xx аср бошида россия истибдодига қарши халқ кураши

DOCX 29,4 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1509449568_69554.docx xx аср бошида россия истибдодига қарши халқ кураши ц xx аср бошларида ўлкада халқ ҳаракатлари янги босқичга кутарилди. ана шу ҳолат петербургда безовталик уйғотди 1906 иил 31 декабрда империя ички ишлар вазирлиги полиция департамента туркистон генерал-губернаторига йўллаган тавсия-номасида «сўнгги йилларда россиядаги инқилобий ҳаракат 1уркистон ўлкасида ҳам акс садо берганини» эслатиб ички ишлар вазирлигида тўпланган жосуслик маълумотлари ўлкадаги ҳукуматга қарши ташкилотларнинг фаол иш кўраётганидан хабар бераетганини маълум қилди. «туркистон ўлкасининг ерли аҳолиси, - деб езган эди полиция департамента, - ҳозирча тинчлик саклаетган бўлса-да, бундай кайфият келгусида ҳам сақланиб қолишига ишонч йўқ»1. полиция департаментининг бундай гумон қилиш учун етарли асослари бўлган. 1906 йил 12 сентябрда тошкентнинг жомеъ масжидида рўй берган воқеа бунга далилдир. бу ерда тошкент шаҳар думасига ноиблар (гласный) саилови бораётган пайтда себзор даҳасида яшовчи мавдихужа хорунхожинов деган киши маъруза қилиб, сайлов-ни барбод қилишга чақирди. у ноибликка фақат бойлар сайла-наетганидан норозилигини очиқ айтди. сайловчилар унинг сўзларидан ҳаяжонга тушдилар. шаҳар думаем …

ўжа унга ўзининг дунё кезганини, чет элларда бўлганини ва қонунни ундан кам билмаслигини айтади. бу ерга йиғилган халқ қизиқиш билан уларнинг атрофига тўплана бошлайди. саросимага тушган мирецкий ёнидаги миршабга бу ерга қўшимча кучлар чақиришни буюради. шу вақтда махдихўжа халққа қарата хитоб қилади: «мусулмонлар! мен генерал-гу-бернаторга, шаҳар бошлиғи ва полицмейстерга аризалар ездим, лекин улардан биронтаси ҳам шикоятларимга қулоқ солмади. мен солиқлар остида эзилиб ётган халқ учун қайғураман. визга думанинг кераги йўқ, унга нуқул бойлар тушади. улар халқ учун қайғурмайдилар, балки мансабга миниб бойишни ўилаша-ди. бизни ўтин учун, беда учун, пичан учун, қўй сўйганимиз учун ҳамма-ҳамма нарсага солиқлар солиб, чирмаб олишган». халойиқ унинг гапларини маъқуллаб, ҳаяжонга келабошлага-нини курган мирецкий маҳдихўжани миршаблар ёрдамида четга судрай бошлайди. шунда султонхўжа чопиб уларнинг олдига боради^ ва қандайдир қоғозни маҳцихўжага тутқазади. махдихўжа қоғозга имзо чекиб, одамларга ўз номидан султонхўжа иш юритишини маълум қилади. масжидга тўпланган 200 дан зиёд одамларга қарата султонхўжа оташин маъруза қилади. полиция баённомасида қайд …

мроҳлигида кириб келади. у одамларга хи-тоб қилиб турган султонхўжани қамоққа олишни буюради. полицмейстер буйруғига жавобан султонхўжа унга қарата да-дил жавоб қилади: «мени ҳеч ким ҳибсга олишга ҳақи йўқ, полицияхонага бораверинг, керак бўлса, мен ҳам ўша ерга бо-раман»1. подполковник караулшчиков халойиқни миршаблар ёрда-мида тарқатиб, маҳдихўжа ва султонхўжани ҳибсга олади ва бозор томон олиб кетади. шунда каттагина оломон уларни озод қилиш ниятида орқадан эргаша бошлайди. қўрқиб кетган полицмейстер тўппончасини чиқариб, ким қаршилик кўрсатса, ўқ узишини айтади. у шаҳар бошқармаои аъзоси боқижон да-дажонбоев ва оқсоқоллар ёрдамида халойиқни тарқатишга ва тинчлантиришга уринади. султонхўжа ва маҳдихўжани қамоқхонага олиб кетишган-дан сўнг, кечқурун полицмейстер полиция ходимларидан таш-вишли хабар олади. қамоқҳона бошлиғи нечаев ҳибсга олин-ганларни озод қилишга уриниш бўлаётганидан хавфсираётга-нини маълум қилган эди. полицмейстер караулшчиков шаҳар бошлиғига ёзган ахборотида султонхўжа у билан кўришганда, қўлида максим горькийнинг «муттаҳам» ҳикоясини кўргани-дан ажабланганини яширмайди. султонхўжа ундан қандай са-баб билан қамалганини сўраб, айби фақат ўз эшонини қўллаб гапирганида, бойларга қарши кескин сўзлаганида …

меҳнат қилаверади». унинг гапларини бўлмоқчи бўлган шайховандтаҳур ва бешёғоч даҳаси юзбошиларини кескин танқид қилади.приставга муносабати қўпол бўлди... султонхўжанинг халқ ол-дида ва бошқармада ўзини бундай дадил тутишини ўта сўл фирқалардан бирига мансуб русларнинг таъсири натижаси деб ҳисоблайман. улар султонхўжани ташвиқотчилик ишига тай-ёрлашган. хурофотга ботган ва ақли заиф аҳоли орасида маҳ-дихўжа ва султонхўжа каби шахсларнинг пайдо бўлиши ва уларнинг гўё камбағаллар манфаати йўлида жонкуяр сифатида турлича ваъдалар билан халқ аҳволини яхшилашга қаратилган чиқишлари мутлақо кўнгилсиз ҳолатдир ва мулкдор синфларга нисбатан зўравонлик ва тартибсизликлар келтириб чиқариши мумкин»1. мулоҳаза учун маълумот аср мулкдориг тожимуҳаммад исамуҳаммад ўғли савдогарлар орасида биринчи бўлиб германия, франция, англия каби ривожланган мамлакатларга бо-риб, улардаги тижорат ишларини ўрганган, биринчи бўлиб москвада ўз тижорат фирмасини, хельсинкида, парижда, петербургда, харьковда ва бошқа йирик шаҳарларда шу фирманинг бир неча дўконини очиб, ўзбек савдогари шаъни юртимиздан узоқ-узоқларда ҳам ардоқланишига муно-сиб ҳисса қўшган. тожимуҳаммад исамуҳаммад ўғлининг 1900 йилда парижда ташкил этилган халқаро кўргазма ва ярмаркага бориши, …

йўл давомида туғилган таассуротларини баён қила бошлар экан, фақат савдогар сифатида эмас, балки ўз халқининг истиқболини ўйлаган етук зиёли сифатида ҳам фикр юритади. «қўлдан келган одамларга керак ва лозим эканким, — деб гапни бошлайди тожимуҳаммад исамуҳаммад ўғли, — юруб, сайр ва сайёҳат айлаб, ҳар қайси обод ва улуғ шаҳарларни кўруб, ҳар илм ва ҳунарни маонийи фаҳм айлаб, ибрат кўзларини очар эдилар. ушбу тарафларни ҳунарлари ва шаҳарлари-ни обод бўлмоғи барчаси илм таълим олгонларидан экан». муаллиф москва ҳақида мулоҳаза юритган ўринларда, аввало, элшу-носликдан, жуғрофия ва иқтисод илмларидан пухта хабардор мутахассис сифатида гавдаланади. мана унинг синчковлик билан олиб борган баъзи кузатишлари: «москва шаҳрида бир миллион икки юз минг турғон одам бордур, деб айтадилар. ҳар куни 120 мартаба оташароба келиб-кетар экан. конька, яъни от бирлан юрадурғон темир йўл ва электричество бирлан юрадурғон йўллар кўчаларда тайёр-муҳайёдир. мундин бошқа 20 мингдан кўпроқ извошиқ ароба бор. мошина ароба ва велосипед миниб ss.pu„ma„m ях1ии магазинларни хисоби йўқ. булар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xx аср бошида россия истибдодига қарши халқ кураши"

1509449568_69554.docx xx аср бошида россия истибдодига қарши халқ кураши ц xx аср бошларида ўлкада халқ ҳаракатлари янги босқичга кутарилди. ана шу ҳолат петербургда безовталик уйғотди 1906 иил 31 декабрда империя ички ишлар вазирлиги полиция департамента туркистон генерал-губернаторига йўллаган тавсия-номасида «сўнгги йилларда россиядаги инқилобий ҳаракат 1уркистон ўлкасида ҳам акс садо берганини» эслатиб ички ишлар вазирлигида тўпланган жосуслик маълумотлари ўлкадаги ҳукуматга қарши ташкилотларнинг фаол иш кўраётганидан хабар бераетганини маълум қилди. «туркистон ўлкасининг ерли аҳолиси, - деб езган эди полиция департамента, - ҳозирча тинчлик саклаетган бўлса-да, бундай кайфият келгусида ҳам сақланиб қолишига ишонч йўқ»1. полиция департаментининг бундай гумон қилиш учун етарли асослари б...

Формат DOCX, 29,4 КБ. Чтобы скачать "xx аср бошида россия истибдодига қарши халқ кураши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xx аср бошида россия истибдодиг… DOCX Бесплатная загрузка Telegram