фонотактика

DOC 77,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1402832762_43091.doc фонотактика www.arxiv.uz фонотактика режа: 1. фонотактика 2. суперсегмент фонологиянинг методлари фонотактика одатда, бугин, суз ва морфемаларнинг фонетик ва фонологик структурасини урганишда улар таркибидаги унлилар (v) белгиси билан, ундошлар (с) белгиси билан курсатилади. бунда бир бугинли «у» сузи (v) , «шу» сузи (сv), «тил» сузи (сvс) каби курсатилиб, куп бугинли «китоблар» сузи (сvсvссvс) шаклида курсатилади. агар ундош товушларни аникрок курсатмокчи булсак, портловчи ундошни (т), сиргалувчини (s) , шовкинли сонантни ( r ), бурун сонантни ( n ) белгиси билан курсатамиз. (баъзан аникрок булиш учун аффикатни (ts) ва хар бир ундошни унгдан чапга караб (с1, с2, с3...) белгилари билан курсатамиз). сузларнинг фонетик ва фонологик структурасини шу тартибда тадкик килиш бир йула бугин ва морфемаларнинг структурасини хам аниклашга ёрдам беради ва у баъзан «фонотактика» номи билан аталади. кузатишларга караганда, умуман узбек, рус ва инглиз тилларида куйидаги бугин типлари мавжуд: v , сv, vс, vсс, сvс, ссv, сссv, ссvс, сvсс, vссс, vсссс, сvссс, …
2
(сv), ундош-ундош (сс), бир неча ундошлар бирикмаларининг ((ссс) каби) кайси уринларда учраши купгина тилларда хар хил булиб, уларнинг баъзилари бир тилда бор, иккинчисида йукдир. масалан, хозирги узбек тилидаги сузларнинг бошида келувчи сс бирикмалари кейинча рус тили оркали кириб келган. уч ундош бирикмалари (ссс) суз уртасида ва охирида учрайди ва бугин чизиги бундай бирикмаларни, одатда, икки бугинга ажратиб юборади ва кейинги бугин ургу олади: киркма (с1 v1 с2 с3 с4 v2 ) ёки (тv rt nv), туркча (с1 v1 с2 с3 с4 v2) ёки (тvrttsv), олтмиш (v1 с1 с2 с3 v2 с4) ёки ( vrtnvsv) каби. бундай товуш бирикмаларида айрим фонетик узгаришлар, шу структурадаги товушларнинг артикуляцион-акустик хусусиятларининг алокаси, бугиннинг типи ва ургунинг таъсири натижасида руй беради. бунда бир хусусиятнинг иккинчи хусусият хисобига ёки таъсирида булиши уларнинг компенцация принципи дейилади. масалан, баъзи тилларда, хусусан инглиз тилида, экспериментал кузатишларнинг натижасида айрим товушнинг чузиклиги уша суздаги товуш ва бугинларнинг сонига тугри пропорционал эканлиги аникланган. …
3
ахамиятга эга булиб, баъзан фаркланувчи белгилар билан бир каторда каралишини, бунда бугин ва ургунинг хам хиссаси борлигини аниклашга назарий жихатдан кимматлидир. суперсегмент фонологиянинг методлари юкорида суперсегмент фонологияга тегишли тушунча ва терминлар хамда уларни урганиш методлари хакида баъзи масалалар ёритилди. суперсегмент воситаларни тадкик килишда хар хил назарий фикрлар ва методлар таклиф этилаётгани туфайли уларни амалда кандай тадбик этиш масаласи хам хилма-хилдир. суперсегмент фонология (ёки «юкори-сегмент фонология», «просодика») тилдаги ифода элементларининг юкорисидаги ва баъзи сегмент фонемаларга хос булган фаркланиш воситаларини урганади. просодик фаркланиш воситаларига хар хил тилларда ургу (суз ва гап(фраза) ургуси), тон, чузиклик, пауза, темп, тембр, оханг ва бугинларга хос булган бугин чуккиси («вершина слога»), бугиннинг олди ва оркасидан уланувчи воситалар хамда сегмент фонемаларнинг баъзи белгилари, аспирауция, кайта аспирация («преаспирация»), сингармонизм, бугизни кисиш кабилар киради. бу воситалар «просодемалар» деб хам юритилади. улардан баъзилари интонацияга хам тегишли булгани учун (оханг, гап ургуси, темп, тембр, пауза кабилар) интонация хам просодиканинг урганиш объектига киради. …
4
ргусининг хам фонологик воситаларини уз ичига олади. бунда суз ва гап ургуси аралаштирилмай, балки улар уртасидаги ухшашлик ва фарклар аникланиши зарур. туркий тилларда купинча суз ва гап ургусининг урни бир хил булса хам, улар уртасидаги фарк бугинларнинг бирикиш тартиби ва гапда сузлар тартиби борасида каралиши керак. америка тилшунослигида сегмент фонемика (ёки фонология) ва просодик фонемика фаркланади. бугин контурида иштирок этган хар бир товуш белгиси (артикуляцион-акустик) «просодема» ёки «просодик фонема» деб аталиб алохида текширилади. баъзан америка тилшунослари «интонацион просодема» терминини интонациянинг фонологик функциялари хакида гап борганда ишлатадилар. баъзан улар чегара сигнали, ургу, интонация ва тиниш белгиларини суперсегмент фонемалар сифатида карайдилар. н.с.трубецкой сузлардаги просодик воситалардан фраза (гап)лардаги просодик воситаларни фарк килади ва хар иккисини умуман прпосодияга бирлаштиради. одатда, сегмент фонемалар уртасидаги карама-каршилик хакида гапирганда «оппозиция термини ишлатилади, чунки фонемалар тил бирлиги хисобланади. ургу ва интонация тилнинг бирлиги эмас, балки шу бирликлар устида («сверхсегментнуй») маълум вазифани бажарувчи воситалардир. шу туфайли ургу ва интонациядаги …
5
тилида) терминларини хам биринчи булиб ишлатган эди. (бу хакда шу бобнинг бошлангич кисмига каранг.) умуман термин ва тушунчаларнинг кулланиши тасниф килинаётган тилдаги ургунинг динамик ёки музикал табиатига ва нуткнинг фонетик булинишига хам богликдир. ургу унинг компонентлари хисобланувчи-чузиклик, интенсивлик ва асосий частота тонининг кайси бири етакчи эканлигига караб, уч турли булади: 1) динамик ёки куч ургуси, бунда интенсивлик етакчи булади (рус, инглиз, узбек тиллари); 2) квантитатив ургуда чузиклик етакчи булади (грек тили); 3) музикал (тон) ургу -тон етакчи (серб, япон, дунган тиллари). купгина тилшуносларнинг фикрича, туркий тилларда бир йула динамик ва тоник ургу борлиги айтилади. узбек тилида суз ургуси динамик эканлиги экспериментал тадкик килинган. узбек тилида суз ургусининг фонологик функцияси анча чегараланган. чунки ургунинг урнига кура жуда кам сузларни фарклаш мумкин: олма «яблока»-олма «не бери», тухта «имя собственное»-тухта «остановись», босма «промакашка»-босма «нетоптай» каби. узбек тилида ургунинг сузни ташкил этиш функцияси айникса кучлидир. узбек тилида совет-интернационал сузларни хам хисоблаганда, ургунинг урни хар …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"фонотактика" haqida

1402832762_43091.doc фонотактика www.arxiv.uz фонотактика режа: 1. фонотактика 2. суперсегмент фонологиянинг методлари фонотактика одатда, бугин, суз ва морфемаларнинг фонетик ва фонологик структурасини урганишда улар таркибидаги унлилар (v) белгиси билан, ундошлар (с) белгиси билан курсатилади. бунда бир бугинли «у» сузи (v) , «шу» сузи (сv), «тил» сузи (сvс) каби курсатилиб, куп бугинли «китоблар» сузи (сvсvссvс) шаклида курсатилади. агар ундош товушларни аникрок курсатмокчи булсак, портловчи ундошни (т), сиргалувчини (s) , шовкинли сонантни ( r ), бурун сонантни ( n ) белгиси билан курсатамиз. (баъзан аникрок булиш учун аффикатни (ts) ва хар бир ундошни унгдан чапга караб (с1, с2, с3...) белгилари билан курсатамиз). сузларнинг фонетик ва фонологик структурасини шу тартибда тадкик килиш ...

DOC format, 77,5 KB. "фонотактика"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: фонотактика DOC Bepul yuklash Telegram