grammatika va so’z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirishning metodik asoslari

DOCX 21 pages 45,4 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 45,4 KB

Fayl turi DOCX

Pages 21

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

grammatika va so’z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirishning metodik asoslari reja: 1. grammatik tushunchalarning mohiyati. ularni o’zlashtirishdagi qiyinchiliklar 2. tushunchani o’zlashtirish ustida ishlash jarayoni 3. grammatik tushunchalarning samarali o’zlashishini ta’minlaydigan 4. metodik shartlar 5. grammatik va so’z yasalishiga oid mashqlar boshlang’ich sinflarda morfologiyadan “ot”, “sifat”, “son”, “fe’l”, “olmosh” tushunchalarini; siktaksisdan “gap”, “ega”, “kesim”, “ikkinchi darajali bo’lak”, “uyushiq bo’lak”, “undalma” kabi tushunchalarni; so’z yasalishidan “o’zak”, “qo’shimcha”, “o’zakdosh so’zlar” kabi tushunchalarni shakllantirish ustida ish olib boriladi. o’qituvchi tushunchalarni shakllantirish jarayonini boshqarish, o’quvchilar aqliy faoliyatini to’g’ri tashkil etish uchun tushuncha nimaligini, tushunchani bilib olish jarayonining xususiyatlarini, tushunchani o’zlashtirish qanday sharoitda natijaliroq bo’lishini ko’z oldiga aniq keltirishi lozim. grammatik tushunchalarning mohiyati. ularni o’zlashtirishdagi qiyinchiliklar tushuncha atrof-muhitdagi predmet va hodisalarning muhim belgilari va o’zaro aloqadorligi aks ettirilgan tafakkur shaklini tasvirlab ko’rsatadi. grammatik tushunchalarda ham, boshqa tushunchalar kabi, hodisalarning muhim belgilari umumlashtirilgan holda aks ettiriladi. til hodisalarining o’ziga xos xususiyati, ya’ni tushunchaning mazmun tomoni grammatik tushunchaning o’ziga …

2 / 21

hunchaga asos bo’lgan dastlabki materialning o’zi yetarli darajada mavhumdir. demak, grammatik tushunchalar umumlashtirilganlarning yana umumlashtirilgani hisoblanadi. grammatik tushunchaning bu xususiyatlari tufayli o’quvchilarda tushuncha juda ko’p qiyinchilik bilan shakllanadi. grammatik tushunchani bilib olish uchun mavhum tafakkur ma’lum darajada rivojlangan bo’lishi lozim. mavhum tafakkur ta’lim jarayonida vujudga keladi va maxsus mashqlarni talab qiladi. bu mashqlar muayyan aqliy ko’nikmalarni va lingvistik tasavvur hamda bilimlar yig’indisini shakllantirishga qaratilgan bo’lishi zarur. ko’pgina ruhshunos olimlarning tekshirishlari natijasida aniqlanishicha, tushunchani shakllantirish jarayoni tafakkurga oid analiz, sintez, taqqoslash, umumlashtirish, aniqlashtirish amallarini bilib olish jarayoni ham hisoblanadi. o’quvchilarda tushunchani shakllantirishning natijasi ularning mavhumlashtirish faoliyatining qay darajada o’sganligiga bog’liq. mavhumlashtirishda qiynaladigan o’quvchilar so’zlarni taqqoslay olmaydilar va ularning muhim grammatik belgilariga ko’ra bir guruhga birlashtira olmaydilar, tushunchani shakllantirishda qiynaladilar va xatoga yo’l qo’yadilar. masalan, fe’l o’rganilganda o’quvchilar fe’l predmetning harakatini bildirishini bilib oladilar. yurmoq, o’qimoq, olmoq kabi fe’llarda leksik ma’no grammatik ma’noga mos keladi. ko’p fe’llarda bunday moslik bo’lmaydi. grammatikada predmet …

3 / 21

amaydilar. bunday hodisani otni o’rganishda ham uchratish mumkin. ayrim o’quvchilar tinchlik, qahramonlik, qadam kabi so’zlarni ot turkumiga kiritmaydilar. tushunchani shakllantirish uchun o’quvchilarda mavhumlashtirish ko’nikmasini o’stirish, ular diqqatini so’zning aniq leksik ma’nosidan grammatik ma’nosiga qaratish va shu guruhdagi so’zlarga oid umumiy, grammatik belgilarni hisobga olgan holda, ularni bir guruhga birlashtirish talab etiladi. masalan, k i m? yoki n i m a? so’rog’iga javob bo’ladigan barcha so’zlar “ot” turkumiga birlashadi; predmet bildirish, son (birlik va ko’plikda kelish), egalik qo’shimchalari bilan o’zgarish, kelishiklar bilan turlanish bu so’zlar uchun umumiy grammatik belgilar hisoblanadi. tushunchani shakllantirishda xatoning oldini olish uchun ta’lim berish jarayonida qator metodik talablarga rioya qilinadi. tushunchani o’zlashtirish ustida ishlash jarayoni grammatik tushunchani o’zlashtirish uzoq davom etadigan va kichik yoshdagi o’quvchilar uchun ancha murakkab jarayondir. o’qituvchi boshlang’ich sinflarda tushunchani o’zlashtirishga oid ishlarni tashkil etishda o’rganiladigan tushunchaning lingvistik mohiyatini, bilimlarni o’zlashtirish jarayonining psixologik-didaktik xususiyatlarini, o’quvchilarning nutqiy va aqliy o’sishi bir-birini taqozo etishini, grammatik bilimning …

4 / 21

chilarini tushunchaning qanday belgilari bilan tanishtirishni, foydalanganda yaxshi natija beradigan leksik materiallarni, metodik usul va vositalarni belgilab oladi. til materialini analiz qilish jarayonida o’rganiladigan tushunchaning muhim belgilari ajratiladi (tushuncha ustida ishlashning birinchi bosqichi), so’ng belgilar o’rtasidagi bog’lanish topiladi, bir tushunchaning xususiyati sifatida ular orasidagi o’zaro munosabati aniqlanadi, atama beriladi (tushuncha ustida ishlashning ikkinchi bosqichi). o’quvchilar o’rganilgan tushuncha mohiyatini anglashlari va bilimlarni nutq tajribasiga tatbiq etishlari uchun tushuncha ta’rifini aniq ifodalash ustida ishlanadi (tushuncha ustida ishlashning uchinchi bosqichi); to’rtinchi bosqichda o’rganilgan kategoriyani bilib olish uchun mashq qilinadi; amaliy vazifani hal qilish maqsadida (fikrni aniq ifodalash, so’zni va gapni to’g’ri yozish uchun) o’quvchilarda tushunchaga asoslanish ko’nikmasi shakllantiriladi. shunday qilib, tilga oid tushunchalarni shakllantirish jarayoni shartli ravishda to’rt bosqichga bo’linadi: birinchi bosqich – tushunchaning muhim belgilarini ajratish maqsadida til materialini tahlil qilish. bu bosqichda ma’lum so’z va gaplarning leksik ma’nosidan kelib chiqib mavhumlashtirish amalga oshiriladi va shu til hodisasi, til kategoriyasi uchun umumiy …

5 / 21

ishini aniqlash. ko’rsatilgan bosqichlarni “fe’l” grammatik tushunchasini shakllantirish jarayoni misolida ko’rib chiqaylik: tushuncha ustida ishlash til materialini tahlil qilish va tushunchaning muhim belgilarini aniqlashdan boshlanadi. ko’pgina tekshirishlar, agar o’quvchilar o’qituvchi rahbarligida muayyan vazifani bajarish bilan dastlabki til materialini o’zlari tuzsalar yoki tanlasalar, ularning analitik faoliyati samaradorligi ortishini ko’rsatdi. masalan, o’quvchilar harakatlarini kuzatish asosida gap tuzadilar. darsda o’quvchilarni fe’ldan foydalanish va e’tibor bilan yozishga undaydigan qulay nutqiy vaziyat yaratiladi. ekskursiya, yaqinda ko’rilgan filьm, shu darsda ko’rsatilgan diafilьmning biror qismi, o’qilgan hikoya, rasm materiali yuzasidan gaplar tuzish ham mumkin. gap tuzishda fikrni aniq ifodalaydigan kerakli so’z (fe’l)ni jamoa bo’lib topish imkonini beradigan vaziyat yaratish muhimdir. masalan, mavzuni o’rganishdan oldin o’quvchilar bahorda tabiatda yuz beradigan o’zgarishlarni kuzatadilar. o’qituvchi: – bahorda tabiatda qanday o’zgarishlar yuz beradi? o’quvchilar: – kunlar isiydi. – o’tlar ko’karadi. – daraxtlar kurtak chiqaradi. – bodom gullaydi. – dastlab shaftoli, o’riklar gullaydi. – olma keyinroq gullaydi. o’quvchilar o’qituvchi tavsiya qilgan bir …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "grammatika va so’z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirishning metodik asoslari"

grammatika va so’z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirishning metodik asoslari reja: 1. grammatik tushunchalarning mohiyati. ularni o’zlashtirishdagi qiyinchiliklar 2. tushunchani o’zlashtirish ustida ishlash jarayoni 3. grammatik tushunchalarning samarali o’zlashishini ta’minlaydigan 4. metodik shartlar 5. grammatik va so’z yasalishiga oid mashqlar boshlang’ich sinflarda morfologiyadan “ot”, “sifat”, “son”, “fe’l”, “olmosh” tushunchalarini; siktaksisdan “gap”, “ega”, “kesim”, “ikkinchi darajali bo’lak”, “uyushiq bo’lak”, “undalma” kabi tushunchalarni; so’z yasalishidan “o’zak”, “qo’shimcha”, “o’zakdosh so’zlar” kabi tushunchalarni shakllantirish ustida ish olib boriladi. o’qituvchi tushunchalarni shakllantirish jarayonini boshqarish, o’quvchilar aqliy faoliyatini to’g’ri tashkil et...

This file contains 21 pages in DOCX format (45,4 KB). To download "grammatika va so’z yasalishiga oid tushunchalarni shakllantirishning metodik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatika va so’z yasalishiga … DOCX 21 pages Free download Telegram