эскирган ва замонавий катлам

DOC 56.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1402824085_43020.doc эскирган ва замонавий катлам www.arxiv.uz эскирган ва замонавий катлам режа: 1. эски қатлам. историзмлар. 2. архаизмлар ва уларнинг пайдо булиш сабаблари 3. неологизмлар эски қатлам. историзм тил жамиятда содир булаётган хар бир узгаришнинг инъикоси сифатида доимий ривожланишда, такомилда. тилдаги лексик бирликлар замонавийлигига кура тенг иккига булинади. 1. эски қатлам. 2, замонавий қатлам. эски қатлам историзм ва архаизмлардан иборат. утмишда халқимиз томонидан ишлатилган нарса ва предметлар, жойлар, кийим—кечак, озиқ(овқат номлари хозирда ишлатилмай қуйган. улар хаёт зарурияти туфайли кундалик турмушимиздан чиқиб кетган. уз навбатида уларни ифодаловчи лексемалар хам тилимиз санди\ига тушиб, захирага айланган. историзм сузи юнонча historia— текшириш, тадқиқот сузларидан олинган булиб, тарихга оид хозирги кунда йуқ булиб кетган нарса ( ходисаларнинг номини билдирувчи сузлар саналади. масалан, утмишда узбек халқи хаётида фаол ишлатилган амир, хон, девонбеги, чури, гул, қоровул, ясавул, боронгор, жаронгор каби сузлар бугунги кунда тилимизда ишлатилмай қуйган. историзмлар қуйидаги хусусиятларга эга. 1. улар утмиш воқеалигининг номи саналади: қутвол (комендант), …
2
гунги кунда хам пули куп, моддий жихатдан бақувват-одамга бой деб қараш мавжуд. историзмлар ичида қулига қушмоқ, ота гури қозихонами, таги паст каби фраземалар хам учрайди. тилшуносликда анахронизм (юнонча апа—орқага, chonos—вакг) ходисаси хам учрайди. бир даврга хос воқеа—ходисанинг номи билан бошқа даврга тегишли булган воқеа—ходисани ифодалашда анахронизмдан фойдаланилади. масалан, хозирги кунда уй урнида қаср, бошлиқ урнида амир сузларининг ишлатилшпи. грамматик историзм: (миш, (ур, (ир аффикслари. архаизм ва унинг пайло булиш сабаблари архаизм сузи юнонча archolos—қадимги сузидан олинган булиб, хозирда мавжуд булган замонавий нарса ( ходисаларнинг эскириб қолган атамалари саналади. улар архаик сузлар деб хам аталади. архаизмлар лу\авий бирликлар орасида хам, грамматик ходисалар ичида хам учрайди. архаизмларнинг пайдо булиш сабабларини халқ ижтимоий хаёти, турмуш тарзи, маданияти ва санъатининг узгариши, такомиллашиши билан изохлаш лозим. масалан: битик—хат, манглай — пешона, энг—ёноқ, бет, ё\лик(румол, утмак-нон, усрук-маст, учмоқ - жаннат, тамуг-дузах каби. архаизмлар 2 хил булади. лу\авий архаизмлар. у хам уз навбатида икки турга булиниб кетади. …
3
ши, замонавий қатламдаги синонимига эга эканлиги, унга нисбатан тилдаги урнининг белгиланиши ва номинатив — услубий хоссаларга эгалиги билан тилдаги бошқа ходисалардан фарқланади. архаизмлардан бадиий услубда кенг фойдаланилади. бадиий асарга маълум бир давр рухини ёки кутаринкиликни ба\ишлаш, баъзида хазил — мутойиба, мазах, киноя мақсадларида архаизмлардан унумли фойдаланилади. масалан: ха, кашшоф, йул булсин! архаизмлар тилнинг узига хос бойлиги саналади. грамматик архаизмлар: (мак, (гуш, (ов. неологизмлар (янги пайло булган сузлар). дунёда биронта хам соф тил булмайди. тилларнинг лу\ат жам\армаси мунтазам узгаришда, такомилда булади. эскирган, ишлатилмай қолган, талабдан четга сурилган лексик бирликлар урнини истеъмолчиларнинг эхтиёжини қондира оладиган янги лексик бирликлар эгаллайди. янгилик буё\и мавжуд булган лексемаларга неологизмлар ёки янги пайдо булган сузлар дейилади. неологизмлар даврий хусусиятга эга саналади. масалан, бир пайтлари янги атамалар сифатида тилга кириб келган автобус, троллейбус, метро каби сузлар бугунги кунда янгилик буё\ини йуқотиб, замонавий қатламга оид лексик бирликларга айланган. 80 ( йилларнинг урталаридан бошланган ижтимоий хаётдаги кескин узгаришлар барча сохаларда …
4
женеринг бозор инфраструктураси; в) илм(фан, техникага оид атамалар: интернет, компьютер, дисковот, сканер; г) мактаб ( маорифга тегишли булган лексик бирликлар: академик лицей, коллеж, дастур сингари унлаб йуналишларга булиб юбориш мумкин. неологизмлар ичида уткинчи, шошма(шошарлик билан, сунъий равишда хосил қилинган лексемалар хам учрайди. масалан: мажалла, жарида, ойнома, очқич, ёз\ич, барнома, олий билимгох каби. уларни халқ қабул қилмай тезда истеъмолдан чиқариб юборди. неологизмларнинг аксарияти экстралингвистик факторлар орқали пайдо булади. қуйидаги икки хил усул билан: 1. ички имкониятлар асосида (суз маъносининг кенгайиши, деривацияни қуллаш хисобига); ошкоралик, муқобиллик, қайта қуриш, кимошди савдоси, хоким, девонхона. 2. ташқи имконият хисобига (четдан суз олиш орқали): модемограмма, видеоаппаратура, матиз, кик(боксинг, карате, дамас, тико, нексия. неологизмлар тилнинг ифода имкониятлари даржасини белгилайди. aдабиётлар: 1. у.турсунов ва бошқалар. щозирги ўзбек адабий тили. тошкент. ўзбекистон. 1992. 151 ( 166( бетлар. 2. ш.шоабдуращмонов ва бошқалар. щозирги ўзбек адабий тили. тошкент.ўқитувчи. 1980. 124(127( бетлар. 3. э.бегматов. щозирги ўзбек адабий тилининг лексик қатламлари. тошкент. фан. …
5
эскирган ва замонавий катлам - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "эскирган ва замонавий катлам"

1402824085_43020.doc эскирган ва замонавий катлам www.arxiv.uz эскирган ва замонавий катлам режа: 1. эски қатлам. историзмлар. 2. архаизмлар ва уларнинг пайдо булиш сабаблари 3. неологизмлар эски қатлам. историзм тил жамиятда содир булаётган хар бир узгаришнинг инъикоси сифатида доимий ривожланишда, такомилда. тилдаги лексик бирликлар замонавийлигига кура тенг иккига булинади. 1. эски қатлам. 2, замонавий қатлам. эски қатлам историзм ва архаизмлардан иборат. утмишда халқимиз томонидан ишлатилган нарса ва предметлар, жойлар, кийим—кечак, озиқ(овқат номлари хозирда ишлатилмай қуйган. улар хаёт зарурияти туфайли кундалик турмушимиздан чиқиб кетган. уз навбатида уларни ифодаловчи лексемалар хам тилимиз санди\ига тушиб, захирага айланган. историзм сузи юнонча historia— текшириш, тадқиқот сузлар...

DOC format, 56.0 KB. To download "эскирган ва замонавий катлам", click the Telegram button on the left.