avtonom (vegetativ) asab tizimi

DOCX 21.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1701239067.docx avtonom (vegetativ) asab tizimi reja: 1. metasimpatik asab tizimi. 2. avtonom refleks yoyining efferent zvenosi. umumiy tuzilishi jihatidan, parasimpatik asab tizimi va simpatik asab tizimi deyarli o’xshashdir. parasimpatik asab tizimining ham markaziy va tashqi tuzilmalari mavjud, qo’zg’alish bajaruvchi a’zoga ikki neyronli yo’l orqali etib boradi: ganglionar oldi neyron miyaning kulrang moddasida joylashgan, ganglionar keti neyron esa periferiyaga chiqarilgan. ammo, parasimpatik asab tizimining o’ziga xos xususiyatlari ham mavjud. birinchidan, bu tizimning markazlari bosh va orqa miyada bir-biridan va simpatik markazdan uzoqdagi sohalarda joylashgan. ikkinchidan, tanada parasimpatik tizim ta’sir o’tkazadigan doira ancha tor, ba’zi a’zo va to’qimalar, masalan, bachadon, mat, qon tomirlarning deyarli hammasi parasimpatik innervatsiyaga ega emas. parasimpatik asab tizimining markaziy tuzilmalari o’rta, uzunchoq va orqa miyalarda joylashgan (6.1-rasmga qarang). o’rta miya (mezentsefal) qismining yadrosi silviy suv o’tkazgich tubida bo’lib, ko’z mushaklariga, so’lak va ko’z yoshi bezlariga uch juft bosh asablar tarkibida preganglionar tolalar yo’llaydi. bu tolalar ko’zni harakatlantiruvchi, yuz …

ichka mielinsiz qismiga to’g’ri keladi. bu tolalarga aloqador hazm, ko’krak va qorin bo’shlig’i a’zolaridagi retseptorlar mexanik, harorat va og’riq paydo qiluvchi ta’sirotlarni sezadi, rn va elektrolitlar tarkibi o’zgarganda qo’zg’aladi. qon bosimi barqarorligini saqlashda parasimpatik markazlar bilan bog’langan aorta ravog’idagi va karotid koptokchasidagi retseptorlarning ahamiyati juda katta. metasimpatik asab tizimi. simpatik va parasimpatik asab yo’llari uzib qo’yilgandan keyin ham, organizm ichki a’zolarining ko’pchiligi o’z faoliyatini o’zgartirmagan holda davom ettiradi. masalan, ichaklarda peristaltika va so’rilish faoliyati saqlanadi, perfuziyalangan yurakning qisqarishlari davom etadi, bachadon, siydik yo’lari, o’t pufagi segmentlari o’ziga xos chastota va amplitudada qisqaradi. ushbu funktsional avtonomlikning mavjudligi, bu a’zolarning devorlarida gangliya tizimlarini borligi bilan tushuntiriladi. gangliya tizimlari shaxsiy avtomatiyaga ega va ularda, avtonom reflektorli va integrativ faoliyati uchun zarur bo’lgan - sezuvchi, oraliq, harakat zvenolari va mediatorlari bor. demak, ko’pchilik kovak vistseral a’zolar, ekstroa’zo simpatik va parasimpatik asab tizimlari bilan bir qatorda, asab boshqarish mexanizmining shaxsiy bazasiga ega. bu holatda ishni …

ent yo’llaridan tashqari, o’zining sensor qismi bor; 4) asab tizimining boshqa qismlari bilan qarama - qarshi munosabatda emas; 5) matdan muxtorlik darajasi simpatik va parasimpatik asab tizimlarinikiga nisbatan yuqori; 6) metasimpatik asab tizim faoliyatini maxsus dorilar yordamida to’xtatish a’zolarning ritmik harakat qilish qobiliyatini yo’qolishiga olib keladi; 7) metasimpatik asab tizimi o’z mediatorlariga ega. somatik asab tizimini aatdan ajratib turadigan asosiy farq ulardagi effektor neyronlarning mat da egallagan joyidadir. aatning effektor neyronlari orqa miya va bosh miyadan tashqarida joylashgan bo’lsa, somatik asab tizimi refleksini amalga oshirishda qatnashadigan oraliq hamda harakat asab hujayralari orqa miyaning kulrang moddasida joylashgan (6.1-rasmga qarang). keyingi tafovuti shundan iboratki, orqa miyaning oldingi ildizlari kesib tashlansa, somatik efferent tolalar bitta qolmay emirilib ketadi, ammo aatning efferent tolalari o’zgarmaydi, chunki ularning somalari chetdagi tugunlar neyronlarining o’simtalari bo’lib, ijrochi a’zolar faqat shu neyronlarning impulslari tomonidan boshqariladi. yana bir farqi, somatik asablar orqa miya va miya ustunidan bir tekis, segmentma-segment chiqqan …

lishning o’tish tezligi past (1-3 ms), yo’g’on somatik tolada esa yuqori (70-120 ms). javob reaktsiyasini chaqirish uchun aat qo’zg’alishning ancha katta kuchini ishlatishi zarur, chunki uning tolalariga katta refrakterlik davri va katta xronaksiya xosdir. aat evolyutsiyasi davrida umurtqasiz hayvonlarda somatik asab tizimidan ichak naychasi bilan bog’langan asab elementlari ajraladi. ular tomoq tutamlari hujayralaridan hosil bo’ladi va mustaqil gangliyalarni shakllantiradi. bo’g’inoyoqlilarda esa, tutamlari va me’da mushaklariga boruvchi asab ustunlari bo’lgan etarli darajada aniq differentsiyalashgan aat paydo bo’lgan. masalan, ninachida aatning karnial, tana va kaudal bo’limlari ajratiladi. tana bo’limi umurtqali hayvonlarning simpatik tizimiga, karnial va kaudal bo’limlari esa - parasimpatik tizimiga mos keladi. tuban tashkillashgan umurtqali hayvonlarda (minoga, akula, skat), ovqat hazm qilish kanalini ta’minlaydigan simpatik o’ramlar yo’li va vistseral shoxchalardan boshlanadigan orqa - bosh miya asablari bo’ylab hujayralarning gangliyalari to’plami paydo bo’ladi. ular orqa - bosh miya asablarining har bir juftligiga mos ravishda aortadan dorsalroq joylashgan. gangliyalardan ichki a’zolar va yurakka …

ham yaxshi differentsiyalashgan. qushlarda, preganglionar tolalar, ventral ildizchalar tarkibida orqa miyadan chiqib ketadi. filogenetik rivojlanish davomida gangliyalarning hujayra tarkibi ham murakkablashgan. tuban tashkillashgan umurtqali hayvonlarda, asab hujayralarining o’rtasida hali aniq spetsifik farqlar bo’lmasa, yuksak tashkillashgan baliqlar sinfining vakillarida esa, ayniqsa, sut emizuvchilarda, ularning uchta: retseptorli, effektorli va assotsiativ tipi mavjud. avtonom refleks yoyining afferent zvenosi. avtonom refleks yoylari turli retseptorlardan boshlanadi. vistseral a’zolarning retseptorlari (interoretseptorlar) qurilishi bo’yicha erkin va qaram retseptorlarga bo’linadi. erkin oxirlar yordamchi tuzilmalar yoki maxsus hujayralar bilan o’ralmagan. ularning safiga oddiy tuzilgan butasimon retseptorlar kiradi. bunday retseptorlar oxirlarining tarkibiy tuzilishi ilgak, xalqa, plastinka ko’rinishiga ega bo’lib, mitoxondriyalar to’plamini va maxsus pufakchalarni o’z ichiga oladi. qaram oxirlar tashqaridan kapsula, plastinkali tanachalar bilan qoplangan g’uj to’plam shakliga ega bo’lib, ularning retseptorli oxirlari bir necha qatlam hujayralardan va hujayralararo moddalardan iborat kapsula ichida joylashgan. evolyutsion rivojlanish jarayonida interoretseptorlar soni ko’paygan, shakli sekin-asta murakkablashgan va uni bajaradigan vazifa doirasi ham ancha …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "avtonom (vegetativ) asab tizimi"

1701239067.docx avtonom (vegetativ) asab tizimi reja: 1. metasimpatik asab tizimi. 2. avtonom refleks yoyining efferent zvenosi. umumiy tuzilishi jihatidan, parasimpatik asab tizimi va simpatik asab tizimi deyarli o’xshashdir. parasimpatik asab tizimining ham markaziy va tashqi tuzilmalari mavjud, qo’zg’alish bajaruvchi a’zoga ikki neyronli yo’l orqali etib boradi: ganglionar oldi neyron miyaning kulrang moddasida joylashgan, ganglionar keti neyron esa periferiyaga chiqarilgan. ammo, parasimpatik asab tizimining o’ziga xos xususiyatlari ham mavjud. birinchidan, bu tizimning markazlari bosh va orqa miyada bir-biridan va simpatik markazdan uzoqdagi sohalarda joylashgan. ikkinchidan, tanada parasimpatik tizim ta’sir o’tkazadigan doira ancha tor, ba’zi a’zo va to’qimalar, masalan, bachadon, ma...

DOCX format, 21.6 KB. To download "avtonom (vegetativ) asab tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: avtonom (vegetativ) asab tizimi DOCX Free download Telegram