grammatika va so‘z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirish metodikasi asoslari

PPTX 30 pages 773.2 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 773.2 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

powerpoint presentation 5-mavzu: o‘quvchilarda grammatika va so‘z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirish metodikasi asoslari reja: 1.grammatik tushunchaning mohiyati va uni kichik yoshdagi o‘quvchilar o‘zlashtirishidagi qiyinchiliklar 2.o‘quvchilarda grammatika va so‘z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirishning metodik asoslari. 3. tushunchani o‘zlashtirish ustida ishlash jarayoni, uning shartli ravishda to‘rt bosqichga bo`linishi. takrorlash ma’lumki, nutq tovushlari îkki katta guruhga bo‘1inadi: en/i tovushlar ve tınrloslı tovushlar. buni o‘quvchilarga tushuntirishda ılar- ning quyidagi belgilari hisobga olinadi: 1)talaffuz qilinish usuli (unli tovush talaffuz qilinganda havo oqimi og‘iz bo‘shlig‘idan erkin ravishda o‘tadi, undosh tovush talaffuz qilinganda, havo og‘iz bo‘shlig‘ida to‘siqqa uchraydi); 2)ovoz va shovqinning ishtiroki (unli tovushlar faqat ovozdan iborat, undosh tovushlar talaffuz qilinganda shovqin eshitiladi, ba’zan shovqin va qisman ovoz eshitiladi); 3)bo‘g‘in hosil qilish xususiyati (unli tovushlar bo‘g‘in hosil qiladi, undosh tovushlar bo‘g‘in hosil qilmaydi). o‘zbek tili yozuvi tovush yozuvi hisoblanadi, chunki tovush yo- zuvda harflar bilan ifodalanadi. 1 -sinf o‘quvchilari quyidagilarni bilib olishlari lozim: a)tovushni talaffuz qilamiz va …

2 / 30

4)sh, ch harf birikmalari ham bir tovushni ifodalaydi (shamol, choy). o‘quvchilarga jarangli va jarangsiz undosh tovushlar talaffiızini kuzatishga asoslanib tanishtiriladi. bunda jufti bor jarangli va jarangsiz undoshlar ajratiladi. kuzatishda o‘quvchilar faol qatnashishi va ularga jufti bor jarangli undosh bilan jarangsiz undoshlarni ajratish qanchalik muhim ekanini yaqqol ko‘rsatish uchıın faqat bitta undosh tovush bilan farqlanadigan baqir — yaqir, girl — kııl, dil — til, rina — sirin, joy — choy kabi so‘z1ardagi tovushlarni taqqoslash maqsadga muvofiq. bunda o‘qituvchi o‘quvchilar diqqatini b—p, v —f, g—k, d—t, z—s, j—ch, j—sh tovushlari biri jarangli, ikkinchisi jarangsiz undoshdan iborat tovush juftlarini hosil qilishiga qaratadi, ularning talaffuzidagi farqni amaliy tushuntiradi (jarangli undosh tovushlarda shovqin va qisman ovoz qatnashadi, jarangsiz undoshlarda esa faqat shovqin eshitiladi). jufti hor jarangli undoshlar: b, v, g, d, z, j, j, g’. jufti hor jarangsiz undoshlar: y, f, k, t, s, ch, sh, .x. jufti yo‘q jarangli undoshlar: l, m, n, r, …

3 / 30

shqa tovush bilan alınashmasligini bilish. undosh tovushdan so‘ng unli tovush kelgan so‘x tekshiruvchi so‘z bo‘la olishini bilish. 4.tekslıiruvchi va tekshiriluvchi so‘zdagi undosh harfni taqqoslash (kitobi — kitob, maqsadi — maqsad, maqsadga). „vatan“ so‘zida ikkı bo‘g‘in bor. birinchi bo‘g‘inga va; ya’ni v, a harflarini yozaman, ikkinchi bo‘g‘inga tan: ya ni r, a, n harflarini ı•ozaman. o‘quvchi so‘zni bo‘g‘inlarga bo‘lish. bo‘g‘indagi har bir tovushning o‘rnini, tartibini aniq ko‘z oldiga keltirib, bo‘g‘inlab aytish ko‘nikmasiga ega bo‘lsa, so‘zdagi harflarni tushirib qoldirmay, o‘rnini almashtirmay yoza oladi. shuning uchun bo‘g‘in ustida ishlashga so‘zni bo‘g‘inlab ko‘chirib yozish. bo‘g‘in1ab diktovka bilan yozish (bo‘g‘inlab izohlab yozish) mashqlarini ham kiritish lozim. ikkinchi dan, so‘zni bo‘g‘inlarga bo‘lish ko‘nikmasi o‘quvchi1ar uchıın so‘zning oldingi qatorga sig‘may qolgan qismini keyingi qatorga bo‘g‘inlab to‘g‘ri ko‘chirish uchun zarur. bolalar, ayniqsa, singil, ko ngi/, tongi kabi so‘zlarni bo‘g‘inga bo‘lishda qiynaladilar, chun ki bu so‘zlarda bitta jarangli undosh to xush ng harf birikmasi bilan ifodalanadi. bu so‘z1arni bo‘g‘inga …

4 / 30

ttıshtınchalarni shakllantirish ustida ish olib boriladi. mavhumlashtirishda qiynaladigan o‘quvchi1ar so‘zlarni taqqoslay olmaydilar va ularning muhim grammatik belgilariga ko‘ra bir gıınıhga birlashtira olmaydilar, tushunchani shakllantirishda qiynaladilar va xatoga yo‘l qo‘yadi1ar. masalan, fe’1 o‘rganilganda o‘quvchilar fe’l predmetning harakatini bildirishini bilib oladilar. ytırmoq, o ’qiınoq, olmoq kabi fe’llarda leksik ma’no grammatik ma noga mos keladi. o ’ylnmoq, sevınoq, o ’smoq, ko ’karınoq shuning uchıın fe’lni o‘rganishning boshlang‘ich bosqichida yotmoq, kasnlhınınoq, turınoq, qizarmoq kabi so‘zlarni predmet harakatini bildiradi deb hisoblamaydilar. bunday hodisani otur o‘rganishda ham uchratish mumkin. ayrim o‘quvchilar tinch- lik, qahramonlik, qadam kabi so‘zlarni ot turkumiga kiritmaydilar. grammatik tushunchalarda til hodisalarining muhim belgilari umumlashtiriladi. tııshunchani o‘zlashtirish ustida ishlash jarayonida o‘rganiladigan mtıhim belgilari ajratish maqsadida muayyan til materiali analiz qilinadi. masalan, so‘z o‘zgartuvchi qo‘shimcha uchun quyidagi ikki muhim belgi xarakterli: 1)so‘z o‘zgartııvchi qo‘shimcha — so‘zning o‘zgaradigan qismi; 2)so‘z o‘zgartuvchi qo‘shimcha sintaktik vazifani bajaradi, ya’ni gapda so‘zlarni bog‘lash uchun xizmat qiladi. grammatik tushunchani o`zlashtirish uzoq …

5 / 30

gapga xos belgilarni sanash. 4-bosqich – yangi til materiali asosida o`rgatilayotgan tushunchani aniqlashtirish, bilim tajribaga tatbiq etiladigan mashqlar ishlash. yangi tushunchalarni amalda qo`llash. grammatik tushunchalarni o`quvchilar ongli o`zlashtirishlari uchun o`qituvchi quyidagilarga alohida e’tibor berishi zarur; 1. o`quvchilar faqat darslikdagi misoldan foydalanmay, o`zlari mustaqil yoki o`qish kitobidagi matnlardan topa olsinlar. 2. qoida aytilgach, o`quvchidan shu qoidaga mos so`z yoki so`z birikmasini qidirib topish yoki o`ylab topgan misoli orqali qoidani isbotlashni talab qilish. 3. tushunchaning o`ziga xos belgilarini qoidani qismlarga bo`lgan holda sanab berishni so`rash. 4. ulardan nutqlarda foydalana olish. grammatik tushunchalarni o‘zlashtirishning metodik shartlari i. o‘quvchilar aqliy faol'7atiri faollashtirish. o’quvchilarni so‘z yasovchi qo‘shimchalar bilan tanishtirishda o‘qituvchi xattaxtaga gul — gulchi, g’a11a — g’allakor, traktor — traktorclıi kabi so‘zlarni ikki ustun tarzida yozadi. o‘quvchilarga „ikki ustun shaklida yozilgan so‘zlarni kuzating, ma’nolaridagi farqini o‘ylab ko‘ring, shu so‘zlarning ma’nosini farqlashga xizmat qilayotgan qismini toping“ topshirig‘ i beriladi. gul so‘zi o‘simlikning bir turini, ,gulchi esa …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "grammatika va so‘z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirish metodikasi asoslari"

powerpoint presentation 5-mavzu: o‘quvchilarda grammatika va so‘z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirish metodikasi asoslari reja: 1.grammatik tushunchaning mohiyati va uni kichik yoshdagi o‘quvchilar o‘zlashtirishidagi qiyinchiliklar 2.o‘quvchilarda grammatika va so‘z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirishning metodik asoslari. 3. tushunchani o‘zlashtirish ustida ishlash jarayoni, uning shartli ravishda to‘rt bosqichga bo`linishi. takrorlash ma’lumki, nutq tovushlari îkki katta guruhga bo‘1inadi: en/i tovushlar ve tınrloslı tovushlar. buni o‘quvchilarga tushuntirishda ılar- ning quyidagi belgilari hisobga olinadi: 1)talaffuz qilinish usuli (unli tovush talaffuz qilinganda havo oqimi og‘iz bo‘shlig‘idan erkin ravishda o‘tadi, undosh tovush talaffuz qilinganda, havo og‘iz bo‘s...

This file contains 30 pages in PPTX format (773.2 KB). To download "grammatika va so‘z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirish metodikasi asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatika va so‘z yasalishiga … PPTX 30 pages Free download Telegram