андижон тараққийпарварлари ва “ўзбеклар иши” воқеалари

DOC 135.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1482343316_66745.doc андижон тараққийпарварлари ва “ўзбеклар иши” воқеалари режа: 1. андижон тараққийпарварлари 2. «ёш ўзбеклар», «ҳайрат» ва «гап» жамиятлари 3. маърифат учун кураш андижон тараққийпарварлари ислом каримовнинг «туркистон» газетаси мухбирининг саволларига берган жавобида бундай сатрлар бор: «асримиз бошларида жадидларнинг ўз ҳисобидан мактаблар, кутубхоналар, қироатхоналар, театрлар, рўзномалар ташкил этганликларини, дарсликлар, қўлланмалар нашр қилганликларини, уларни туркистон болаларига бепул тарқатганликларини эслайлик» . бу ғоятда тўғри, одилона сўзларни ўқир эканмиз, кўз ўнгимизда кўҳна туркистоннинг инжуси-фарғона водийсидаги андижон тараққийпарвар зиёлиларининг маънавият ва маърифат бобида олиб борган ва ҳар қандай таҳсинга сазовор, ибратомуз фаолияти намоён бўлади. сизу бизнинг аждодларимиз бўлмиш бу зиёлилар миллатни жаҳолат уйқусидан уйғотиш учун энг аввало уни саводли, дунёвий ва замонавий билимлардан баҳраманд қилиш учун изланганлар, интилганлар, ташаббус кўрсатганлар. бу муқаддас ишга ўзларининг бутун борлиғини бағишлаганлар. уларнинг кўпчилиги кейинчалик қаттол шўролар тиғидан ҳалок бўлган. биз ана шу буюк инсонлар ҳақида баҳс юритишни лозим кўрдикки, шояд ҳозирги андижон аҳли, айниқса, ёшлари ўз аждодлари, ўтмишдошларининг ватан, …

иш, эрк ва озодликка эришиш ҳақида ўз замонасининг илғор зиёли, мунавварларида фикр-мулоҳазалар пайдо бўлди. хуллас, жаҳолат уйқусидан уйғониш тарихий заруриятга, ривожланишнинг объектив талаб ва эҳтиёжига айланди. жадидчилик улкан ижтимоий ва сиёсий оқим, ҳаракат эди. ўлкада миллатнинг дард-аламларини, унинг аянчли, фожиали оғир қисматини ўз қалби ва вужудидан ўтказиб, ўзининг бутун борлиғини, ақлу заковатини, онгли ҳаётини эрк, озодлик, тараққиёт учун сафарбар этган зиёлиларнинг бутун бир янги авлоди шаклланган эди. ана шу авлоднинг катта бир қисми андижонда ҳам таркиб топди. андижонда ташкил этилган «тараққийпарварлар» партияси (фирқаси) миллий буржуазия ёрдамига таяниб ва рус демократлари билан иттифоқ тузиб, чоризм ва унинг мустамлакачилик сиёсатига қарши кураш олиб борди. «тараққийпарварлар» фаолияти мустамлакачи маъмурлар, махфий сиёсий полиция, сўнгра туркистон район охранка бўлими махфий ҳужжатларида маълум маънода ўз ифодасини топган. маҳаллий аҳоли кайфиятини ўрганиш ва тегишли чоралар кўриш учун россия ички ишлар вазири туркистонга сиёсий иғволар устаси, моҳир изқувар, алоҳида жандармлар корпуси полковниги н.а.васильевни катта ваколатлар билан жўнатди. бу, …

а қаршилик кўрсатишга қодир эканлигини ёзган. француз зобитининг «ёш сартлар» номи остида жадидларни назарда тутгани мустамлакачиларга аён эди. шу боис бош штаб, туркистон ҳарбий округи штаби разведка бўлими жадидларга бўлган эътиборини янада кучайтирди. ҳаттоки, шўролар ҳокимияти ўрнатилган пайтда ҳам «ёш сартлар» партияси компартия арбоблари эътиборини ўзига қаратди: москвадан келган вакил п.а.кобозев 1918 йилда ленин ва свердловга йўллаган хатида «1917 йил инқилобига қадар туркистонда «ёш сартлар» партияси фаолиятда бўлгани, унинг аъзолари эса катта маблағ ва европача маълумотга эга эканини, ҳамма шаҳарларда бундай тўгараклар ишлаб турган»ини ёзган. ўша махфий «ёш сартлар» ташкилотининг фаолларидан бири акбар бойтурсунович ўрозалиев москвадан хитойга дипломатик хизмат сафарига жўнаш олдидан 1925 йил 6 июлда тўлдирган шахсий варақасидаги: «ўтмишда қандай партияга мансуб эдингиз?» деган саволга: «1914 йилдан 1917 йилгача ёш ўзбекларнинг «иттиҳод ва тараққий» яширин ташкилотига аъзо бўлганман» , деб ёзган. фозилбек отабек ҳам сўроқ варақасидаги: «инқилобгача ва инқилобдан кейинги даврда қандай нашрларда ишлагансиз?» деган саволга ҳеч иккиланмай: «инқилобга …

ни билган. махфий айғоқчи таърифича, у «рус тили ва маълумотини эгаллаган ёшлардан» эди. убайдулла хўжаев асли тошкент шаҳрининг қорёғди маҳалласида дунёга келган, рус-тузем мактабини битирган, келиштирувчи суд идорасида таржимон сифатида фаолият бошлаган. махфий полиция раҳбари андижонда чиққан «туркестанский голос» газетаси ва унинг атрофидаги тараққийпарварлар тўғрисида аниқ маълумотларга эга бўлган. «таҳририят таркиби, - деб ёзилган агентура маълумотида, - бу газета йўналишини яққол кўрсатади... убайдуллахўжа асадуллахўжаев-тошкент сартларидан, қонуншунос, андижонда яшайди ва ишлайди. газета ходими ва пайчиси. эътиқодли панисломчи сифатида туркистон район охранка бўлими томонидан 1913 йили рўйхатга олинган. ўша йили саратовдан тошкентга қайтган убайдулла қисман адвокатлик, асосан эса тарғиботчилик билан шуғулланган. у «умид» деб аталган илғор мусулмонлар гуруҳига бош бўлди. унинг ҳаракатлари туфайли тошкентнинг эски шаҳар қисмида китоб савдоси ташкил қилинди. маҳаллий тилда сўл йўналишдаги газета нашр қилишга мўлжалланган ширкат тузилди. газетани нашр қилиш бўйича хўжаевнинг саъй-ҳаракати бекор кетмади. 1913 йил 21 декабрда унга тошкентда маҳаллий тилда «садои туркистон» номида газета чиқаришга …

лковник волков хабар топган эди. волков ўз агентурасининг яна бир ахборотини ҳам диққат билан ўрганади. бу ахборотда убайдулла хўжаев бош бўлган тошкент жадидларининг андижондаги «тараққийпарварлар» партияси билан бирлашгани ва уларнинг орасида туманбошининг тилмочлари сулаймон келгинбоев, акбар ва мадамин ўрозалиевлар ҳамда убайдулла хўжаевнинг укаси баширилла хўжаевнинг муҳим роль ўйнаши кўрсатилиб, улар билан маслакдош бўлган рус журналисти вадим чайкиннинг маҳаллий ёшларни ҳокимиятга қарши уюштираётгани маълум қилинган. андижондаги «ёш ўзбеклар», яъни «тараққийпарварлар» партияси таъсири ва ёрдамида «ғайрат» номи билан яна бир жадид жамияти вужудга келади. шу ҳақда агентуранинг бир тармоғи полковник волковга бундай ахборотни йўллаган: «чайкиннинг фикрича, бош мақсади маҳаллий аҳоли манфаатларини ҳимоя қилиш бўлган «туркестанский голос» газетаси ўзининг пайларидан кўпини (25 минг сўмини) қўқон шаҳридаги «ғайрат» деб аталмиш маҳаллий мусулмон маърифатпарварлар жамиятига жойлаштиришга муваффақ бўлди. бу жамият андижон шаҳридаги 1916 йил октябрь бошларида «туркестанский голос» таҳририяти раҳбарлигида сартча матбуот органини нашр қилишга киришмоқчи. мазкур масалани узил-кесил ҳал қилиш учун 4 октябрда «ғайрат» …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "андижон тараққийпарварлари ва “ўзбеклар иши” воқеалари"

1482343316_66745.doc андижон тараққийпарварлари ва “ўзбеклар иши” воқеалари режа: 1. андижон тараққийпарварлари 2. «ёш ўзбеклар», «ҳайрат» ва «гап» жамиятлари 3. маърифат учун кураш андижон тараққийпарварлари ислом каримовнинг «туркистон» газетаси мухбирининг саволларига берган жавобида бундай сатрлар бор: «асримиз бошларида жадидларнинг ўз ҳисобидан мактаблар, кутубхоналар, қироатхоналар, театрлар, рўзномалар ташкил этганликларини, дарсликлар, қўлланмалар нашр қилганликларини, уларни туркистон болаларига бепул тарқатганликларини эслайлик» . бу ғоятда тўғри, одилона сўзларни ўқир эканмиз, кўз ўнгимизда кўҳна туркистоннинг инжуси-фарғона водийсидаги андижон тараққийпарвар зиёлиларининг маънавият ва маърифат бобида олиб борган ва ҳар қандай таҳсинга сазовор, ибратомуз фаолияти намоён бўлади....

DOC format, 135.0 KB. To download "андижон тараққийпарварлари ва “ўзбеклар иши” воқеалари", click the Telegram button on the left.

Tags: андижон тараққийпарварлари ва “… DOC Free download Telegram