морфология. от суз туркуми

DOC 47,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404482343_53915.doc морфология морфология. от сўз туркуми режа: 1. морфология ҳақида умумий маълумот. 2. грамматик сон категорияси. 3. эгалик категорияси. ҳозирги ўзбек тилида бўлганидек, эски ўзбек тилида ҳам сўз туркумларининг йирик уч гуруҳи қайд қилинади. булар мустақил сўзлар, ёрдамчи сўзлар ва ундовлар. лекин бу сўз туркумларининг ички категориялари узоқ даврлар мобайнида ўзига хос равишда тараққий этиб келди. профессор ш.шукуров бу тарихий тараққиётни уч босқичга ажратади: биринчи босқич. бу босқични xiv асрнинг охиригача бўлган давр ташкил этади. бу давр эски ўзбек адабий тилининг шаклланиш арафаси бўлиб, бу давр тилида қадимги туркий тилга оид кўпгина формалар янги формалар билан параллел қўлланиб келган ҳамда ёзма ёдгорликларда диалектал ҳодисалар кўплаб акс этган. шунингдек, бу давр тилида бошқа туркий тилларга оид бўлган сўз формалари ҳам истеъмолда бўлган. иккинчи босқич. бу босқич xiv асрнинг охири ва xix асрнинг 2-ярмигача бўлган даврни ўз ичига олади. бу даврда эски ўзбек адабий тили вужудга келди ва маълум даражада адабий меъёрга …

$ча эски ўзбек тилида ҳам айрим ҳолат ва мавҳум тушунчани билдирувчи отларга қўшилганда кўпликни эмас, балки кучайтириш, таъкидлаш каби маъноларни ифодалайди: аны¦ душманлары кјп қайғулар тапты (œн).аҳмад юсуф бег ызтыраблар қылыб айтадур ким... (бн). шу билан бирга, бу қўшимча ҳурмат маъносида ҳам қўлланган: аталары эзгµ киши эрди (таф.). қабрлары балхдадур (мн). -ат\\-¡т. маълумки, қадимги туркий тилда бу қўшимча -т вариантида (қыйын (азоб)- қыйыт (азоблар)) қўлланиб, кўплик ва жамлик маъноларини ифодалаган. эски ўзбек тили ёдномаларида, хусусан, «бобирнома»да бу қўшимча –ат\\-¡т тарзида қўлланиб, худди шу маъноларни ифодалаган: маҳаллат, бег¡т, туманат, бјлµк¡т, бағат. шуни айтиш керакки, қадимги туркий тилда оғлан, эр¡н сўзларида учрайдиган кўплик маъноси эски ўзбек тилида кўплик маъносида эмас, балки бирлик маъносида қўлланган: йығғғғы¦ыз бегл¡рµ оғланларны (шб).эр¡нл¡р айтурлар (таф.). маълумки, ҳозирги ўзбек тили лексикасида араб сўзлари маълум ўрин тутади. бу ҳол эски ўзбек адабий тилида кучлироқ бўлган. шу муносабат билан кўплик шаклида ўзлаштирилган сўзлар кўплик маъносида қўлланган: шуарā (шоирлар), улама (олимлар), …$

$ўшилади: меҳрим отын ҳушу сабру ақлу ҳис йашурмады \\ меҳри ламиэъ тјрт бурқаъ кейнидин пынҳан эм¡с. -µм қўшимчаси. ундош билан тугаган ва тил олди унлилари қатнашган негизларга қушилади: ул лаби унабгун кјнлµмг¡ экк¡н тухмы меҳр \\ кјнлµм ичр¡ йашурун дурданадек унаб ара. -ум қўшимчаси. ундош билан тугаган тил орқа лабланган унлилар қатнашган негизларга қўшилади: болмадым умрумда бир дам хатыры хуррам бил¡ \\ гар иликдин келс¡ бир дамни кечµрма¦ ғам бил¡. i шахс кўплиги, ii шахс бирлик ва кўплигида ҳам юқоридаги қоида ўз кучини сақлайди. i шахс кўплигида эгалик қўшимчалари –мыз\\ -миз,-ымыз\\ -имиз, -умыз\\ умиз ва –умуз\\ -умуз тарзида; ii шахс кўплигида –¦ыз\\-¦из, -ы¦ыз\\-и¦из,-у¦ыз\\-у¦из,-у¦уз\\-у¦уз тарзида;iii шахс бирлик ва кўплигида – сы\\-си (унлилардан сўнг), -ы\\-и (ундошлардан сўнг) қўшимчалари қўшилади. адабиётлар: 1. абдураҳмонов тарихий синтаксис.-т., 1974. 2. щербак а.м. грамматика староузбекского языка.-м.-л.,1962. 3. серебринников б.а., гаджиева н.з. сравнительно-историческая грамматика тюркских языковю фонетика, морфология, синтаксис.-м., 1986. 4. www.ziyonet.uz$

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "морфология. от суз туркуми"

1404482343_53915.doc морфология морфология. от сўз туркуми режа: 1. морфология ҳақида умумий маълумот. 2. грамматик сон категорияси. 3. эгалик категорияси. ҳозирги ўзбек тилида бўлганидек, эски ўзбек тилида ҳам сўз туркумларининг йирик уч гуруҳи қайд қилинади. булар мустақил сўзлар, ёрдамчи сўзлар ва ундовлар. лекин бу сўз туркумларининг ички категориялари узоқ даврлар мобайнида ўзига хос равишда тараққий этиб келди. профессор ш.шукуров бу тарихий тараққиётни уч босқичга ажратади: биринчи босқич. бу босқични xiv асрнинг охиригача бўлган давр ташкил этади. бу давр эски ўзбек адабий тилининг шаклланиш арафаси бўлиб, бу давр тилида қадимги туркий тилга оид кўпгина формалар янги формалар билан параллел қўлланиб келган ҳамда ёзма ёдгорликларда диалектал ҳодисалар кўплаб акс этган. шунингдек, бу...

Формат DOC, 47,0 КБ. Чтобы скачать "морфология. от суз туркуми", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: морфология. от суз туркуми DOC Бесплатная загрузка Telegram