алишер навоий туркий тиллардаги адабиётнинг муршиди сифатида

DOC 163,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1480787531_66301.doc алишер навоий туркий тиллардаги адабиётнинг муршиди сифатида режа: 1. навоий ижоди туркий тиллардаги адабиётнинг янги босқичи 2. навоий ва шарқий туркистон навоий ижоди туркий тиллардаги адабиётнинг янги босқичи мусулмон шарқида туркий, форсий ва араб тилларидаги бадиий адабиёт жуда катта ҳудудда тараққий этган бўлиб, улар ўртасида мутассил равишда турли шакллардаги ўзаро алоқалар давом этиб келган. бу хилдаги маънавий тафаккур яқинлиги шарқнинг қадимий халқларидан бўлган араблар, форслар, тожиклар ва барча туркий халқларнинг ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаётидаги қатор умумий жиҳатларга асосланган бўлиб, бу адабиёт соҳасида бир минтақа, яъни, умумшарқ адабиёти ҳудудини юзага келтирган эди. араб, форс ва туркий тилдаги адабиётнинг энг яхши намуналарига, ўз навбатида, ана шу регион адабиётининг ютуғи сифатида ҳам қаралди. зотан, бу адабиётларнинг аҳмад яссавий ва юсуф хос ҳожиб, насимий ва лутфий, хусусан, алишер навоий (туркий тилдаги адабиёт), фирдавсий ва рудакий, саъдий ва ҳофиз, хусрав деҳлавий ва жомий (форсий тилдаги адабиёт), ал-баридий ва замаҳшарий, ибн зайдун ва ал-валлад (араб …

«ўзида ҳам лириклик, ҳам эпиклик, ҳам олимлик, ҳам давлат арбоби қобилиятларини муваффақиятли мужассамлаштирган такрорланмас ажойиб талантлардан бири бўлган» бу улуғ шахсият бутун фаолияти давомида шарқдаги ҳамма адабиётларнинг ўзаро алоқалар йўли билан бир-бирларини бойитиб боришлари, янги-янги ижодий кашфиётларга эришувлари тарафдори бўлди. ўзи туркий тилидаги адабиётнинг энг яхши намуналарини яратиб, бошқа сўз санъаткорларини ҳам шу ижодий юксакликка эришувга чақирди. шарқда машҳур низомий ва хусрав деҳлавий «хамса»лари билан бўйлашаоладиган «хамса» яратди. она тилидаги лирик асарларидан иборат «хазойинул-маоний»дан ташқари, форсий тилида ўзининг «девони фоний» тўпламини тартиб бериб, устодларнинг таҳсинини қозонди. арузнинг шарқ поэзиясидаги ўрни, туркий лирикада ўзига хос жозиба касб этишига оид «мезон ул-авзон» илмий асарини яратди. туркий тилининг бойликлари, нафосати-ю, латофатини намойиш этувчи «муҳокамат ул-луғатайн» асарини юзага келтирди. анбиё ва ҳукамолар тарихига махсус асар бағишлади. ўзбек шоири эрон афсонавий қаҳрамонлари ва шоҳлари тарихини ёзиб чиқди. шундай қилиб, навоий туркий халқлар маънавиятини жаҳоний тафаккур ютуқлари билан бойитиш йўлини тутди. насимий, лутфий каби туркий шеърият …

ан шарқ адабиётида мустаҳкам традиция йўсинини эгаллаб бораётган жавоб асарлари ёзишнинг энг нодир намунасини кўрсатди. адабиётларда яшаб келаётган ижобий анъаналарни тўғри пайқаш, уларга таяниш, айни пайтда уларга талабчанлик билан ёндашиш, ўрни келса асосли равишда танқидий фикрлар билидириш, уларга ижодий муносабат билан кашфиётлар йўлини кўзлаш, ижодиётни инсониятнинг равнақига бағишлаш каби фазилатлар ҳам навоийнинг ўз даври адабиётига олиб кирган янгилиги эди. туркий тилдаги адабиётнинг мундарижавий тамал тошига айланган навоийнинг одами эрсанг демагил одами, оники йўқ халқ ғамидин ғами яна ҳунарни асрабон нетгумдур охир, олиб туфроққаму кетгумдур охир. ёки яна илгимдин келганча зулм тиғини ушатиб, мазлум жароҳатига интиқом марҳамини қўйдим» мазмунидаги устодоно сўзлари гуманизмнинг энг ёрқин ифодалари эди. демак, туркий адабиёт «хамса» мавзулари, сюжет ва образлари билангина бойиб қолмади. навоийнинг сеҳрли, илҳомий қалами билан жило топган мумтоз умумбашарий ғоялар мумтоз бадиийлик билан уйғунлашиб туркий адабиётнинг янги саҳифаларига айланди. унинг янги босқичини таъмин этди. бу янгиликнинг туркий тилдаги адабиётнинг чўққиси бўлганлигини ҳаммадан илгари пайқаган …

сўз оламга... сенинг юксак таъбинг билан сўз устоди, қаламинингнинг калитила сўз кушоди. сўзамоллик майдонида сен сурдинг от, қайта бошдан сўзнинг юзи порлади бот. сенинг ақлу фикринг билан сафо топди, эй навоий, лутфинг билан сафо топди. шу ўринда «садди искандарий» достони хотимасида «хамса»нинг ёзиб тугалланиши муносабати билан алишер навоий томонидан келтирилган бир бадиий лавҳанинг замирига диққатимизни қаратайлик. навоий ўзининг машҳур «хамса»си устидаги ижодий ишини якунлаши билан асар қўлёзмасини жомийнинг ҳузурига ошиқади. жомий бу улкан асарга шавқ билан назар ташлаб, бир қўли билан уни оҳиста варақлай бошлар экан, иккинчи қўлини навоийнинг елкасига қўяди. шу он бепоён ҳаяжон оғушига тушган навоий ўзини хаёлан шарқнинг машҳур алломалари тўпланган бир боғ бўсағасида кўради. у ерда фирдавсий, унсурий, низомий, хусрав деҳлавий, шайх саёдий, жомий каби устозлар суҳбат қуриб ўтирар эдилар. навоий уларнинг даъвати билан даврага кириб боради. шарқ адабиётининг тўнғич «хамса»нависи низомий навоийга ёнидан жой кўрсатади. ўртада навоийнинг «хамса»си хусусида сўз очилади. низомий навоийни мураккаб ижод …

амса»ни кўздан кечириш асосида мусулмон шарқидаги форсий ва араб тилидаги адабиётлар қаторида туркий адабиётнинг ўрнини ҳам, унинг юқори поғонага кўтарилишида навоийнинг ўрнини ҳам муайян равишда кўрсатиб берди. бу билан навоий туркий тилидаги адабиётнинг шарқдаги бошқа адабиётлар олдидаги мавқеини кўрсатибгина қолмай, унга устозларнинг нигоҳини ҳам, эътиборини ҳам қаратди. бу мутафаккир ўзбек шоирининг барча туркий тилларидаги адабиётлар олдида жуда катта хизмати эди. буни алишер навоийнинг ўзи ҳам «фарҳод ва ширин» достонининг хотимасида донишмандлик билан қайд этиб ўтган. шоир шарқнинг буюк хамсанавислари низомий ганжавий, хусрав деҳлавий ва машҳур «ҳафт авранг» муаллифи жомий асарларининг қайси жой, маскан ва халқлар ўртасида тарқалиши хусусида сўз очиб, ўзи ҳақида ҳам фахрия йўли билан ёзади: низомий олса барда бирла ганжа, қадам рум аҳлига ҳам қилса ранжа. чекиб хусрав доғи тиғи забонни, юриб фатҳ этса ҳиндустонни. яна жомий ажамда урса навбат, арабда доғи чолса кўсу шавкат. агар бир қавм, гар юз, йўқса мингдур, муайян турк улуси худ менингдур. олибман …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "алишер навоий туркий тиллардаги адабиётнинг муршиди сифатида"

1480787531_66301.doc алишер навоий туркий тиллардаги адабиётнинг муршиди сифатида режа: 1. навоий ижоди туркий тиллардаги адабиётнинг янги босқичи 2. навоий ва шарқий туркистон навоий ижоди туркий тиллардаги адабиётнинг янги босқичи мусулмон шарқида туркий, форсий ва араб тилларидаги бадиий адабиёт жуда катта ҳудудда тараққий этган бўлиб, улар ўртасида мутассил равишда турли шакллардаги ўзаро алоқалар давом этиб келган. бу хилдаги маънавий тафаккур яқинлиги шарқнинг қадимий халқларидан бўлган араблар, форслар, тожиклар ва барча туркий халқларнинг ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаётидаги қатор умумий жиҳатларга асосланган бўлиб, бу адабиёт соҳасида бир минтақа, яъни, умумшарқ адабиёти ҳудудини юзага келтирган эди. араб, форс ва туркий тилдаги адабиётнинг энг яхши намуналарига, ўз навбатида, ана...

Формат DOC, 163,0 КБ. Чтобы скачать "алишер навоий туркий тиллардаги адабиётнинг муршиди сифатида", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: алишер навоий туркий тиллардаги… DOC Бесплатная загрузка Telegram