boshlang‘ich sinflarda so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish metodikasi

DOC 53.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405599982_55905.doc boshlang‘ich sinflarda so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish metodikasi boshlang‘ich sinflarda so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish metodikasi reja: 1. so‘zning morfemik tarkibi. so‘z yasalishi ustida ishlashning ahamiyati va vazifalari. 2. so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish tizimi. 3. o‘zakni o‘rganishning xususiyatlari. 4. so‘z yasovchi qo‘shimchalar ustida ishlash. 5. shakl hosil qiluvchi qo‘shimchalar ustida ishlash. so‘zning leksik ma’nosini aniqlash maqsadida uni morfemalarga ajratish til haqidagi fanda o‘zining nazariy asosiga ega morfema – so‘zning eng kichik, bo‘linmaydigan ma’noli qismi. morfema ikki turga bo‘linadi; 1. o‘zak morfema – so‘zda albatta qatnashadigan va leksik ma’no anglatadigan morfema 2. affiksal morfema – mustaqil holda leksik ma’no anglatmay, so‘zning leksik va ma’nolarining shakllanishi xizmat qiladigan morfema. qo‘shimchalar 2 turga bo‘linadi: 1. so‘z yasovchi qo‘shimchalar. so‘zning leksik ma’nosini shakllantirish uchun xizmat qiladigan. 2. forma yasovchi qo‘shimchalar so‘zlarning grammatik formalarini shakllantirib, turli grammatik ma’nolarini ifodalaydi. so‘zning morfemik tarkibi ustida ishlash bilan o‘quvchilar so‘zning leksik ma’nosini aniqlashning asosiy usullarini bilib oladilar. bunda o‘qituvchining …

oan so‘zlar va ularning tarkibiy qismi, (o‘zak va qo‘shimchalar) asliga muvofiq yoziladi. o‘zak va qo‘shimchalarni to‘g‘ri yozish malakasini nazariy asosda shakllantirish fonetik so‘z yasalishiga oid, grammatik bilimlarni maqsadga muvofiq tatbiq etishni talab qiladi. shuning uchun so‘zning morfemik tarkibini o‘rganishning muhim vazifalaridan biri o‘zak va qo‘shimchalarni to‘g‘ri yozish malakasini shakllantirish uchun zarur bo‘lgan bilim va ko‘nikmalar asosini yaratish hisoblanadi. so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish o‘quvchilarning aqliy qobiliyatini o‘stirishda, xususan, til birligi sifatida so‘zni umumiy bilib olish uchun zarur bo‘lgan maxsus aqliy ko‘nikmalarni shakllantirishda ham ahamiyatli. o‘qituvchining vazifasi ta’lim jarayonida bilimni o‘zlashtirish bilan o‘quvchilarni aqliy faoliyatini o‘stiradigan mavxumlashtirish, analiz, taqqoslash ko‘nikmalarni shakllantiradigan sharoit yaratish hisoblanadi. boshlang‘ich sinflar ona tili dasturiga muvofiq, so‘zning morfemik tarkibi 2-sinfda o‘rganiladi. 3-sinfda so‘z turkumlarini o‘rganish bilan bog‘liq holda so‘zning tarkibi haqidagi bilimlarni takomillashtirish ko‘zda tutiladi. avvalo, til materialini o‘rganish sistemasi nimaligi aniqlab olamiz. til materialini o‘rganish sistemasi deganda, ilmiy asoslangan izchillikdagi va o‘zaro bog‘lanishdagi bilimlar kompleksini o‘zlashtirishni ta’minlaydigan …

o‘zlarda o‘zakning bir xil yozilishini kuzatish hisoblanadi. “o‘zakdosh so‘zlar” tushunchasini shakllantirish ularning ikki muhim belgisini, ya’ni mazmuniy va mazmuniy umumiylikning (ma’nosida qandaydir umumiylik borligini) va tuzilishiga ko‘ra umumiylikni (umumiy o‘zak mavjudligini) o‘zlashtirishga ta’lim jarayonida sharoit yaratish lozim. ta’limning bu bosqichida o‘quvchilarning morfema haqidagi bilimlarni yetarli emas, ularni bu tushunchalar bilan amaliy mashqlarni bajarish jarayonida endigina tanishtirilayapti. shuning uchun o‘qituvchi tarkibi va yasalish usuli o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga mos bo‘lgan so‘zlarni tanlaydi. bu so‘zlarni analiz va sintez qilishni boshqaradi, so‘zlarning leksik ma’nosi bilan morfemik tarkibi o‘rtasidagi bog‘lanishni o‘quvchilar bilib olishlarga doimiy g‘amxo‘rlik qiladi. 3-bosqich – o‘zak, so‘z yasovchi va forma yasovchi qo‘shimchalarning xususiyatlari va tildagi rolini o‘rganish metodikasi. bu bosqichning o‘quv vazifasiga “o‘zak”, “so‘z yasovchi qo‘shimcha”, “forma yasovchi qo‘shimcha” tushunchalarini shakllantirish, so‘zning leksik ma’nosi bilan morfemik tarkibi o‘rtasidagi bog‘lanish haqidagi tasavvurlarni o‘stirish, o‘zakda jufti bor jarangli va jarangsiz undoshli so‘zlarni to‘g‘ri yozish malakasini shakllantirish, nutqda so‘z yasovchi qo‘shimchasi bor so‘zlarni ongli ishlatish …

bilan tanishtiriladi. so‘z yasovchi qo‘shimchaning roli bilan tanishtirish va shu asosda so‘z yasovchi qo‘shimchali so‘zdan o‘z nutqida ongli foydalanish ko‘nikmasini o‘stirish hisoblanadi. o‘quvchilar so‘z yasovchi qo‘shimcha yordamida yangi leksik ma’no tushunishi muhim ahamiyatga ega. forma yasovchi qo‘shimchalarni o‘rganish xususiyatlari. har bir morfemaning lingvistik mohiyatda o‘ziga xos xususiyatlarga ega. forma yasovchi qo‘shimchada grammatik funktsiya yetakchi hisoblanadi, bu bilan u so‘z yasovchi qo‘shimchadan farqlanadi. 4-bosqich – so‘z turkumlarini o‘rganish bilan bog‘liq holda so‘zning tarkibi ustida ishlash, (3-sinf). so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish sistemasida bu bosqichning maqsadi so‘z yasovchi qo‘shimchaning so‘z shaklini o‘rganishdagi ahamiyati haqidagi bilimni chuqurlashtirish; o‘quvchilarni ot, sifat, fe’llarning yasalish xususiyatlarini tushunishga tayyorlash hisoblanadi. so‘z turkumlarini o‘rganish jarayonida o‘qituvchi o‘quvchilarga so‘z turkumidan boshqasini yoki shu so‘z yasovchi qo‘shimcha yordamida bir so‘z turkumidan boshqasini yoki shu so‘z turkumining o‘zini yasash mumkinligini tushuntiradi. masalan, ot ko‘proq boshqa bir otdan (baliqchi, ishchi; sinfdosh, sirdosh; bog‘bon, oshpaz, kitobxon) shuningdek fe’ldan (elak, kurak, yutuq); sifat ko‘proq otdan …

oblanadi. masalan, baliq so‘zidan –chi qo‘shimchasi yordamida yangi so‘z yasash, (baliqchi), uning leksik ma’nosini tushuntirish qaysi so‘z turkumi ekanini aytish topshiriladi. ikkala topshiriqda ham o‘quvchilar so‘zni morfemik taxlil qiladilar. bunda o‘qituvchi o‘quvchilar e’tiborini hosil bo‘lgan so‘z qaysi morfema yordamida, qaysi so‘z turkumidan yasalganiga, qanday mashqlarda tilda mavjud bo‘lgan so‘zlarning leksik ma’nosi bilan morfemik tarkibining o‘zaro bog‘liqligiga va biror so‘z turkumiga xarakterli bo‘lgan so‘z yasalishi usuliga asoslaniladi. bunday mashq turlaridan ayrimlari: 1. o‘zakdosh so‘zlari bo‘lgan matnni leksik-so‘z yasalishi tomonidan taxlil qilish. masalan, quyidagi kabi matn yozdiriladi: hovlimizda gulzor bor. gulzorga har xil gul ekilgan. ularni gulchi akam parvarish qiladi. gullar chamandek ochiladi. o‘qituvchi rahbarligida bir o‘zakdosh so‘zdan boshqasi qanday, qaysi morfema yordamida yasalgani, u qaysi so‘z turkumiga kirishi, qanday ma’no bildirishi aniqlanadi. 2. leksik ma’nosi keng tushuntirilgan so‘zni o‘zakdosh so‘z bilan almashtirish. topshiriq. ajratib ko‘rsatilgan so‘zga o‘zakdosh bo‘lgan bir so‘z toping. uning qaysi turkumiga kirishini ayting va uni so‘z tarkibiga ko‘ra …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "boshlang‘ich sinflarda so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish metodikasi"

1405599982_55905.doc boshlang‘ich sinflarda so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish metodikasi boshlang‘ich sinflarda so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish metodikasi reja: 1. so‘zning morfemik tarkibi. so‘z yasalishi ustida ishlashning ahamiyati va vazifalari. 2. so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish tizimi. 3. o‘zakni o‘rganishning xususiyatlari. 4. so‘z yasovchi qo‘shimchalar ustida ishlash. 5. shakl hosil qiluvchi qo‘shimchalar ustida ishlash. so‘zning leksik ma’nosini aniqlash maqsadida uni morfemalarga ajratish til haqidagi fanda o‘zining nazariy asosiga ega morfema – so‘zning eng kichik, bo‘linmaydigan ma’noli qismi. morfema ikki turga bo‘linadi; 1. o‘zak morfema – so‘zda albatta qatnashadigan va leksik ma’no anglatadigan morfema 2. affiksal morfema – mustaqil holda leksik ma’no angla...

DOC format, 53.0 KB. To download "boshlang‘ich sinflarda so‘zning morfemik tarkibini o‘rganish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: boshlang‘ich sinflarda so‘zning… DOC Free download Telegram