oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi

DOCX 15 pages 31.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 15
mavzu: oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi etnogenez va uni o`rganish masalalari hozirgi kunga kelib, respublikamizda milliy-ma'naviy qadriyatlarni tiklash va rivojlantirish, milliy mafkura g`oyalarini fuqorolarimiz ongiga yanada chuqurroq singdirish va yanada teran anglatish kuchayib, o`zbekiston xalqlarining o`z o`tmish va kelib chiqishiga qiziqishi ortib bormoqda. xususan, o`zbek xalqining etnik tarixi, uning xalq sifatida shakillanishi masalalari dolzarb ekanligi yurtboshimiz i.a.karimovning "tarixiy xotirasiz kelajak yo`q" asarida (1998) har tomonlama asoslab berildi. bu yo`nalishda tarixchilarimiz oldiga yechimi hayotiy zarur bо`lgan vazifalar qo`yildi. jumladan, yurtboshimizta'kidlaganidek, "movaraunnahr sarhadlariga uzoq tariximiz davomida ne-ne bosqinchilar kirib kelmagan, ko`p yillar, balki, asrlar davomida yutrimizda ne-ne o`zga sulolalar hukmronlik qilmagan deysiz... erondan ahmoniylar, yunomstondan aleksandr keldi, arabistondan qutayba, mug`ulistondan chingizxon keldi, rus istiiochilari keldi. lekin xalq qoldiku?..., ana shunday har tomonlama mudhish, chetdan qaraganda xalqimiz, uning madaniyati, milliy tafakkuri, urf-odatlari, turmush tarzi, hech bir mubolag`asiz aytish mumkinki, nasl-nasabi yo`q bo`lib ketishi kerak bо`lgan sharoitda baribir, qator yo`qotishlar bilan bo`lsa ham, …
2 / 15
iy tillarda yozilgan qadimgi hamda o`rta asr mualliflari va sayyohlari asarlarida uchratish mumkin. ular o`z asarlarida xalqtarning tashqi qiyofasidagi umumiylik, ba'zi urf-odatiarning yaqinligi va tiliarning o`xshashligini ta'kidlaganlar. ammo ular bu jarayonlarning asl sabablarini ochib bera olmaganlar. xix-xx asr boshlarida olib borilganj tadqiqotlar nisbatan samarali bo`lishiga qaramay, bu tadqiqotlar harni xalqlarning etnik kelib chiqishi, madaniyati va tillaridagi o`xshashligi sabablari va mohiyatini to`la ochib bera olmadi. so`nggi 20-25 yil ichida respublikamiz hududlarida olib boriigan arxeologik, antropologik va etnograflk tadqiqotlar natijalarini umumlashtirgan antropolog olim t.q. xo`jayov har bir xalqning etnogenezini o`rganishda quyidagi tamoyillarga asosiy e'tibor berishni taklif etadi: biror xalqning kelib chiqishi tarixi ko`p qirralik jarayon bo`lib, o`z ichiga-shu xalqning madaniyati va ijtimoiy tuzilniasi, uning biologik xususiyatlari, o`zining jamiyatda tutgan o`rnini tushunish, tili va o`zligin tanishni qamrab oladi; 1. etnogenez masalasiga bir tomonlama qarab, uni soddalashtiris bilan chegaralanib qolmasdan, shu xalqning kelib chiqish tarixida ma'lun ahamiyat kasb etgan barcha tarkibiy qismlar ham e'tiborga …
3 / 15
taqaladi. bur jarayon mil avv. ii ming yillik oxirlarida yuz berdi. - ikkinchidan, etnos bu biologik hosila emas, balki ijtimoiy hodisadir. u kishilik taraqqiyoti ma'lum bir bosqichining hodisasidir. etnos o`zining shakllanish jarayonida bir xili sabablarga ko`ra uning tarkibiga yangidan-yangi etnik qatlamll qo`shilib boradi. uchinchidan har bir xalqning etnik tarixini o`rganish etnik hirlikning shakllanish jarayonini ilk bosqichdan boshlashini, taqozo etadi. chunki etnik birlikning paydo bo`lish, rivojlanishi va uning etnosga aylanishi juda qadim-qadimgi zamonlardan boshlanib hozirgi kungacha davom etayotgan butun bir tarixiy jarayondir - to`rtinchidan. har bir xalqning etnik tarixi bilan shug`ullanganda nafaqat etnik birlikning boshlang`ich jarayonini, balk, uning keyingi davrlarini, unga xos muhim etnik belgi va alomatlarni, aniqlab o`rganib borish talab etiladi. - beshinchidan, etnogenetik jarayonni o`rganishda masalaga har tomonlama yondoshish, ya'ni etnogenezga aloqador fan yutuqlaridan foydalanish muammo yechimiga obyektiv ilmiylik bag`ishlaydi. etnogenez muammolarni hal etishda foydalanilayotgan birlamchi manbalarning nusbat, xususiyatini bilish muhimdir. bu manbalar antropologiya, arxeologiya, etnografiya, yozma yodgorliklar, tilshunoshk, …
4 / 15
rayon esa yangi antrppologik ma'lumotlar to`plash va ularni tahlil etishga asos bo`ldi. etnogenez jarayoni turli xalqlarning ajdodlari tarixidan boshlanadi. o`zbek xalqi ajdodlarining tarixi juda katta tarixiy davrni o`z ichiga oladi. uzoq tarixiy taraqqiyot yo`lida ajdodlarimiz murakkab etnogenez jarayonlarini boshdan kechirganlar. bu jarayonlar antropologik qiyofalar qabilalar, xalqlar va elatlarning aralashib ketishi, madaniy an'analarning qo`shilib yangi asosda rivojlanishi bilan uzviy bog`liq bо`lgan. tarixiy adabiyotlardan bizga ma'lumki, fanning ko`pgina tarmoqlariga, jumladan, xalqlar haqidagi fanga bundan 2-2,5 ming yil ilgari qadimgi yunonistonda asos solingan. shuning uchun ham zamonaviy fanda yunon tilidan olingan so`zlar ko`p uchraydi. bunday so`zlarni xalqlar haqidagi fanlarda ham uchratish mumkin. qadimgi yunonlarda "xalq" tushunchasini ifodalovchi bir necha so`zlar bo`lgan. shulardan biri "demos" bo`lib, bu so`z orqali aholining asosiy qismi tushunilgan (mas. "demokratiya"-"xalq hokimiyati", "demografiya"- "xalqlarni ta'riflash" va boshq.). shunday so`zlardan yana biri "etnos" bo`lib, aynan tarjimasi "xalq" demakdir. etnografik tadqiqotlar natijalariga ko`ra, har qanday etnos o`z shakllanishining dastlabki pallasida bir-biri bilan …
5 / 15
deb atash mumkin. tadqiqotchilarning fikricha, qarindosh-urug`chilik etnik jamoalari asta-sekinlik bilan urug` jamoalariga aylanib boradi. urug`-birga yashab, hamkorlikda mehnat qilgan qarindoshlar uyushmasi bo`lib, ma'lum xalqlarning etnik shakllanishidagi dastlabki bosqichlardan biri sifatida muhim ahamiyatga ega bo`ldi. o`lkamiz hududlaridagi mahalliy aholi va o`zbek xalqining shakllanish bosqichlari o`rta osiy ijtimoiy – siyosiy hayotida turkiy etnik guruhlar juda katta ahamiya ega bo`lganligi va bu qatlamning ildizlari juda qadimiy ekanligi arxeologik ma`lumotlar asosida isbotlanmoqda. tadqiqotchilarning fikriga ko`ra, bronza davriga kelib o`rta osiyoning janubiy viloyatlarida baland bo`yli, yuzi tor irqning vakillari tarqalgan. shimoliy dasht va cho'l hududlarida esa janub aholisidan farq qiluvchi boshi dumaloq, yuzi juda keng va cho`ziq bo`lmagan qabilalar yashaganlar. fanda janubiy qiyofali odamlar o`rta yer dengizi irqining vakillari deb ataladi. ular old osiyo, mesopotamiya, eron, afg`oniston, o`rta osiyo, hindiston kabi katta geografik- hududga yoyilganlar. shimoliy qiyofali odamlar janubiy sibir hududidan to qozog`iston, o`rta osiyoning shimoli-sharqiy qisraida ural, volga bo`yi yerlarigacha tarqalgan. a. sagdullayevning tadqiqotlariga …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi"

mavzu: oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi etnogenez va uni o`rganish masalalari hozirgi kunga kelib, respublikamizda milliy-ma'naviy qadriyatlarni tiklash va rivojlantirish, milliy mafkura g`oyalarini fuqorolarimiz ongiga yanada chuqurroq singdirish va yanada teran anglatish kuchayib, o`zbekiston xalqlarining o`z o`tmish va kelib chiqishiga qiziqishi ortib bormoqda. xususan, o`zbek xalqining etnik tarixi, uning xalq sifatida shakillanishi masalalari dolzarb ekanligi yurtboshimiz i.a.karimovning "tarixiy xotirasiz kelajak yo`q" asarida (1998) har tomonlama asoslab berildi. bu yo`nalishda tarixchilarimiz oldiga yechimi hayotiy zarur bо`lgan vazifalar qo`yildi. jumladan, yurtboshimizta'kidlaganidek, "movaraunnahr sarhadlariga uzoq tariximiz davomida ne-ne bosqinchilar kirib kelmagan, ko`...

This file contains 15 pages in DOCX format (31.6 KB). To download "oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek xalqi etnogenezi va etni… DOCX 15 pages Free download Telegram