1916 йилги миллий-озодлик қўзғолони. жадидлар фаолияти

DOCX 80.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1509435380_69543.docx 1916 йилги миллий-озодлик қўзғолони. жадидлар фаолияти 1910—1914 йилларда туркистон ўлкасида миллий ўзликни англаш жараёни кучая бошлади. мустамлака маъмурияти идо-ралари 1911 йилда фарғона вилоятида «идора тартибларига ва жамоат осойишталигига қарши курашдан гувоҳлик берувчи» 833 та, 1913 йилда 1220 та «жиноий иш» қайд этганлар. сир-дарё вилоятида эса шундай айблар билан 1911 йилда 3487 киши, 1913 йилда эса 5494 киши жавобгарликка тортилган. бу рақамлар маҳаллий халқ ўртасида мустамлакачилик зулми ва истибдодига қарши кураш муттасил ўсиб борганлигини кўрсатади. 1912 йили тошкент яқинидаги троицкий лагерида турган сапёрлар қўзғолони бостирилгач, генерал-губернатор унинг маҳаллий аҳолига таъсиридан чўчиб, вилоят ҳарбий губернаторла-рига «андижондагига ўхшаш чиқишларга йўл қўймаслик учун» кескин чоралар кўриш зарурлигини буюргани ҳам ўлкадаги озодлик ҳаракатида кўтарилиш кайфиятидан дарак берар эди. самсонов 1898 йилги андижон қўзғолонини эслагани ва ана шундай озодлик чиқишларининг бўлишидан чўчиганида катта асос бор эди. махфий полиция айғоқчилари жойларда ишчи-лар ҳаракатига янгидан ташкил топаётган социал-демократлар ва эсерлар бош-қош бўлаётгани ҳамда маҳаллий аҳоли ўртаси-дан етишиб …

матли манба бўлиши мумкин-. меҳнаткашлар аҳволи. биринчи жаҳон уруши бутун россия империяси, шунингдек, туркистон ўлкаси аҳолисининг ҳам аҳволини оғирлаштирди. 1914 йил 26 июлда туркистон ўлкаси «фавқулодда муҳофаза ҳолатида» деб эълон қилиниб, миршаб-лик назорати кучайтирилди. ҳар қандай ташвикса.>тарғибот таъқикланиб, тартиб бузганларга махсус қўмита тонтан 5.00 рублгача жарима солиш, ё ўн ой муддатга қамащ ҳуқуқи белги-ланди. аммо, шунга қарамай, янгидан пайдо/бўлган социал-демократлар ва эсерлар ташкилотларининг яширин фаолияти давом этиб, корхоналарда иш ташлашлар тўхтамади. трмб агентураси 1914 йил июлида тошкент бош темир йўл устахона-ларида ишчиларнинг урушдан норозиликлари ва ҳукуматга қарши кайфиятлари ҳақида хабар берди. мавжуд тузумдан норозилик^ ўзбек ишчи, ҳунармандлари ўртасида ҳам кучайди. ҳозирги ўзбекистон ҳудудида жойлаш-ган 425 саноат корхонасидан 220 таси пахта тозалаш, 76 таси кўн-тери ишлаб чиқариш, 32 таси пилла қуритиш заводлари бўлиб, уларда 18 минг ишчи кунига 12—14 соатдан оғир шаро-итда меҳнат қилган. темир йўл ишчилари сафида туб миллатли ишчилар 4,5—5 мингни ташкил қилган. худди шу темир йўл соҳасидаги қора …

н ака-ука ҳаитбоевлар қариндошлари ёдгор ва олим раҳимовни ва унинг маҳалладошларини ўз ишхоналарига киришларига ёрдам беришган. «устахонадаги иш мобайнида, — деб эслай-ди ёдгор раҳимов, — мен ва бошқа ўзбек ишчилари рус ишчиларининг ички дунёсини ўргандик. улар мамлакатдаги воқеалар ҳақида бизга қараганда кўпроқ нарсаларни били-шаркан. капиталистлар ва помешчиклар манфаатини ҳимоя қилувчи жаҳон импералистик уруши фақат русларга эмас, балки ўзбек халқига ҳам кўп уқубатлар келтирган. ишчилар ўртасида норозилик кучая бошлади»2. бинокор ишчи жамол камолов ана шу жараённи шундай эслайди: «оғир меҳнат шароити ўзбек ишчиларининг онгида ҳам озодлик учун курашиш керак, чинакам кураш олиб бориш керак деган тушунчани юзага келтирди ва мустаҳкамлади. ўзбек бинокор ишчилари билан социал-демократик ташкилот аъзолари ўртасида алоқа ўрнатиш ва уни мустаҳкамлаш бораси-да мирзааҳмад мирҳодиев катта роль ўйнаганини ҳам айтиб ўтиш лозим. бинокор ишчилардан очил бобожонов ва бошқа-лар ҳам социал-демократик ташкилот билан яқиндан алоқа боғлаб йўл-йўриқлар олиб туришди. бош темир йўл устахона-ларидаги рус ишчилари биз билан жуда мустаҳкам алоқада эди. …

ижада ўлка аҳолисининг 90 фоизини ташкил этган деҳқон ва чор-вадорларнинг аҳволи ҳам мушкуллашди. 1916 йилдан ўлканинг асосий экини бўлган пахтанинг экин майдони ҳам, ҳосилдорлиги ҳам камайиб кетди. пахтага ихтисослашган рус фабрикантлари, ўз навбатида пахта нархини барқарор-лаштиришга интилиб, охири ҳукумат ёрдамида тайёрланган пахтанинг қатъий нархда бўлишига эришдилар. аҳволни ях-шилаш мақсадида москва шаҳрида пахтани қайта ишлаш фабрикаларини хом ашё билан таъминловчи қўмита ҳам ташкил этилди. меъёрий нархларнинг белгиланиши пахта-корларнинг норозилигини кучайтирди. пахта топширишдан оммавий бош тортиш бошланиб кетди. натижада фабрикант-лар икки йил мобайнида белгиланган нархларга маълум да-ражада қўшимча ҳақ тўлашга мажбур бўлдилар. деҳқонлардан олинадиган расмий солиқларнинг ҳажми ҳам кун сайин ортиб борди. туркистонда ер солиғи 1914 йилда 6859021 рубл бўлган бўлса, 1916 йилга келиб бу рақам 14311771 рублни, яъни икки баробарни ташкил қилди2. 1915 йилда эса махсус ҳарбий солиқ солиниб, у пахтакорлар учун ҳар пуд пахтадан 2 рубл 50 тийинни ташкил қилди3. ўша 1915 йили солиқларнинг умумий миқдори 38329000 рублни ташкил қилди. …

ди. фронтга аҳолидан 70 минг от, 12 минг туя, 38 минг квадрат метр ги-лам-наматлар, 2400 минг рубл нақц пул йиғиб олдилар. худ-ди шу даврда гуруч, гўшт, қанд, пойафзал ва газлама нархи бир неча марта кўтарилиб, деҳқону ҳунарманд ва ишчи рўзғорини мушкул ҳолга солди. айнан шу шароитда подшо-нинг бу оилаларни боқувчисиз қолдирадиган мардикорликка сафарбарлик ҳақидаги фармони халқ сабр косасини тўлдир-ган сўнгги томчи бўлди. рус қўмондонлиги ўзининг германия ва туркияга қарши урушидаги нўноқлиги, уқувсизлиги туфайли ўринсиз қурбонлар бериб, россиянинг урушга тараддуди пухта бўлмаганини кўрсатди. бунинг устига оғир иқтисодий аҳвол, қурол-яроғнинг етишмаслиги армиянинг кайфиятига ёмон таъсир кўрсатиб, қисмларда инқилобий фирқалар фаолияти кучайди. фронт ор-қаси ҳам армия учун таянч бўлолмайдиган аҳволда эди. бу ерда ҳам урушдан норозилик кучайиб, рус «аёлларининг ғалаёнла-ри» кўпайиб кетаётган эди. дўпписи тор келиб қолган рус қўмондонлиги уруш оғирлигини мустамлакалар елкасига ор-тиб, уларни аёвсиз эзиш сиёсатига ўтди. олий бош қўмондон штаби «армия эҳтиёжлари учун салмоқли миқцорда куч ажра-тиш»ни ҳарбий вазирликдан зудлик …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "1916 йилги миллий-озодлик қўзғолони. жадидлар фаолияти"

1509435380_69543.docx 1916 йилги миллий-озодлик қўзғолони. жадидлар фаолияти 1910—1914 йилларда туркистон ўлкасида миллий ўзликни англаш жараёни кучая бошлади. мустамлака маъмурияти идо-ралари 1911 йилда фарғона вилоятида «идора тартибларига ва жамоат осойишталигига қарши курашдан гувоҳлик берувчи» 833 та, 1913 йилда 1220 та «жиноий иш» қайд этганлар. сир-дарё вилоятида эса шундай айблар билан 1911 йилда 3487 киши, 1913 йилда эса 5494 киши жавобгарликка тортилган. бу рақамлар маҳаллий халқ ўртасида мустамлакачилик зулми ва истибдодига қарши кураш муттасил ўсиб борганлигини кўрсатади. 1912 йили тошкент яқинидаги троицкий лагерида турган сапёрлар қўзғолони бостирилгач, генерал-губернатор унинг маҳаллий аҳолига таъсиридан чўчиб, вилоят ҳарбий губернаторла-рига «андижондагига ўхшаш чиқишларга ...

DOCX format, 80.0 KB. To download "1916 йилги миллий-озодлик қўзғолони. жадидлар фаолияти", click the Telegram button on the left.

Tags: 1916 йилги миллий-озодлик қўзғо… DOCX Free download Telegram