туркий тилларнинг шаклланишида турк хоконлиги даври

DOC 67,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403004917_43209.doc туркий тилларнинг шаклланишида турк ҳоқонлиги даври www.arxiv.uz туркий тилларнинг шаклланишида турк ҳоқонлиги даври режа: 1. хунларнинг ғарбга силжиши 2. 912 йили қирғизларнинг ўз ҳокимиятини йуқотиш 3. х аср охирларида қорахонийлар давлати 4. хv асрда шайбонийлар давлати. туркий тилларнинг шаклланишида буюк турк ҳоқонлигининг аҳамияти ва бу давр тилининг ўзига хос хусусиятларини ёритиб бериш, тушунтириш. турк этноними эрамизнинг 6 асрларидан бошлаб ёзма манбаларда тез-тез тилга олина бошлайди. томсен ва бартол-льдлар томонидан аниқлашича, турк этноми дастлаб ижтимоий термин бўлган, кейинчалик халқ ва тил оиласининг атамасига айланган, яьни аввал айрим уруғи ёки қабиланинг номи бўлмаган бу сўз қабилалар уюшмасини ифодалай бошлаган ва секин-аста халқ номи-этнонимга айланган. турк сўзининг этимологик маъноси ҳам юқоридаги авторларнинг аниқлашича, «уюшган, бирлашган, кучли, қудратли» демакдир. хунларнинг ғарбга силжиши натижасида мугилистон территориясида ҳокимият эрамизнинг 1 асридан сяньби қабилалари қўлига ўтади. 4 ва 5 асрлардан бошлаб бу ерда туркий қабилалар кўчая бошлайди. эрамизнинг биринчи минг йиллигининг иккинчи ярим марказий осиёда қадимги …

$иқарилади. шарқий турк хоқонлигида ҳокимият ўғиз қабилалари қўлида эди. шарқий турклар бир неча марта ғарбий турклар устида муваффақиятли юриш қилади. ўғуз қабилаларининг ҳукмронлиги то 745 йилгача давом этади. бу даврга келиб уйғур қабилалари кўчайди ва шарқий турк ҳокимлигини ўғузлардан тортиб олади. ўғузларнинг бир қисми уйғурлар билан аралашиб кетади, бир қисми эса ғарбга ва жанубга томон мажбур бўлади. бу даврда ғарбий турк ҳоқонлиги территориясидаги \еттисув, ўрта осиё чегараларида\ кучли қабилалардан бўлган тиргашлар араблар томонидан тор-мор этилгач, олтой тоғлар ва иртиш дарёси оралиғида яшовчи туркий қабилалардан бўлган қорлуқлар тиргашлар териториясини эгаллайди ва кейинроқ қорахонийлар давлатининг вужудга келишига замин тайёрлайди. муаммо: қайси даврлар марказий осиёда турк даври деб юритилади ва бунинг сабаби нимада? ғарбга силжишга мажбур бўлган ўғуз қабилалари эса сирдарёнинг ўрта ва қуйи оқимидаги бошқа қабилаларни бирлаштирган ҳолда ўз давлатини вужудга келтиради. мўғулистон, забайкалье территориясида ўз ҳукмронлигини ўрнатган уйғур қабилалари бу ерда шаҳар ҳаётини йўлга қўядилар, айрим ўғузлар руда қазиш ва эритиш …$

$лқларнинг кириб келиши эрамиздан аввалги биринчи минг йиллик ўрталарига тўғри келади. эрамиздан аввалги 4-3 асрларда еттисув ва иссиқкўл территориясида сирдарёнинг нариги томонидаги саклар билан аралашган туркий усун қабилалари хукмронлик қилади. эрамиздан аввалги 2 асрда шарқдан келган хун қабилалари усунларни енгиб. ўрта осиёда ўз ҳукмронлигини ўрнатади, лекин тез орада хун қабилалари сак ва усун қабилалари билан чатишиб, сингиб кетиб, ўрта осиё халқларининг этногенезида иштирок этади. эрамизнинг х асрида шарқдан келган бошқа қабилалар хужуми натижасида усунларнинг бир қисми тяншань ва помирга жойлашган. амударёнинг юқори қисмида яшаган жанубий усунлардан тоҳарлар сўғдлар билан биргаликда тожик халқи этногенезининг асосини ташкил этади. усун қабилаларидан бўлган қанғлилар эса \улар амударёнинг қуйи оқимида яшаган\ хоразмликлар этногенезида асосий роль ўйнаган. усун қабилаларидан ҳисобланган ғарбий ўғуз қабилари аланлар билан аралашган ҳолда туркманлар эногенезида иштирок этади. шундай қилиб, ўрта осиё халқларининг этногенезиси шу ерлик туб аҳоли асосида ташкил топа бошлайди. 10 аср охирларида еттисув ва кошғарда қорлуқларнинг қорахонийлик давлати вужудга келади …$

эьлон қиладилар. ўғузларнинг ислом динини қабул қилган қисми «туркман» номи билан атала бошлайди. салжуқларнинг тўлиқ ғалабаси «ўғуз» номи ўрнига «туркман» номининг кенг қўлланишига олиб келади. қипчоқларнинг кучли тайзиқи остида бир қисм ўғузлар шарқий европа ва кичик осиёга кўчиб кетади. салжуқийлар эса тезда ғазнавийлар сулоласи ҳамда қорахонийлар сулоласига барҳам беради. муаммо: қорахонийлар давлатининг тили қайси тил эди. бунга сабаб нима? салжуқийлар билан бирга ўғузлар кичик осиё ва закавказье территориясига кириб борадилар ва борган жойларида туркийлашиш процессини кўчайтириб юборадилар. закавказье ва кичик осиё аҳолиси тилининг туркалийлашуви бу ерларга 11-12 асрларда салжуқийлар даврида ўғуз қабилаларнинг кўплаб кириб келиши билан бошланади. кичик осиё ва закавказьега ўғузлар билан бирга кўплаб қипчоқ, уйғур, қанғли қабилалари ҳам кўчиб кела бошлайди. кичик осиё ва закавказьдаги маҳалий аҳоли билан туркий ўғуз қабилаларнинг аралашуви турк ва озарбайжон халқлариниинг шаклланишида муҳим роль ўйнади. мўғул тиллоси эса ўрта осиё, закавказье, кичик осиё халқларида бошланган туркийлашиш процессини янада кўчайтирди ва тезлаштирди. ўрта осиё …

$з, қипчоқ, шеваларида фарқланидиган х ва ҳ фонемалари, дастлаб суғд ҳисобланган, кейинчалик туркийлашган шаҳар аолиси \масалан, тошкент\ тилида фарқланмайди. бунга суғд ёзувида \тилида\ х товуши ва унинг ифодаси бўлганлиги ҳам асос бўлган. ўзбек тили ва унинг баьзи шеваларидаги арчимоқ \хоразмийча «тозаламоқ»\, матоҳ \хоразмийча мадак-«капитал»\, уй \хоразмийча уйак\, бел\ язғулом тили шимолий эрон тилларига кириб, ягноб тили билан биргаликда суғд тилига жуда яқин ҳисобланади \тилида белопатка\, калта\ язғулом тилида ҳам шу маъонда\, калла \язғулом тилида кал-бош\ сўзлари суғд, хоразмий тиллари материаллари асосидагина изоҳланиши мумкин. муаммо: ҳозирги ўзбек халқининг генезиси қачон шаклланди. ўзбек атамаси қачондан қўллана бошланган. ўзбек халқининг ядроси юқорида номлари тилга олинган туркий ва эроний қабилаларнинг аралашуви натижасида 11-14 асрларда шаклланади. 1 асрда шайбоний бошчилигидаги кўчманчи ўзбекларнинг кириб келиши билан шу территориядаги маҳаллий туркий тилда гаплашувчи кўпчилик аҳоли ўзбек деган ном билан атала бошланди. 7 асрнинг 30 – йилларида кавказолди ва азов денгизи бўйи чўлларида кубань булғорлари бошчилигида кучли қабила …$

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "туркий тилларнинг шаклланишида турк хоконлиги даври"

1403004917_43209.doc туркий тилларнинг шаклланишида турк ҳоқонлиги даври www.arxiv.uz туркий тилларнинг шаклланишида турк ҳоқонлиги даври режа: 1. хунларнинг ғарбга силжиши 2. 912 йили қирғизларнинг ўз ҳокимиятини йуқотиш 3. х аср охирларида қорахонийлар давлати 4. хv асрда шайбонийлар давлати. туркий тилларнинг шаклланишида буюк турк ҳоқонлигининг аҳамияти ва бу давр тилининг ўзига хос хусусиятларини ёритиб бериш, тушунтириш. турк этноними эрамизнинг 6 асрларидан бошлаб ёзма манбаларда тез-тез тилга олина бошлайди. томсен ва бартол-льдлар томонидан аниқлашича, турк этноми дастлаб ижтимоий термин бўлган, кейинчалик халқ ва тил оиласининг атамасига айланган, яьни аввал айрим уруғи ёки қабиланинг номи бўлмаган бу сўз қабилалар уюшмасини ифодалай бошлаган ва секин-аста халқ номи-этнонимга айл...

Формат DOC, 67,5 КБ. Чтобы скачать "туркий тилларнинг шаклланишида турк хоконлиги даври", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: туркий тилларнинг шаклланишида … DOC Бесплатная загрузка Telegram