равиш суз туркуми (достонлар тилида)

DOC 51,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403350958_45153.doc равиш суз туркуми www.arxiv.uz равиш сўз туркуми (достонлар тилида) равишлар бирон сўз билан грамматик алоқага киришганда, ўз шаклини ўзгартирмайди, ҳеч қандай аффикс олмайди. шакл жиҳатдан ўзгармаслик равишнинг хусусиятларидан биридир . достонлар тилидаги равишлар иш-ҳаракатнинг белгисини билдириб, ҳолат, ўрин, пайт, мақсад, миқдор-даража маъноларини ифодалайди. бу қуйидагилар: 1) давомли, йўл бўйи бажарилган ҳаракат маъноси: йўл-йўлакай йўлга гулмих тўктирсанг // авайлаб узади ўзбакнинг оти (а.123). 2) ҳаракат узунасига қараб эмас, балки энига қараб, эни бўйлаб бажарилиши маъноси: бек равшаннинг кўнглини очиб, қушдай учиб, маст от ёш йигитни кўндаланг-кўндаланглаб олиб бораётир (рав.10). кўндаланг-кўндаланглаб (р.i=1) сўзи эса, фикрни таъкидлаб, кучайтириб ифодалаган. 3) ҳаракат галма-гал бажарилиши маъноси: қирқ паризод бир-бир алёр айтиб, коса сузиб бера берди, булар бирин-кетин маст бўлиб ётиб қолди (ой.11). 4) «шунчаки», «жуда ҳам секин» маъноси: сизлар аста-аста кета беринглар, - деб ўта берди (алп.89). ўз юртига бориб даврон сурмайми // мастонмисан, жўн ўтирсанг бўлмайми? (алп.47). остидаги зап маст отлар // гоҳ …

зи «томон», «тараф» маъносини билдирган. масалан: бу жаҳонда кимим бор, // энди қаён кетайин (ойч.58). қаён сўзи да соддаланиш ҳодисаси юз берган бўлиб, қайси ён – «қайси томон», «қайси тараф» маъноларини ифодалаган. 6) иш-ҳаракатнинг юзага келиш пайти маъноси: боғонағи сўзимни айтманг турама (алп.120). ўйлаб турса менинг кўнглим бояғи (алп.384). мен билдим, янгитда сўраб тураман (алп.272). наяки тортган одамдай гўнг-гаранг бўлиб, қулоғига гап кирмай, икки кўзи қизариб не пиллаларда уйига келди (рав.37). бир пилла уҳ деб далага чиқди (рав.37). шаҳарга у замон яқинлаб етди (рус.416). янги кеп кўргансан қалмоқ элини (алп.133). ҳозир боришимиз бежой бўлади (алп.135). оқшом ётди, боз тонг отди,// эрта-мертан хабар қилди (рус.419). ҳозир (а.i=44; р.i=8), бояғи (а.i=1), боғонағи (а.i=6), янги (а.i=21; р.i=2), янгитда (а.i=2) сўзлари синонимик қаторни ташкил қилиб, ҳозир «китобийлик, оммабоплик» ифода маъносида, боғонағи, бояғи, янги, янгитда «достонлар тилига хослик» маъносида кўпроқ қўлланиши кузатилади. бундан ташқари, уларнинг маъносида ҳам қисман фарқ мавжуд. ҳозир нутқ сўзланиб турган пайтнинг …

йта бошдан яна чохга тайлади (алп.304). оқшом ётди, боз тонг отди (рус.419). тағи бир гап бор (рус.408). яна (а.i=52;р.i=5), тағи (а.i=29) (тағин (а.i=3;р.i=6)), боз (а.i=2;р.i=3) синонимик қатор ҳосил қилиб, яна «китобийлик, оммабоплик», «замонавийлик» ифода маъносида қўлланса, тағи (тағин) «сўзлашув нутқига хослик», «янгилик», боз «достонлар тилига хослик», «эскирганлик» маъносида кўп қўлланади. мендайин ойимнинг холин билганга,// мени излаб оша элдан келганга (алп.121). оша сўзи бу ўринда «узоқ», «бегона» каби маъноларни англатиб, равиш вазифасини ўтамоқда. бундан ташқари, «роса», «жуда» маъноларини англатади. сен билмайсан, қуллар оша зўрабор // ҳаммаси ҳам бўлиб кетди ҳукмдор (алп.333). хуршидой тақ ўн беш кун йўл тортди (хур.212). фойдаланилган адабиётлар: 1. каримов и.а. ўзбекистон буюк келажак сари. -тошкент: «ўзбекистон», 1998. –524 б. 2. каримов и.а. ҳалоллик ва фидойилик – фаолиятимизнинг асосий мезони бўлсин. -тошкент: ўзбекистон, 1994. 3. абдуллаев а. кўмакчилар ёрдамида сўз бирикмаларида ифодаланган синтактик муносабатлар // ўздў асарлари, янги серия № 91. –самарқанд, 1958. -167 – 186 б. 4. …

равиш суз туркуми (достонлар тилида) - Page 4

равиш суз туркуми (достонлар тилида) - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "равиш суз туркуми (достонлар тилида)"

1403350958_45153.doc равиш суз туркуми www.arxiv.uz равиш сўз туркуми (достонлар тилида) равишлар бирон сўз билан грамматик алоқага киришганда, ўз шаклини ўзгартирмайди, ҳеч қандай аффикс олмайди. шакл жиҳатдан ўзгармаслик равишнинг хусусиятларидан биридир . достонлар тилидаги равишлар иш-ҳаракатнинг белгисини билдириб, ҳолат, ўрин, пайт, мақсад, миқдор-даража маъноларини ифодалайди. бу қуйидагилар: 1) давомли, йўл бўйи бажарилган ҳаракат маъноси: йўл-йўлакай йўлга гулмих тўктирсанг // авайлаб узади ўзбакнинг оти (а.123). 2) ҳаракат узунасига қараб эмас, балки энига қараб, эни бўйлаб бажарилиши маъноси: бек равшаннинг кўнглини очиб, қушдай учиб, маст от ёш йигитни кўндаланг-кўндаланглаб олиб бораётир (рав.10). кўндаланг-кўндаланглаб (р.i=1) сўзи эса, фикрни таъкидлаб, кучайтириб ифодалаган...

Формат DOC, 51,0 КБ. Чтобы скачать "равиш суз туркуми (достонлар тилида)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: равиш суз туркуми (достонлар ти… DOC Бесплатная загрузка Telegram