грамматика ва суз ясалишига оид тушунчаларни шакллантиришнинг методик асослари

DOC 138,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403363992_45659.doc грамматика ва суз ясалишига оид тушунчаларни шакллантиришнинг методик асослари режа: 1. грамматик тушунчаларнинг моҳияти. уларни ўзлаштиришдаги қийинчиликлар 2. тушунчани ўзлаштириш устида ишлаш жараёни 3. тушунчанинг самарали ўзлашишини таъминлайдиган методик шартлар 4. грамматик ва сўз ясашга доир машқлар бошланғич синфларда морфологиядан «от», «сифат», «сон» «феъл», «олмош тушунчаларини; сиктаксисдан «гап», «эга» «кесим», «иккипчи даражали бўлак», «уюшиқ бўлак, ундалма» тушунчаларини; сўз ясалишидан «ўзак», «қўшимча», «ўзакдош сўзлар» каби тушунчаларни шакллантириш устида иш олиб борилади. ўқитувчи тушунчаларни шакллантириш жараёнини бошқариш, ўқувчилар ақлий фаолиятини тўғри ташкил этиш учун у тушунча нималигини, тушунчани билиб олиш жараёнининг хусусиятларини,тушунчани ўзлаштириш қандай шароитда натижалироқ бўлиши кўз олдга аниқ, келтириши лозим. грамматик тушунчаларнинг моҳияти. уларни ўзлаштиришдаги қийинчиликлар тушунча атроф-мухитдаги предмет ва ходисаларнинг муҳим белгилари ва ўзаро алокадорлиги акс эттирилган тафаккўр формасинн тасвирлаб кўрсатади. грамматик тушунчаларда ҳам, бошқа тушунчалар каби, ҳодисаларнинг муҳим белгилари умумлаштирилган ҳолда акс эттирилади. тил ҳодисаларининг ўзига хос хусусияти, яъни тушунчанинг мазмун томони грамматик тушунчанинг ўзига хос хусусиятини …

нади. грамматик тушунчанинг бу хусусиятлари туфайли ўқувчиларда тушунча жуда кўп қийинчилик билан шаклланади. грамматик тушунчани билиб олиш учун мавҳум тафаккўр маълум даражада ривожланган бўлиши лозим. мавҳум тафаккўр таълим жараёнида вужудга келади ва махсус машқларни талаб қилади. бу машқлар муайян ақлий кўникмаларни ва лингвистик тасаввўр ҳамда билимлар комплексини шакллантиришга қаратилган бўли-ши зарўр. кўпгина психолог олимларнинг текширишлари натижасида аниқланишича, тушунчани шакллантириш жараёни тафаккўрга оид анализ, синтез, таққослаш, умумлаштириш, аниқлаштириш амалларини билиб олиш жараёни ҳам ҳисобланади. ўқувчиларда тушунчани шакллантиришнинг натижаси уларнинг мавҳумлаштириш фаолиятининг қайдаражада ўсганлигига боғлиқ. мавҳумлаштиришда қийналадиган ўқувчилар сўзларни таққослай олмайдилар ва уларнинг муҳим грамматик белгиларига кўра бир группага бирлаштира олмайдилар, тушунчани шакллантиришда қийналадилар ва хатога йўл қўядилар. масалан, феъл ўрганилганда ўқувчилар феъл предметнинг ҳаракатини билдиришини билиб оладилар. юрмоқ, экмоқ, чопмоқ каби феълларда лексик маъно грамматик маънога мос келади. кўп феълларда бундай мослик бўлмайди. грамматикада предмет ҳаракати дейилганда, ҳаракат билан бирга предметнинг ҳолати, унинг бошқа предметларга муносабати, предмет белгисининг ўзгариши кабилар ҳам …

грамматик маъносига қаратиш ва шу гўруҳдаги сўзларга оид умумий, грамматик белгиларни ҳисобга олган ҳолда, уларни бир гўруҳга бирлаштириш талаб этиладп. масалан, к и м? ёки н и м а? сўроғига жавоб бўладиган барча сўзлар «от» тўркумига бирлашади; предмет билдириш, сон (бирлик ва кўпликда келиш), эгалик қўшимчалари билан ўзгариш, келишиклар билан тўрланиш бу сўзлар учун умумий грамматик бслгилар ҳисобланади. тушунчани шакллантиришда хато-нинг олдини олиш учун таълим бериш жараёнида қатор методик талабларга риоя қилинади. тушунчани ўзлаштириш устида ишлаш жараёни грамматик тушунчани ўзлаштириш узоқ тушунчани ўзлаштириш давом этадиган ва кичик ёшдаги ўқувчи- лар учун анча мўраккаб жараёндир. ўқитувчи бошланғич синфларда тушунчани ўзлаштиришга оид ишларни ташкил этишда ўрганиладиган тушунчанинг лингвистик моҳиятини, билимларни ўзлаштириш жараёнининг психологик-дидактик хусусиятларини, ўқувчиларнинг нутқий ва ақлий ўсиши бир-бирини тақозо этишини, грамматик билимнинг нутқдаги ролини асос қилиб олади. грамматик тушунчаларда тил ҳодисаларининг муҳим белгилари умумлаштирилади. тушунчани ўзлаштириш устида ишлаш жараёнида ўрганиладиган тушунчанинг муҳим белгиларини ажратпш мақсадида муайян тил материали анализ қилинадн. …

қланади, атама берилади (тушунча устида ишлашнинг иккинчи босқичи). ўқувчилар ўрганилган тушунча моҳиятини англашлари ва билимларни нутқ тажрибасига татбиқ этишлари учун тушунча таърифини аниқ, ифодалаш устида ишланади {тушунча устида ишлашнинг учинчи босқичи); тўртинчи босқичда ўрганилган категорияни би-либ олиш учун машқ; қилинади; амалий вазифани ҳал қилиш мақсадида (фикрни аниқ ифодалаш, сўзни ва гапни тўғри ёзиш учун) ўқувчиларда тушунчага асосланиш кўникмаси шакллантирилади. шундай қилиб, тилга оид тушунчаларни шакллантириш жараёни шартли равишда тўрт босқичга бўлинади: биринчи босқич — тушунчанинг муҳим белгиларини ажратиш мақсадида тил материалини таҳлил қилиш. бу босқичда маълум сўз ва гапларнинг лексик маъносидан келиб чиқиб мавҳумлаштириш амалга оширилади ва шу тил ходисаси, тил категорияси учун умумий ҳисоблангани ажратилади. ўқувчилар таҳлил қилиш ва мавҳумлаштириш ақлий амалини билиб оладилар. иккинчи босқич — тушунчанинг белгиларини умумлаштириш улар орасидаги боғланишни аниқлаш (тушунчаларнинг ички боғланишини аниқлаш), атамани бериш.ўқувчилар таққослаш ва таркиб амалини билиб оладилар. учинчи босқич — тушунча таърифини ифодалашни ту-шуниш, белгилар моҳиятини ва улар орасидаги боғланишни …

қулай нутқий вазият яратилади. экскўрсия, яқинда кўрилган фильм, шу дарсда кўрсатилган диафильмнинг бирор қисми, ўқилган ҳикоя, расм материали юзасидан гаплар тўзиш ҳам мумкин. гап тўзишда фикрни аниқ ифодалайдиган керакли сўз (феъл)ни жамоа бўлиб топиш имконини берадиган вазият яратиш муҳимдир. масалан, мавзуни ўрганишдан олдин ўқувчилар бахорда табиатда юз берадиган ўзгаришларни кузатадилар. ўқитувчи: — бахорда табиатда қандай ўзгаришлар юз беради? ўқувчилар: — кунлар исиди. — ўтлар кўкарди. — дарахтлар кўртак чиқарди. — бодом гуллади. — шафтоли, ўриклар гуллаяпти. — олма энди гуллайди. (ўқувчилар ўқитувчи тавсия қилган бир неча гапни изоҳлаб ёзадилар.) ўқитувчи: нарсанинг ҳаракатини ифодалаш учун сиз қайси сўзлардан фойдаландингиз? уларнинг тагига икки тўғри чизиқ чизинг. (ўқувчилар вазифани бажарадилар). - ҳаракатни билдирган сўзларга сўроқ беринг ва таққосланг. (ўқучилар нима қилди? нима қиляпти? нима қилади? сўроқларини берадилар.) - энди дарсликда феъл ҳақида нима дейилганини ўқинг. - шахс ва нарсанинг ҳаракатини билдирган сўзлар нима дейилади, қндай сўроқларга жавоб бўлади? - бодом гуллади. олма энди …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "грамматика ва суз ясалишига оид тушунчаларни шакллантиришнинг методик асослари"

1403363992_45659.doc грамматика ва суз ясалишига оид тушунчаларни шакллантиришнинг методик асослари режа: 1. грамматик тушунчаларнинг моҳияти. уларни ўзлаштиришдаги қийинчиликлар 2. тушунчани ўзлаштириш устида ишлаш жараёни 3. тушунчанинг самарали ўзлашишини таъминлайдиган методик шартлар 4. грамматик ва сўз ясашга доир машқлар бошланғич синфларда морфологиядан «от», «сифат», «сон» «феъл», «олмош тушунчаларини; сиктаксисдан «гап», «эга» «кесим», «иккипчи даражали бўлак», «уюшиқ бўлак, ундалма» тушунчаларини; сўз ясалишидан «ўзак», «қўшимча», «ўзакдош сўзлар» каби тушунчаларни шакллантириш устида иш олиб борилади. ўқитувчи тушунчаларни шакллантириш жараёнини бошқариш, ўқувчилар ақлий фаолиятини тўғри ташкил этиш учун у тушунча нималигини, тушунчани билиб олиш жараёнининг хусусиятларини,тушу...

Формат DOC, 138,0 КБ. Чтобы скачать "грамматика ва суз ясалишига оид тушунчаларни шакллантиришнинг методик асослари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: грамматика ва суз ясалишига оид… DOC Бесплатная загрузка Telegram