oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi

DOCX 15 pages 31.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi etnogenez va uni o`rganish masalalari hozirgi kunga kelib, respublikamizda milliy-ma'naviy qadriyatlarni tiklash va rivojlantirish, milliy mafkura g`oyalarini fuqorolarimiz ongiga yanada chuqurroq singdirish va yanada teran anglatish kuchayib, o`zbekiston xalqlarining o`z o`tmish va kelib chiqishiga qiziqishi ortib bormoqda. xususan, o`zbek xalqining etnik tarixi, uning xalq sifatida shakillanishi masalalari dolzarb ekanligi yurtboshimiz i.a.karimovning "tarixiy xotirasiz kelajak yo`q" asarida (1998) har tomonlama asoslab berildi. bu yo`nalishda tarixchilarimiz oldiga yechimi hayotiy zarur bо`lgan vazifalar qo`yildi. jumladan, yurtboshimizta'kidlaganidek, "movaraunnahr sarhadlariga uzoq tariximiz davomida ne-ne bosqinchilar kirib kelmagan, ko`p yillar, balki, asrlar davomida yutrimizda ne-ne o`zga sulolalar hukmronlik qilmagan deysiz... erondan ahmoniylar, yunomstondan aleksandr keldi, arabistondan qutayba, mug`ulistondan chingizxon keldi, rus istiiochilari keldi. lekin xalq qoldiku?..., ana shunday har tomonlama mudhish, chetdan qaraganda xalqimiz, uning madaniyati, milliy tafakkuri, urf-odatlari, turmush tarzi, hech bir mubolag`asiz aytish mumkinki, nasl-nasabi yo`q bo`lib ketishi kerak bо`lgan sharoitda baribir, qator yo`qotishlar bilan bo`lsa ham, …

2 / 15

iy tillarda yozilgan qadimgi hamda o`rta asr mualliflari va sayyohlari asarlarida uchratish mumkin. ular o`z asarlarida xalqtarning tashqi qiyofasidagi umumiylik, ba'zi urf-odatiarning yaqinligi va tiliarning o`xshashligini ta'kidlaganlar. ammo ular bu jarayonlarning asl sabablarini ochib bera olmaganlar. xix-xx asr boshlarida olib borilganj tadqiqotlar nisbatan samarali bo`lishiga qaramay, bu tadqiqotlar harni xalqlarning etnik kelib chiqishi, madaniyati va tillaridagi o`xshashligi sabablari va mohiyatini to`la ochib bera olmadi. so`nggi 20-25 yil ichida respublikamiz hududlarida olib boriigan arxeologik, antropologik va etnograflk tadqiqotlar natijalarini umumlashtirgan antropolog olim t.q. xo`jayov har bir xalqning etnogenezini o`rganishda quyidagi tamoyillarga asosiy e'tibor berishni taklif etadi: biror xalqning kelib chiqishi tarixi ko`p qirralik jarayon bo`lib, o`z ichiga-shu xalqning madaniyati va ijtimoiy tuzilniasi, uning biologik xususiyatlari, o`zining jamiyatda tutgan o`rnini tushunish, tili va o`zligin tanishni qamrab oladi; 1. etnogenez masalasiga bir tomonlama qarab, uni soddalashtiris bilan chegaralanib qolmasdan, shu xalqning kelib chiqish tarixida ma'lun ahamiyat kasb etgan barcha tarkibiy qismlar ham e'tiborga …

3 / 15

taqaladi. bur jarayon mil avv. ii ming yillik oxirlarida yuz berdi. - ikkinchidan, etnos bu biologik hosila emas, balki ijtimoiy hodisadir. u kishilik taraqqiyoti ma'lum bir bosqichining hodisasidir. etnos o`zining shakllanish jarayonida bir xili sabablarga ko`ra uning tarkibiga yangidan-yangi etnik qatlamll qo`shilib boradi. uchinchidan har bir xalqning etnik tarixini o`rganish etnik hirlikning shakllanish jarayonini ilk bosqichdan boshlashini, taqozo etadi. chunki etnik birlikning paydo bo`lish, rivojlanishi va uning etnosga aylanishi juda qadim-qadimgi zamonlardan boshlanib hozirgi kungacha davom etayotgan butun bir tarixiy jarayondir - to`rtinchidan. har bir xalqning etnik tarixi bilan shug`ullanganda nafaqat etnik birlikning boshlang`ich jarayonini, balk, uning keyingi davrlarini, unga xos muhim etnik belgi va alomatlarni, aniqlab o`rganib borish talab etiladi. - beshinchidan, etnogenetik jarayonni o`rganishda masalaga har tomonlama yondoshish, ya'ni etnogenezga aloqador fan yutuqlaridan foydalanish muammo yechimiga obyektiv ilmiylik bag`ishlaydi. etnogenez muammolarni hal etishda foydalanilayotgan birlamchi manbalarning nusbat, xususiyatini bilish muhimdir. bu manbalar antropologiya, arxeologiya, etnografiya, yozma yodgorliklar, tilshunoshk, …

4 / 15

rayon esa yangi antrppologik ma'lumotlar to`plash va ularni tahlil etishga asos bo`ldi. etnogenez jarayoni turli xalqlarning ajdodlari tarixidan boshlanadi. o`zbek xalqi ajdodlarining tarixi juda katta tarixiy davrni o`z ichiga oladi. uzoq tarixiy taraqqiyot yo`lida ajdodlarimiz murakkab etnogenez jarayonlarini boshdan kechirganlar. bu jarayonlar antropologik qiyofalar qabilalar, xalqlar va elatlarning aralashib ketishi, madaniy an'analarning qo`shilib yangi asosda rivojlanishi bilan uzviy bog`liq bо`lgan. tarixiy adabiyotlardan bizga ma'lumki, fanning ko`pgina tarmoqlariga, jumladan, xalqlar haqidagi fanga bundan 2-2,5 ming yil ilgari qadimgi yunonistonda asos solingan. shuning uchun ham zamonaviy fanda yunon tilidan olingan so`zlar ko`p uchraydi. bunday so`zlarni xalqlar haqidagi fanlarda ham uchratish mumkin. qadimgi yunonlarda "xalq" tushunchasini ifodalovchi bir necha so`zlar bo`lgan. shulardan biri "demos" bo`lib, bu so`z orqali aholining asosiy qismi tushunilgan (mas. "demokratiya"-"xalq hokimiyati", "demografiya"- "xalqlarni ta'riflash" va boshq.). shunday so`zlardan yana biri "etnos" bo`lib, aynan tarjimasi "xalq" demakdir. etnografik tadqiqotlar natijalariga ko`ra, har qanday etnos o`z shakllanishining dastlabki pallasida bir-biri bilan …

5 / 15

deb atash mumkin. tadqiqotchilarning fikricha, qarindosh-urug`chilik etnik jamoalari asta-sekinlik bilan urug` jamoalariga aylanib boradi. urug`-birga yashab, hamkorlikda mehnat qilgan qarindoshlar uyushmasi bo`lib, ma'lum xalqlarning etnik shakllanishidagi dastlabki bosqichlardan biri sifatida muhim ahamiyatga ega bo`ldi. o`lkamiz hududlaridagi mahalliy aholi va o`zbek xalqining shakllanish bosqichlari o`rta osiy ijtimoiy – siyosiy hayotida turkiy etnik guruhlar juda katta ahamiya ega bo`lganligi va bu qatlamning ildizlari juda qadimiy ekanligi arxeologik ma`lumotlar asosida isbotlanmoqda. tadqiqotchilarning fikriga ko`ra, bronza davriga kelib o`rta osiyoning janubiy viloyatlarida baland bo`yli, yuzi tor irqning vakillari tarqalgan. shimoliy dasht va cho'l hududlarida esa janub aholisidan farq qiluvchi boshi dumaloq, yuzi juda keng va cho`ziq bo`lmagan qabilalar yashaganlar. fanda janubiy qiyofali odamlar o`rta yer dengizi irqining vakillari deb ataladi. ular old osiyo, mesopotamiya, eron, afg`oniston, o`rta osiyo, hindiston kabi katta geografik- hududga yoyilganlar. shimoliy qiyofali odamlar janubiy sibir hududidan to qozog`iston, o`rta osiyoning shimoli-sharqiy qisraida ural, volga bo`yi yerlarigacha tarqalgan. a. sagdullayevning tadqiqotlariga …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi"

mavzu: oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi etnogenez va uni o`rganish masalalari hozirgi kunga kelib, respublikamizda milliy-ma'naviy qadriyatlarni tiklash va rivojlantirish, milliy mafkura g`oyalarini fuqorolarimiz ongiga yanada chuqurroq singdirish va yanada teran anglatish kuchayib, o`zbekiston xalqlarining o`z o`tmish va kelib chiqishiga qiziqishi ortib bormoqda. xususan, o`zbek xalqining etnik tarixi, uning xalq sifatida shakillanishi masalalari dolzarb ekanligi yurtboshimiz i.a.karimovning "tarixiy xotirasiz kelajak yo`q" asarida (1998) har tomonlama asoslab berildi. bu yo`nalishda tarixchilarimiz oldiga yechimi hayotiy zarur bо`lgan vazifalar qo`yildi. jumladan, yurtboshimizta'kidlaganidek, "movaraunnahr sarhadlariga uzoq tariximiz davomida ne-ne bosqinchilar kirib kelmagan, ko`...

This file contains 15 pages in DOCX format (31.6 KB). To download "oʻzbek xalqi etnogenezi va etnik tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek xalqi etnogenezi va etni… DOCX 15 pages Free download Telegram