asab tizimi fiziologiyasi

DOCX 15 стр. 577,5 КБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 577,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

asab tizimi fiziologiyasi kirish asosiy qism 1. asab tizimining umumiy tuzilishi va vazifalari 2. markaziy asab tizimi (mat) 3. periferik asab tizimi (pat) 4. asab tizimi faoliyatining fiziologik qonuniyatlari 5. asab tizimi va yuqori nerv faoliyati 6. asab tizimining sog’lom ishlashini ta’minlash omillari xulosa foydalanilgan adabiyotlar asab tizimi fiziologiyasi asab tizimi fiziologiyasi inson tanasidagi eng murakkab va muhim jarayonlarni o’rganuvchi fan bo’lib, u miya, orqa miya va nervlarni o’z ichiga oladi. bu tizim tana funktsiyalarini boshqarish, ma’lumotlarni qayta ishlash va reaktsiyalarni ta’minlashda markaziy rol o’ynaydi. quyida siz so’ragan mavzular bo’yicha batafsil ma’lumot beraman. asab tizimi inson organizmining «boshqaruv markazi» hisoblanadi, u miya, orqa miya va periferik nervlardan iborat bo’lib, tana va atrof-muhit o’rtasidagi aloqani ta’minlaydi. u sezgi organlari orqali ma’lumotlarni qabul qiladi, ularni qayta ishlaydi va javob reaktsiyalarini (masalan, mushaklar harakati yoki og’riqni his qilish) yuboradi. asab tizimining asosiy qismlari quyidagilar: - markaziy asab tizimi (mat): miya va orqa miyadan …

2 / 15

nerv tarmoqlarining ishlash tamoyillarini o’rganishdir. bu fan neyrofiziologiya bo’limi orqali asab tizimining anatomik va funktsional xususiyatlarini tahlil qiladi, jumladan, signal uzatish, reflekslar va miya faoliyatini. asosiy vazifalar: - anatomik va fiziologik texnikalarni qo’llash: asab tizimini o’rganish uchun anatomik va fiziologik usullardan foydalaniladi, bu esa yillar davomida samaradorligi va sifatini oshirgan. - xulq-atvor va funktsiyalarni tushuntirish: fiziologiya miya nerv hujayralari orqali xulq-atvor va reaktsiyalarni qanday boshqarishini tahlil qiladi. - ichki va tashqi aloqalarni o’rganish: tizimning lokal, refleks va markaziy aloqalarini, shuningdek, tana holatini baholashni o’rganadi. asab tizimi fiziologiyasi inson tanasidagi asab tizimi murakkab va yuqori darajada tashkil etilgan tuzilma bo’lib, u tana faoliyatini boshqarish, atrof-muhitga moslashish va ichki muhitni saqlash vazifalarini bajaradi. asab tizimi asosan markaziy va periferik qismlarga bo’linadi, ammo ular bir-biri bilan uzviy bog’liq holda ishlaydi. umumiy tuzilishi jihatidan asab tizimi neyronlar va glial hujayralardan iborat bo’lib, ular orqali ma’lumotlar uzatiladi va qayta ishlanadi. asab tizimining asosiy vazifalari quyidagilardan …

3 / 15

lashadi: masalan, issiq yuzaga tegishda qo’lni tortib olish yoki ovqat hidi kelganda saliv ajralishi. bu vazifalar neyronlar orqali amalga oshiriladi, ularning soni inson miyasida taxminan 86 milliardga yaqin bo’lib, glial hujayralar soni esa undan ko’proq.chuqur tahlilda, asab tizimi tanadagi barcha jarayonlarni integratsiya qiluvchi markaz hisoblanadi. masalan, kunlik hayotda uyqu-uyg’oqlik siklini boshqarishda suprakhiazmatik yadro (miya ichidagi soat) ishtirok etadi, bu sirkadiya ritmlarini ta’minlaydi. dalil sifatida, jet lag (vaqt zonasi o’zgarishi) holatini keltirish mumkin: asab tizimi moslashish uchun bir necha kun talab qiladi, natijada uyqu buzilishi va charchoq paydo bo’ladi. amaliy misol: sportchi musobaqada yurak urishini tezlashtirish uchun simpatik nerv tizimi faollashadi, bu energiya mobilizatsiyasini ta’minlaydi. markaziy va periferik asab tizimlari o’rtasidagi farq markaziy asab tizimi (mat) va periferik asab tizimi (pat) o’rtasidagi farq ularning anatomik joylashuvi, himoya darajasi va funksional mas’uliyatida namoyon bo’ladi. mat miya va orqa miyadan iborat bo’lib, u bosh suyagi va umurtqalar ichida joylashgan, meninglar (miya pardalari) va …

4 / 15

ezlikda). farqning chuqur tahlili shuni ko’rsatadiki, mat integrativ funksiyalarga mas’ul, pat esa afferent (sensor) va efferent (motor) yo’llarni ta’minlaydi. dalil sifatida, multiple skleroz kasalligini keltirish mumkin: bu holatda patdagi miyelin qobig’i buzilishi matga signal uzatishni buzadi, natijada harakat va sensor buzilishlar yuzaga keladi. amaliy misol: qo’lni yondirganda, pat orqali sensor signal matga boradi, u yerda qayta ishlanib, qo’lni tortib olish buyrug’i beriladi. bu farq asab tizimining ierarxik tuzilishini ta’kidlaydi, chunki pat matning «qo’li» vazifasini bajaradi. neyronlar tuzilishi va ularning funksional xususiyatlari neyronlar asab tizimining asosiy funksional birligi bo’lib, ular hujayra tanasi (soma), dendritlar va aksonlardan iborat. soma yadro va organellalarni o’z ichiga oladi, dendritlar signal qabul qilish uchun shoxlangan, akson esa signal uzatish uchun uzun (ba’zida 1 metrgacha) proektsiya. aksonlar miyelin qobig’i bilan o’ralgan bo’lishi mumkin, bu signal tezligini oshiradi (saltatoriy o’tkazuvchanlik orqali). glial hujayralar (oligodendrotsitlar matda, shvann hujayralari patda) miyelin hosil qiladi.funksional xususiyatlari jihatidan, neyronlar sensor, motor va interneyronlarga …

5 / 15

misol: o’qish paytida neyronlar yangi ulanishlar hosil qiladi, natijada yangi til o’rganish osonlashadi. neyronlarning regeneratsiyasi cheklangan, ammo plastisiya orqali shikastlangan neyronlar o’rnini boshqalar egallashi mumkin, masalan, insultdan keyin reabilitatsiyada. asab impulsining hosil bo’lishi va uzatilishi jarayoni asab impulsining hosil bo’lishi va uzatilishi aksion potensiali orqali amalga oshiriladi. hosil bo’lish jarayoni: stimul (masalan, mexanik bosim) neyron membranasini depolarizatsiya qiladi, natriy kanallari ochiladi va natriy ionlari ichkariga kiradi, potensial +40 mv ga yetadi. keyin kaliy kanallari ochilib, repolarizatsiya yuz beradi. bu «hammasi yoki hech narsa» qonuni bo’yicha ishlaydi: agar stimul chegaradan oshsa, impuls hosil bo’ladi.uzatilishi akson bo’ylab sodda o’tkazuvchanlik (miyelinsiz aksonlarda) yoki saltatoriy (miyelinli aksonlarda) tarzda bo’ladi, tezligi 1-120 m/s. sinapsga yetganda, kalsiy ionlari kirib, vezikulalardan neyrotransmitter (masalan, atsetilxolin) chiqariladi, u postsinaptik membranani ta’sirlaydi – eksitator yoki ingibitor.chuqur tahlilda, bu jarayon energiya talab qiladi: natriy-kaliy pompasi atp ishlatadi. dalil sifatida, tetrodotoksin (puffer baliq zahari) natriy kanallarini bloklaydi, impulsni to’xtatadi. amaliy misol: mushak …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "asab tizimi fiziologiyasi"

asab tizimi fiziologiyasi kirish asosiy qism 1. asab tizimining umumiy tuzilishi va vazifalari 2. markaziy asab tizimi (mat) 3. periferik asab tizimi (pat) 4. asab tizimi faoliyatining fiziologik qonuniyatlari 5. asab tizimi va yuqori nerv faoliyati 6. asab tizimining sog’lom ishlashini ta’minlash omillari xulosa foydalanilgan adabiyotlar asab tizimi fiziologiyasi asab tizimi fiziologiyasi inson tanasidagi eng murakkab va muhim jarayonlarni o’rganuvchi fan bo’lib, u miya, orqa miya va nervlarni o’z ichiga oladi. bu tizim tana funktsiyalarini boshqarish, ma’lumotlarni qayta ishlash va reaktsiyalarni ta’minlashda markaziy rol o’ynaydi. quyida siz so’ragan mavzular bo’yicha batafsil ma’lumot beraman. asab tizimi inson organizmining «boshqaruv markazi» hisoblanadi, u miya, orqa miya va perifer...

Этот файл содержит 15 стр. в формате DOCX (577,5 КБ). Чтобы скачать "asab tizimi fiziologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: asab tizimi fiziologiyasi DOCX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram