?, kimlar? – kto?; nima?, nimalar? – chto?) javob bo’ladi. rus tilida predikativ ega o’zbek tilidagi kabi ot, sifat, son, olmosh, fe‘l va boshqa so’z turkumlari hamda turli so’z birikmalari bilan ifodalanadi. rus tilida predikativ eganing o’ziga xos …

iga xos grammatik xususiyatlarga ham ega. o’zbek tilida kesim sodda va murakkab bo’lib, turli predikativ (kesimlik) ko’rsatkichlar bilan shakllanadi. kesim vazifasida kelgan so’zlarda shaxs – son qo’shimchalari, modallik va zamon ko’rsatkilari bo’ladi. fe‘lning buyruq mayli (povelitelnoe naklonenie) formasi bilan ifodalangan kesimlar. bu xil kesimlar, asosan, ikkinchi shaxs birlik va ko’plikda ishlatiladi. birlikda ular –i, -y, -, - is, -ysya, - sya affikslari bilan shakllanadi. (idi, chitay, syad, uchis, umoysya, odensya kabi), ko’plikda esa shu ko’rsatkichlarga –te qo’shiladi yoki –ites, -ytes, -etes, - tes qo’shimchalari ishlatiladi (idite, chitayte, syadte, uchites, umoytes, odentes kabi). rus tilidagi kesimlar yana quyidagi xususiyatlarga ega: rus tilida infinitiv kesim ega bilan moslashmaydi. u egali va egasiz (shaxssiz) gaplarning kesimi vazifasida keladi. egali gaplardagi infinitiv kesim: a) ta‘kidlash ma‘nosini ifodalaydi: moya tsel-poluchit vsshee obrazovanie. –mening maqsadim oliy ma‘lumot olishdir; b) boshlanib ketgan yoki davom etayotgan harakatni bildiradi: ya tsaritsa xoxotat i plechami pojimat, i podmigevat glazami, i …

sifat, tartib son, sifatdosh, olmosh bilan ifodalanadi. moslashgan aniqlovchining aniqlanmish bilan struktural munosabati quyidagicha: ma‘lumki, rus tilida otlar uchta grammatik gruppaga, ya‘ni mujskoy, jenskiy va sredniy rod otlariga ajraladi. bularning har biri o’ziga xos kelishiklarda turlanadi. aniqlovchi-lar uz grammatik formalarini (uzgaruvchi qo’shimchalarini) aniqlanmishning yukorida kayd kilingan gchrammatik ma‘nolari bilan moslab keladi. 2. moslashmagan aniqlovchi roditelny kelishikdagi yoki boshika vositali kelishikdagi otlar bilan ifodalanib, aniqlanmishdan keyin keladi: kniga brata (akamning kitobi), knigi, brata (akamning kitobo’lari), s knigami brata (akamning kitobo’lari bilan), o knigax brata (akamning kitobo’lari ka-kida). moslashmagan aniqlovchilarning ba‘zi grammatik xususiyatlari ularni uo’zbek tili bilan qiyoslaganda ravshan kurinadi. chunonchi: a) predlogsiz roditelny kelishikdagi ot bilan ifodalangan aniqlovchilar aniqlanmishdan keyin keladi va ikki predmetning bir-biriga qarashliligini, xususiyatini, sifatini bildiradi. bu aniqlovchilarga uo’zbek tilida aniqlanmish ot oldidan keladigan qaratqich ekvivalent bo’ladi: direktor shkol — maktab direktora. yego, yee, ix, formalari aniqlovchi vazifasida aniqlanmishdan oldin keladi: yego dom — uning uyi . to‘ldiruvchi. …

imtxon topshirgan studentlarga ayting birikmasi urniga imtixon topshirganlarga ayting birikmasi ishlatilishi mumkin. to’ldiruvchilar ko’makchili konstruktsiyalar bilan ifodalanadi: hol. ma‘lumki, hol qiyoslanayotgan ikkala tilda ham ravish (narechiye), ravishdosh (deyeprichastie) va vositali kelishiklardagi otlar bilan ifodalanib, harakatning qanday holatda kay tarzda, qanday sharoitda, kaerda va qachon bajarilganini bildiradi: sekinrok gapirishing.— razgovarivayte tishe. moskvadan turistlar keldi.— iz moskv priexali turist. eo’rtaga moskvaga junab ketyapmiz.— zavtra yedem v moskvu. uo’zbek tilida holning quyidagi turlari bor: ravish holi, payt holi, sabab holi, maksad holi, mikdor-daraja holi, urin holi. sodda gapda bo’laklarning o’rni va tartibi. odatda gap so’zlardan tarkib topadi deyiladi, asli gap bo’laklardan tarkib topadi deyish to’g’riroq. sintaktik bo’lakning ifoda ashyosi bo’lib odatda so’zshakl xizmat qiladi (bunday sintaktik birlik so’z deb yuritilar edi); shu bilan birga, sintaktik bo’lak bog’lanma bilan ham ifodalanadi. keyingi holat hisobga olinsa, gan so’zlardan (so’zshakllardan) tarkib topadi deyish to’g’ri bo’lavermaydi. asli gap bo’laklardan tarkib topadi, bo’lak o’z navbatida so’z bilan (to’g’rirog’i …

disani farqlash lozim: sintaktik bo’lakning o’rni bor va bu o’rinni o’zgartirish imkoniyati bor. o’rni qat‘i belgilangan bo’lakka nisbatan tartib haqida gapirib bo’lmayli odatdagi o’rnini o’zgartirishga yo’l qo’yadigan bo’lakdagina tartib erkinligi mavjud. sintaktik bo’laklarning o’rnini va tartibni belgilashda nasriy adabiy nutq asosga olinadi. qo’shma gap rus tilida ham, o’zbek tilida ham tuzilishi va mazmuniga ko’ra o’ta murakkab bo’lib, har bir tilning uz imkoniyatlari doirasida namoyon bo’ladi. tuzilish jihatidan alohida ta‘kidlashga loyiq hodisa shuki, o’zbek tilida, rus tilidan farqli holda, ergashgan qo’shma gaplarning ma‘lum turida ergash gapning kesimi shaxsli (tuslangan) fe‘l bilan omas, balki ravishdosh bilan ifodalanadi; etik ochilib cho’lponoyning onasi ko’rindi (p. qodirov). rus tilida esa qo’shma gap tarkibidagi har bir predikativ qismning kesimi shaxsli (tuslangan) fe‘l bilan ifodalanadi: bo’lagodarya tomu chto m strogo sobo’lyudaem grafik dvijenii poezdov, kolichestvo perevozok znachitelno uvelichivaetsya (gazetadan). rus tilida ergashgan qo’shma gaplar “slojnopodchinenne predlojeniya neraschlenennoy struktur” va “slojnopodchinenne predlojeniya raschlenennoy struktur” deb ikkiga ajratiladi. birinchi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek va rus tillarida gap"

1405744809_56411.doc o’zbek va rus tillarida gap o’zbek va rus tillarida gap reja: 1. o’zbek va rus tillarida bosh bo’laklar 2. ikkinchi darajali bo‘laklar o’zbek va rus tillarida bosh bo’laklar har ikki tilda ega gapning mustaqil bo’lagi bo’lib, turli so’z turkumlari bilan ifodalanadi. predikativ ega qiyos qilinayotgan ikkala tilda ham predmet yoki shaxsni bildiruvchi hamda ayrim so’z yoki so’z birikmasi bilan ifodalangan bosh bo’lakdir. u anglatgan predmet yoki shaxsning harakati yoxud belgisi kesim orqali (predikatsiya yo’li bilan) aniqlanadi. gapning egasi kesim tomonidan aniqlanganligi uchun predikativ ega deb ataladi va qaratqich egadan (sub‘ekt prinadlejnostidan) farq qiladi. predikativ ega vazifasida kelgan har bir so’z yoki so’z birikmasi ikkala tilda ham bosh kelishik (imenitelny...

DOC format, 62.0 KB. To download "o’zbek va rus tillarida gap", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek va rus tillarida gap DOC Free download Telegram