turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi

DOC 74,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1473513566_64860.doc turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi reja: kirish asosiy qism â· ashinaliylar sulolasining xokimiyat tepasiga kelishi â· ashinaliylar davrida siyosiy ijtimoiy iqtisodiy xayot â· turk xoqonligidagi boâlinish va uning sabablari xulosa adabiyotlar roâyhati kirish vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshlaydi. xitoy manbalariga ko`ra, bunda hal qiluvchi o`rinni ashina sulolasi namoyandalari egallaganlar. bu davrda mintaqadagi siyosiy manzarani to`liq tasavvur qilish uchun quyidagilarni eslash kifoya bo`ladi, deb o`ylaymiz. ashinaliylar vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshlaydi. xitoy manbalariga ko`ra, bunda hal qiluvchi o`rinni ashina sulolasi namoyandalari egallaganlar. bu davrda mintaqadagi siyosiy manzarani to`liq tasavvur qilish uchun quyidagilarni eslash kifoya bo`ladi, deb o`ylaymiz. sharqiy turkiston, farg`ona, so`g`diyona, xorazm, baqtriya, shimoliy hindiston va sharqiy eronni o`z ichiga olgan hududda eftaliylar, hozirgi mo`g`uliston va qisman shimoliy xitoy ustidan esa jujan xonligi hukmronlik qilib kelardi. aytilganidek, oltoyning janubiy tomonida …

iy ta'siri ortib borib, ayniqsa bo`min (tumin) sardorligi vaqtida bu jarayon yanada faol tus olgan. uddaburon siyosatchi sifatida u ham siyosat, ham zo`ravonlik yo`lini tutadi. masalan, bo`min jujan xon-ligi bilan ochiqdan-ochiq aloqani uzib, 551 yili vey xonadoni bilan quda-andalik aloqasiga kiradi. 552 yili esa jujan xonligiga qarshi qurolli kurashga otlanib, ularni tor-mor qiladi. ammo bo`min 553 yili vafot etadi va uning o`rniga taxtga o`g`li qora issiq (isigi) o`tiradi. qora issiqxon ko`p hukmdorlik qilmay, shu yiliyoq qazo qiladi. lekin u ham o`z hukmronligi davomida jujanlarga yana bir bor qattiq zarba berishga ulgurgandi. demak, shu yilning o`zida ashina sulolasining sardori ikki marta o`zgargan. endigi gal taxtga bo`minning kichik o`g`li mug`anxon (553-572) chiqadi. mug`anxon davrida ashinaliylar "koreya qo`ltig`idan harbiy dengizgacha, (xitoy devoridan) shimoliy dengizgacha" bo`lgan yerlarni o`z siyosiy hukmlari ostiga olishgaâ muvaffaq bo`lganlar.â mug`anxon xuddi otasi bo`min kabi ham siyosat, ham zo`ravonlik yo`llaridan ustalik bilan foydalana bilgan hukmdor edi. chunonchi, eftaliylar sulolasiga qarshi …

so`nggi choragi arafasida mintaqada navbatdagi sulola â ashinaliylar hukmronligi o`rnatiladi. o`sha davr siyosiy voqeligi nuqtai nazaridan olganda ashinaliylarning turkistonni zabt etishlari ehtimoli baland edi. chunki so`ngga yillarga kelib eftaliylar o`z siyosiy faoliyatlarida zaiflashish yo`liga kirgan va buni ular qo`l ostidagi yerlarning sosoniylar va ashinaliylar ixtiyoriga o`tib borishidan ham bilsa bo`ladi. chunonchi, keyingi vaqtlarda eron nafaqat yillik o`lpon to`lashdan bosh tortgan, balki 554 yili toxaristonni bosib olgandi, ya'ni eronliklarning ham turkistonga da'vogarliklari nihoyatda jiddiy edi. 555 yili esa ashinaliylar toshkent, sirdaryo bo`ylari, xorazmni zabt etadilar. boshqacha aytganda, eftaliylarning ertangi ahvoli ma'lum bo`lib qolgan. bundan tashhari ashina sulolasi eftaliylar, sosoniylardan farqli o`laroq, endi qudratga to`lib kelayot-gan yosh siyosiy kuch hisoblanardi. shu bilan birga, eng muqimi, sharq va g`arb o`rtasidagi savdo alohalarining barqaror ravishda olib borilishini siyosiy jihatdan kafolatlovchi tomon bo`lib ham ashina sulolasi namoyandalari chiqishlari mumkin edi. shuning uchun ham 565 yilgi ashinaliylar va eftaliylar o`rtasidagi asosiy jangda so`g`diyonaliklar betaraf bo`lib turgan …

gan ulkan hududdagi salta-natga asos solishga erishadilar. lekin shu bilan birga qator ob'ektiv va sub'ektiv sabablarga ko`ra (masalan, saltanat maydonining haddan tashhari kattaligi va uni boshqarishdagi murakkabliklar, tadbirkor, donishmand hukmdorlarning nisbatan kam bo`lishi, vizantiya, eron, xitoy kabi qudratli davlatlar bilan doimiy raqobat va hokazo), avvaliga (vi asr oxiri) saltanat g`arbiy va sharqiy xoqonliklarga bo`linib, birinchisi vii asrning ikkinchi yarmida, ikkinchisi esa viii asrda batamom barbod bo`ladi. endi ashinaliylar hukmronligi yillaridagi boshqaruv masalasiga to`xtalib o`tsak, butun saltanat ustidan oliy hukmronlikni xoqon olib borgan. yuqorida zikr etilgan g`arbiy va sharqiy qismlarga bo`linishdan so`ng har ikki tomon o`z xoqoniga ega bo`lgan. xoqon aslida turkiy qag`an unvonining arabiy jaranglashidan hosil bo`lgan. xoqonlik, ya'ni oliy hukmdorlik merosiy hisoblangan. taxt otadan bolaga o`tsin. qabilidagi qat'iy tartib bo`lmagan. xitoy manbalaridagi ma'lumotlar bilan tanishish shu xulosaga olib keladiki, oliy hukmdorlik otadan bolaga, akadan ukaga yo bo`lmasa, manba tili bilan aytganda, biron-bir "qarindosh"ga nasib etishi mumkin bo`lgan. bundan tashqari …

r hukmdorning qat'iyligi, irodasi va jismoniy imkoniyatlarini sinash niyati bilan bog`liq bo`lgan bo`lsa kerak. ashinaliylar davri o`lkamiz boshqaruvi haqida so`z ketganda, ikki jihatta e'tibor qaratish lozim. birinchidan, mamlakatimiz ham tobe bo`lgan umuman xoqonlikning boshharuv tizimi va, ikkinchidan, mahalliy (an'anaviy) boshharuv uslubining saqlanganligi. shu ma'noda xitoylik mualliflarning quyidagi guvoxliklari diqqatga sazovardir: "(harbiy xoqonlikda) sifayan va xunda (mansabidagi) amaddorlar davlat ishlarini boshharganlar; qolganlar esa (ya'ni qolgan mansabu martabalar) xuddi sharqiy mulklardagidek (ya'ni sharqiy xoqonlikdagidek)". sharqiy xoqonlikdagi mazkur masala xususida yana xitoy manbalariga murojaat qilamiz: "oliy martabalar orasida eng ulug`i shexu (jabg`u), keyin dele, uchinchisi esa silifa, to`rtinchisi tumafa, (qolgan) kichikroq darajadagi mansablarda 20 kishi band; ularning hammalarining mansablari merosiydir... qo`riqchilarni esa fuli (ya'ni bo`ri) deb ataydilar". qadimgi turkiy va xitoy manbalarida uchraydigan mansablardan shad (sha) va tutunni ko`rsatish mumkin. tutun ham merosiy hisoblangan. tutunning lug`aviy ma'nosi tutib turmoq ekanligi nazarga olinsa, u holda uni soqibining vazifasi oydinlashganday bo`ladi. zero, xitoy manbalariga ko`ra …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi"

1473513566_64860.doc turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi reja: kirish asosiy qism â· ashinaliylar sulolasining xokimiyat tepasiga kelishi â· ashinaliylar davrida siyosiy ijtimoiy iqtisodiy xayot â· turk xoqonligidagi boâlinish va uning sabablari xulosa adabiyotlar roâyhati kirish vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshlaydi. xitoy manbalariga ko`ra, bunda hal qiluvchi o`rinni ashina sulolasi namoyandalari egallaganlar. bu davrda mintaqadagi siyosiy manzarani to`liq tasavvur qilish uchun quyidagilarni eslash kifoya bo`ladi, deb o`ylaymiz. ashinaliylar vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshl...

Формат DOC, 74,0 КБ. Чтобы скачать "turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turk xoqonligi davrida ashinali… DOC Бесплатная загрузка Telegram