эга ва кесим координацияси. боглама

DOC 83.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1402825307_43028.doc эга ва кесим координацияси www.arxiv.uz эга ва кесим координацияси. боглама режа: 1. эга ва ва кесим мослиги. 2. эга ва кесим мослиги кўринишлари. з. феъл кесимнинг эга билан мос келиши 4. 0т кесимнинг эга билан мослашиши. 5. боғлама ва унинг турлари. анънавий тилшунослик назариясида айтилганидек, эга ва кесим гапнинг грамматик асоси бўлиб, улар гапда бир-бирига мос шаклларда кела олади. бу икки бўлак орасидаги мослашиш, координатив алоқа эса, одатда, кесим таркибида келган шахс-сон қўшимчалари орқали амалга оширилади. бу қўшимчалар кесим билан эганинг алоқасини кўрсатади. эга -кесим алоқаси мослашув йўли билан бўлар экан: мен бордим. сен бординг каби шаклларда намоён бўлади ҳамда бу каби мослик қор оқ. у қувноқ кўринишларида ҳам мавжуддир. предикатив конструкция элементларининг кесимдаги махсус қўшимча орқали шахс-сон мослигини билдириши ҳодисанинг мантиқий томони билан ҳам боғлиқ. лекин бу грамматик ва мантиқий ҳодисалар бир-бирига тенг эмас. буларнинг муносабатида қуйидаги ҳолатларни кўрамиз: 1. компонентлар грамматик томондан ҳам логик томондан ҳам бир-бирига …

дик-биринчи шахс, кўплик-биринчи шахс, кўплик. у айтди-учинчи шахс, бирлик-учинчи шахс бирлик. шуни айтиш лозимки, улар бордилар ёки болалар бордилар ва биз бордик. гапларидаги мослик бир хил эмас. биринчиларида кесим шакли эга шаклига мослашган бўлса, иккинчиси (биз бордик)да кесим шакли эганинг маъносига қараб мослик ҳосил килган 2. кесим учинчи шахсни кўрсатувчи феълдан бўлганда, эга кўпликда бўлса ҳам, кесим баъзан бирлик формасида кела олади. бундай вақтда кесимнинг кўплик маъносида эканлиги эга орқали билиниб туради. бундай ўринларда кесимнинг бирлик ё кўплик ҳолда қўлланиши тамоман фарқсиз эмас. буни ҳам ўзига хос кўринишлари бор. масалан: а)эга жонли предметни англатувчи сўз бўлиб, кўплик формасида келганда, кесим кўпликда ҳам бирликда ҳам бўлади: болалар куйлади. болалар куйладилар. эга ҳайвон, парранда, жониворларни англатса бирлик шаклда қўлланади: қушлар сайради. б)эга жонсиз нарсаларни англатувчи сўзлардан иборат бўлганда, кесим кўпинча бирлик шаклида келади: эски уйлар бузилди. ўтлар ўсди ва ҳ.зо. кўплик формасидаги эга доим "бирдан ортиқ нарса"номини англата бермайди. масалан қор ёгди …

рган эканлар конструкцияси эски замонда кўпинча ҳурмат, лаганбардорлик учун ишлатилган булса, ҳозирда мазах учун қўлланиши ёки эски услубда гапирганликни билдиради. баъзан ўз олмоши билан ифодаланган эга ўзлари шаклида келиши, унга мос ҳолда кесим ҳам кўплик шаклини олиши мумкин; -ия, ана бошлиқнинг ўзлари келиб қолдилар. эски услубда бу форма учинчи шахснинг кўплиги иккинчи шахс учун кулги-мазах ифодаси учун ҳам қўлланади: ўзлари ким бўлади, афанди? 4. кесим сифат, сон каби сўзлар билан ифодаланганда, эга кўпликдаги от бўлганда ҳам кесим бирлик формаоида қўлланади; боғдаги гуллар ранг-баранг. йиғилган одамлар мингта. 5. эга формал жиҳатдан кўпликни кўрсатиб, бирлик маъноси учун қўлланганда, кесим ҳам кўпинча ўша формада қўлланади, аммо бирликни билдиради: бувимлар айтдилар. сиз айдингиз. биз шундай дедик. (мен шундай дедим). булар стилистик сабаблар туфайли юзага келади. 6. эга вазифасида миқдор билдирувчи сўз (саноқ сон, миқдор равиши) билан ифодаланган сифатловчили от бирикма келса, кесим кўпинча бирлик, баъзан кўпликда келади: ўн киши келди,-ўн киши келишди. ҳар икки …

амма ёқ топ-тоза, ёввойи ўтлар йўқ. кесим таркибида -лар келганда ҳурмат маъноси ифодаланиши мумкин. уйда бувим борлар. 10. мен сендек одамни биринчи кўришим.-биз сендек одамни биринчи кўришимиз каби гапларда мослик ҳозирги тилимизда ҳаракат номига қўшилган эгалик аффиксидан билинади. 11. эга мен, сен, биз (бизлар), сиз(сизлар) сўзларидан бўлса, кесимга шу олмошга мос шахс-сон қўшимчаси қўшилади: мен бордим. биз бордик. от кесимларда предикативлик қўшимчасининг қўлланмай қолиши айрим услубий хусусиятлар билан боғлиқ: ахир, биз ҳам мансабдор одам. кесим мен, сен, биз, сиз сўзларидан бўлганда, шахс-сон қўшимчаси улар билан фонетик жиҳатдан бир хиллик ҳосил қилади: илғорлар бизмиз. унинг тарбиячиси сизсиз. эга кўплик шаклини олган сен олмошидан бўлганда, кесим ҳам шу шаклда қўлланади. сенлар ёшсанлар. бу конструкция тингловчига нисбатан ўзини юқори тутиш, менсимаслик каби мазмун оттенкаларини ифодалайди: сизлар айтинглар. 12. эга учинчи шахс кўплик формасида келганда, от кесимлар бирликда ҳам, кўпликда ҳам қўллана олади: улар студентла, предметни, шахс-сонни кўрсатиш мақсад қилинганда, кўплик шакли қўлланади; шахснинг …

киз киши оширилган мажбурият олдик ва буни шараф билан бажардик, конструкциясида эга ифодаланмаган. (ўн саккиз киши бирикмаси эга эмас, изоҳловчи, эга - биз ифодаланмаган). 15. қувонасан киши типидаги конструкцияларда шахс маъноси умумлашган ва яга-кесим мослигини кўрсатиб бўлмайди. 1б. эга-кесимнинг кўплик шаклида бўлиши баъзан эгалик қўшимчасига эга бўлган иккинчи даражали бўлакнинг ҳам кўплик қўшимчасини талаб этади. бу бўлак эгадан англашилган шахсларга қарашли предметни англатади: болалар китобларини келтирдилар. улар кечқурун оталарини чақириб келдилар. булардан ташқари эга ва кесим мослигада яна айрим ҳоллар мавжудки, буларни қайд этмай бўлмайди. i. кесим бирор ҳаракат, иш, ҳолатда узоқ давом этиш, такрор, изчилликни ифодалаши, маънони кучайтириши лозим бўлса, такрорланиб келган сифатдош билан ифодаланади ва унинг эга билан мослашуви айрим хусусиятга эга: иккинчи сифатдош мослашув шаклини олмай, бир шаклда бўлади. биринчи сифатдош эса эганинг қайси шахс эканлигига, сонига қараб, махсус аффикс олади. мослашув шу қўшимча орқали бўлади: севган отим ёлларини тараганим-тараган. 2. гапда эга бир неча сўз билан …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "эга ва кесим координацияси. боглама"

1402825307_43028.doc эга ва кесим координацияси www.arxiv.uz эга ва кесим координацияси. боглама режа: 1. эга ва ва кесим мослиги. 2. эга ва кесим мослиги кўринишлари. з. феъл кесимнинг эга билан мос келиши 4. 0т кесимнинг эга билан мослашиши. 5. боғлама ва унинг турлари. анънавий тилшунослик назариясида айтилганидек, эга ва кесим гапнинг грамматик асоси бўлиб, улар гапда бир-бирига мос шаклларда кела олади. бу икки бўлак орасидаги мослашиш, координатив алоқа эса, одатда, кесим таркибида келган шахс-сон қўшимчалари орқали амалга оширилади. бу қўшимчалар кесим билан эганинг алоқасини кўрсатади. эга -кесим алоқаси мослашув йўли билан бўлар экан: мен бордим. сен бординг каби шаклларда намоён бўлади ҳамда бу каби мослик қор оқ. у қувноқ кўринишларида ҳам мавжуддир. предикатив конструкция элеме...

DOC format, 83.0 KB. To download "эга ва кесим координацияси. боглама", click the Telegram button on the left.

Tags: эга ва кесим координацияси. бог… DOC Free download Telegram