эълон қилинмаган уруш... хива

DOCX 24,3 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1509449713_69557.docx эълон қилинмаган уруш... хива россиянинг ҳукмрон доиралари туркистон генерал-губерна-торлигини ўзининг урта осиёдаги ҳарбий режаларини амалга ошириш учун таянч марказига айлантириб, бу сафар истило тиғини хива хонлигини тўла бўйсундиришга қаратдилар. улар пётр i васиятини сира унутмаган эдилар. 1717 йилги бекович-черкасский қўшинининг ҳалокати ва 1839 йилда перовский юришининг барбод бўлганлиги рус генералларининг хотираси-дан чиқмаган эди. пётр i нинг босқинчилик режасини тўла амалга ошириш учун тайёргарлик ишларини поёнига етказиш-гач, истилочилар хива хонлигига кўз тика бошладилар. хива хонлиги мустақиллиги билан мустамлакачиларга жид-дий хавф солиб турар эди. у минг йиллардан буен давом этиб келаётган қадим хоразм давлати тимсоли сифатида ҳам россия учун хавфли кўринди. россия империяси ўз тасарруфидаги қозокларни озодлик курашига рағбатлантириб турган хива эканлигини ҳам яхши биларди. қозокларнинг миллий-озодлик курашига раҳбарлик қилган кенесари қосимов хивадан доимо мадад олиб, ўн йил давомида россияни безовта қилиб келаёт-ганлигини ҳам унутмадилар. масаланинг сиёсий томонидан ташқари, санкт-петербург бутун туркистон ўлкасида тижорат ишларини ҳам батамом ўз қўлига олишни мақсад …

иядан мадад сўраган эди. хоннинг элчиси аминбой муҳаммад ўғли калкутта шаҳ-рида лорд норсбрук билан музокаралар олиб борди. англия-нинг ҳукмрон доиралари хива мустақиллигини сақлаб қолиш-дан манфаатдор бўлсалар ҳам, россия билан очиқ тўқнашувдан хавфсирар эдилар. лондон ўзининг бой мустамлакаси ҳиндис-тонга руслар тахдид солишидан ва афғонистондаги мавқеига россиянинг жиддий хатар етказишини ҳисобга олиб, хивага ёрдам кўрсатмаслик йўлини тутди. ҳиндистон вице-қироли норсбрук шу сабабли элчига иложи борича руслар билан ало-қани яхшилаш воситаларини ишга солишни ҳамда қўшни му-сулмон давлатлари иттифоқини вужудга келтиришни маслаҳат берди. лорд норсбрук, агар руслар билан уруш бўлиб қолса, англия ёрдамига умид қилмасликни ҳам очиқ изҳор қилди. хива энди ўз кучи ва имкониятига қараб иш кўриши лозим эди. хонлик қўшинида ҳаммаси бўлиб 27 эски замбарак, 2 минг отлиқ аскар, 4 минг навкардан иборат қўшин бўлиб, улар ҳам асосан пойтахтда жамланган эди. хива истилосига отлан-ган россия қўшини ҳам сон, ҳам сифат жиҳатдан, шунингдек ҳарбий техника имконияти, қурол-яроғлари билан ҳам хива хонлиги қўшинидан устун …

сари юришда бевосита қатнашадилар. николай, константин, евгений романовлар ва герцог лейтенбергский каби олий зотларнинг ҳарбий қисмлар-га қўмондон қилиб тайинлангани ҳам россиянинг хива истилосига катта эътибор берганини кўрсатади. туркистон генерал-губернатори фон кауфман юриш олди-дан хивани сиёсий тарафдан ҳам яккалаб қўйиш чораларини кўради. у бухоро амири ва қўқон хонига таҳдидли мактублар йўллаб, уларни хивага ёрдам бермасликка чақиради. масалан, унинг 1873 йил 4 мартда қўқон хони худоёрхонга йўллаган хатида шундай дейилган эди: «ўзимга ишониб топширилган қўшинлар билан жиззах устидан, бухоронинг шимолий ҳудуд-лари орқали ўтаман. сизнинг доно ҳаракатларингиздан ўрнак олмай, россия билан дўстона муносабатлар ўрнатилишига қарши турган хива хонини жазолаш учун йўлга тушмоқдаман». бухоро амири музаффарнинг кауфманга ёзган жавоб хатида русларга содиқлик руҳи ўрмалаб туради: «элчингиз, статмас-лаҳатчи струве россиянинг хива билан алоқасини батафсил гапирди. мен бундай дўстликни ифодаловчи хабарнинг маълум қилинишидан ниҳоятда хурсанд бўлдим. албатта, ўртамиздаги дўстона муносабатлар сизнинг дўстингиз — бизнинг дўстимиз, ва сизнинг душманингиз—бизнинг душманимиз бўлишини та-қозо қилади. мен яхши тушунаманки, агар …

лака ҳосил қилган рус генераллари ва зобитлари ихтиёрида энг замонавий тўп ракета отувчи мосламалар, пулемётлар бўлса ҳам, улар эрксевар ва икки бор рус қўшинларини мағлуб қилган хивадан, бари-бир, ҳайиқишган. хива хонининг масалани тинч йўл билан ҳал қилишга ури-нишлари беҳуда кетгач, ҳарбий кенгаш чақириб, мудофаа ре-жаларини тузади ва душман истилочиларга қарши ўзининг лашкарбошиларини сафарбар қилади. матмурод девонбеги маҳмуд ясовулбоши, еқуббек қалмоқ, элтузар иноқ ва бобо меҳтар раҳбарлигидаги ўзбек ва туркман (ёвмит) йигитлари рус қўшинлари ҳужумини қайтариш учун икки гуруҳга бўлиниб йўлга тушадилар. генерал верёвкин қўмондонлигидаги оренбург отряди қўнғиротга яқинлашганида шаҳар ҳокимлари тезлик билан душман тўдаларининг пайдо бўлганлиги тўғрисида хивага чо-пар йўлладилар ва вақтдан ютиш мақсадида руслар ҳузурига ҳам элчи жўнатишди. генерал верёвкин қўнғиротларнинг ва-кили билан учрашиб, унинг таклифларини эшитди. музокаралар олиб бориб, масалани тинч йўл билан ҳал қилишни иста-мади ва шаҳарга ҳужум бошлаш ҳақида буйруқ берди. қўнғирот халқи сайидбий, тожимуродбий ва бошқа бийлар раҳбарлигида шаҳар қўлдан кетганда ҳам курашни давом этти-ришга …

пни эгаллади. бу қалъани бош қўмондон фон кауфман ўзига қароргоҳ қилиб, ичкари силжиш учун таянч пунктига айлантирди. руслар йўлда учраган ҳар бир шаҳар ва қишлоқни талаб, уйларга ўт қўйиб, қирғин-барот уюштирдилар. уларнинг кети-да эса култепалар ва жасадлар қолди. аммо, хоразм ватанпар-варлари бўш келмай, ўзларига қулай жойлардан душманга ҳужумлар қилишди. жанговар туркман уруғлари: ёвмутлар, им-ралилар, човдирлар ва кўкалангларга мансуб навкарлар душман кетидан изма-из бориб, унга талафотлар етказишди. 1873 йил 29 май куни русларнинг асосий кучлари хива остоналарида пайдо бўлдилар. хива хони ортиқча қон тўкили-шини истамай, музокаралар бошлаш ҳақида ўз вакилларини фон кауфман ҳузурига жўнатди. аммо урушқоқ генерал хон-нинг таклифини оқибатсиз қолдириб, ҳужумга киришди. хива мудофааси йўлбошчиларининг номлари тарих саҳифа-ларига умрбод ёзилиб қолди. зеро, 1873 йилда хивани мудофаа қилган кишиларнинг исм-шарифлари истиклол тарихидан му-носиб жой олиши фарздир. урганч дарвозасига муҳаммад ризо тура, тошоёқ дарвозасига абдуқодир тура, боғишамол дарвозасига раҳимбердибек оллоҳберди тура мағфур, шайх дарвозасига оллоҳберганбек ибн худойберганбек тура ўғли тайин этилди. шаҳар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "эълон қилинмаган уруш... хива"

1509449713_69557.docx эълон қилинмаган уруш... хива россиянинг ҳукмрон доиралари туркистон генерал-губерна-торлигини ўзининг урта осиёдаги ҳарбий режаларини амалга ошириш учун таянч марказига айлантириб, бу сафар истило тиғини хива хонлигини тўла бўйсундиришга қаратдилар. улар пётр i васиятини сира унутмаган эдилар. 1717 йилги бекович-черкасский қўшинининг ҳалокати ва 1839 йилда перовский юришининг барбод бўлганлиги рус генералларининг хотираси-дан чиқмаган эди. пётр i нинг босқинчилик режасини тўла амалга ошириш учун тайёргарлик ишларини поёнига етказиш-гач, истилочилар хива хонлигига кўз тика бошладилар. хива хонлиги мустақиллиги билан мустамлакачиларга жид-дий хавф солиб турар эди. у минг йиллардан буен давом этиб келаётган қадим хоразм давлати тимсоли сифатида ҳам россия учун хавфли кў...

Формат DOCX, 24,3 КБ. Чтобы скачать "эълон қилинмаган уруш... хива", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: эълон қилинмаган уруш... хива DOCX Бесплатная загрузка Telegram