ўзбек халқ насри таснифи

DOC 85,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662839441.doc ўзбек халқ насри таснифи режа: 1.насрий жанрлар тари 2.насрий тур таркиби ҳақида 3.афсона, ривоят жанрлари жанр барқарор, айни пайтда ўзгарувчан, ўзига хос санъат намуналари ва ифода услуби билан фарқлнувчи, бир гуруҳга жамланган асарлар мажмуини англатган муайян ҳодиса. насрий жанрлар тарихан қадимийлик характерини касб этиб, даврлар маҳсули сифатида ёнма-ён яшаб келган, ниҳоят ҳар бири дифференциациялашган, мустақил чегара, ўзига хос белгиларига эга бўлган. ҳар қайси жанрни ўз номи билан аташ, тўплаб тасниф этиш учун дастлаб уларни чуқур ўрганиш, ҳар бирининг воқеликка муносабати, акс эттириш мезонлари, бадиийлик даражаси, энг муҳими, унинг стилига эътибор бермоқ керак бўлади. чунки жанрлар ривожланиш, ўзаро таъсир жараёнида юзага келган бошқача белгилар талаби билан ўзгаради ёки йўқ бўлиб, замирида янгича бир нафис санъат шакли пайдо бўлади. масалан, миф воқеалари қанчалик ёлғоннамо ифодаланса ҳамки, қадимги кишилар томонидан ҳақиқат деб тан олинган ва улар ўз даврида диний эътиқодни мустаҳкамлаш, ташвиқ этиш вазифасини адо этган. демак, миф онгли қўлланган уйдирма эмас, …

заро таъсир замирида рўй берган тафовутларнинг пайдо бўлиши, ривож топиши дунёқараш, замон талабидан келиб чиқади. мифик воқеликка дастлабки муносабатнинг ўзгариши, янги типдаги жанрнинг юзага келишига йўл очади. демакки, моҳият эътибори билан ўз белгиларига эга бўлган насрий жанрларни маълум қолипга тушган, қотиб қолган бадиий шакллар деб бўлмайди. шунинг учун ҳам у ёки бу жанрни чегара аниқловчи омиллар орқали белгилангандан сўнг эпик тур таркибига киритиб, тасниф этиш мақсадга мувофиқдир. насрий тур таркиби ҳақида аниқ тасаввур ҳосил қилиш учун энг аввал жанрнинг ўзига хос хусусиятини аниқлаш, ўхшаш ва фарқли жиҳатларини тавсифлаш, қандай ҳақиқат тасвирланган ва баҳоланган, реал воқеликка муносабати ва у қай тарзда ифодаланганлигига эътибор бермоқ керак бўлади, қолаверса, ҳар бирини композицион қурилмаси, образлар тизими нуқтаи назардан келиб чиқиб ўрганиш талаб этилади. демак, насрий жанрлар тизмини аниқлаб, ҳар бирининг чегарасини белгилаш, тасниф этишда янгиланиш ва бадиий кўчимни эътиборда тутиш керак бўлади. насрий фольклор жанрлар тизимини аниқ ва тўлиқ белгилаш учун уларни икки гуруҳга …

топган. бу гуруҳ жанрлари юксак бадиийликка эга эканлиги, ахлоқ нормаларини белгилаш, таълим-тарбия ғояларини акс эттириш, айни пайтда эстетик завқ бериш вазифасини адо этиши, ижтимоий-маиший воқеаларни хаёлий ва ҳаётий уйдирмаларда ҳикоя қилиши билан фарқланади. иккинчи гуруҳ жанрлари барқарор, тайёр қолипга айланган сюжет тузилиши, анъанавийликка асосланиши билан алоҳидалик касб этадилар. ҳар қайси жанр уйдирмалари, ўзига хос композицион қурилма, хусусан, конфликт ва унинг ечимига мос хусусиятлари, ранг-баранг бадиий тасвир воситалари билан ажралиб туради. ҳар икки гуруҳ жанрлари ўзаро образлар тизимига кўра фарқланадилар. биринчи гуруҳга мансуб жанрларда асосан диний, тарихий шахслар ҳаракат қиладилар. афсоналарда асотир, тангри, муаккил, пир, авлиё, пайғамбарлар, ривоятларда улуғ шоир, аллома, саркардалар, машҳур табиблар, демоник ҳикояларда реал шахс ажина, арвоҳ, алвасти, пари, шайтон, девлар иштирок этадилар. иккинчи гуруҳга мансуб жанр персонажлари хаёлий, қолаверса, умумлашма образ, идеал қаҳрамон сифатида фаолият кўрсатадилар. ҳар икки гуруҳ жанрларида қаҳрамон ҳаракати билан боғлиқ замон ва макон таърифи ҳам турличадир. вақт миф, афсоналарда «дунё пайдо бўлганда, узоқ …

ҳрамон, воқеа ва ҳодисалар бадиийлаштирилган, ҳаётда бўлгандай эмас, идеаллаштирилган тарзда, кенг кўламда тасвирланади. биринчи гуруҳ жанрлари мифологик эътиқод, диний тушунча, тарих билан боғлиқ воқеаларни, иккинчи гуруҳ жанрлари хаёлий ва ҳаётий уйдирмаларга асосланган воқеа ва ҳодисаларни ҳикоя қилади. ҳар икки гуруҳ жанрлари айтилиш ўрнига кўра ўзаро фарқланадилар. афсона, оғзаки демоник ҳикоялар суҳбат орасида, даъвони далиллаш, исботлаш мақсадида айтилади. бу жиҳатдан мазкур гуруҳ жанрлари амалий аҳамият касб этадилар. эртак, латифа, лофлар эса асосан дам олиш пайтида, уйқу олдидан айтилади. шунга қарамасдан ҳар икки гуруҳ жанрларида ўзаро ўхшаш, муштарак жиҳатлар ҳам йўқ эмас. бу нарса миф, афсона, эртакларнинг хаёлий уйдирмаларга асосланишида кўринади. бироқ,, улар ижрочи билан тингловчининг айтилган воқеаларга муносабати нуқтаи назаридан ажралиб турадилар. ижрочи билан тингловчи миф, афсона воқеаларига ишонади, уни ҳақиқат деб билади. эртак воқеалари эса аксинча, бундай характерга эга эмас, тингловчи ҳам ижрочи ҳам эртак воқеаларига ишонмайди, «ҳақиқат эмас, уйдирма» деб ҳисоблайди. энг муҳими, ҳар икки гуруҳ жанрларининг юқорида келтирилган …

нчи белги саналади. бундан қатъи назар, афсона билан ривоят жанрлари ўзига хос хусусий хоссаларига кўра бир-биридан фарқланадилар. бу тафовутлар қуйидаги белгиларда акс этган. биринчидан, ҳар икки жанр воқеликни акс эттириш мезонига кўра бир-биридан ажралиб туради. афсонада тасвирлаш хаёлий уйдирмаларга асосланади. бу белги реал воқеа ва ҳодисаларни ғайритабиий шаклларда ифода этишни таъминлайди. фантастика мазкур жанрда ҳал қилувчи рольь ўйнайди. сюжет воқеаларига асос бўлган тарихий ҳақиқат ана шу уйдирмалар соясида қолиб кетади. шунга қарамасдан, ҳар икки ҳодиса ўзаро уйғун келади. хаёлий уйдирма сюжет воқеаларини ҳаракатга келтирувчи воситага айланади. масалан: кунма-гуннерга қўшни бўлиб яшаган усунлар ҳукмрон эди. хуннлар усунларга қарши ҳужум қилишган ва эмизикли кунмо отасини ўлдиришган. гунн ҳукмрони чақалоққа раҳми келиб, уни ўлдирмаган, чўлга ташлаб кетган. буни кўрган қарға тумшуғида гўшт парчасини олиб, учиб келиб болани боқа бошлаган. она бўри келиб эмизган . кўринадики, афсона заминида тарихий воқеа, гуннлар билан усунлар ўртасидаги жанг эпизодлари ётади. сюжет тарихий воқеа ва хаёлий уйдирмалар асосига …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўзбек халқ насри таснифи"

1662839441.doc ўзбек халқ насри таснифи режа: 1.насрий жанрлар тари 2.насрий тур таркиби ҳақида 3.афсона, ривоят жанрлари жанр барқарор, айни пайтда ўзгарувчан, ўзига хос санъат намуналари ва ифода услуби билан фарқлнувчи, бир гуруҳга жамланган асарлар мажмуини англатган муайян ҳодиса. насрий жанрлар тарихан қадимийлик характерини касб этиб, даврлар маҳсули сифатида ёнма-ён яшаб келган, ниҳоят ҳар бири дифференциациялашган, мустақил чегара, ўзига хос белгиларига эга бўлган. ҳар қайси жанрни ўз номи билан аташ, тўплаб тасниф этиш учун дастлаб уларни чуқур ўрганиш, ҳар бирининг воқеликка муносабати, акс эттириш мезонлари, бадиийлик даражаси, энг муҳими, унинг стилига эътибор бермоқ керак бўлади. чунки жанрлар ривожланиш, ўзаро таъсир жараёнида юзага келган бошқача белгилар талаби билан ўзгар...

Формат DOC, 85,0 КБ. Чтобы скачать "ўзбек халқ насри таснифи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўзбек халқ насри таснифи DOC Бесплатная загрузка Telegram