turk xoqonligida davlat boshqaruvi tuzimi

DOC 95.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1705221454.doc turk xoqonligida davlat boshqaruvi tuzimi reja: 1. turk xoqonligining tashkil topishidagi tarixiy shart-sharoit. 2. turk xoqonligida davlat boshqaruvi. 3. turk xoqonligida yer egaligi, ijtimoiy jazo turlari. 4. turk xoqonligida iqtisodiy-siyosiy, madaniy hayot. vi asr o’rtalarida oltoyda (janubiy sibir va shimoliy mongoliya) o’rta osiyo tarixida muhim rol o’ynagan ko’chmanchilar davlati - turk xoqonligi (551-744) tashkil topdi. turk so’zini birinchi marta tilga olinishi 542-yili to’g’ri keladi. yozma manbalarda u turlicha atalgan: xitoy manbalarida “tutsdus”, forsiy tildagi manbalarda “turk”, bitiktoshlarda saqlanib qolgan yozuvlarga qaraganda bu xalq o’zini turk deb atagan. “turk” atamasi (kuchli, baquvvat) dastlab etnik ma’noga emas, ijtimoiy ma’noga ega bo’lgan. ashina urug’u, unga bo’ysungan va yaqin qarindosh bo’lgan hamda yangi davlat birlashmasining o’zagini tashkil etgan qabilalarning harbiy zodagonlari shunday atalar edi. keyinchalik, ulkan qabilalar ittifoqini va unga itoat qilgan xalqlarni turk deb atay boshlaganlar. qabilaning eski nomi ashina hukmronlik qiluvchi sulola nomi bo’lib qolgan. xalqlarimiz davlatchiligi tarixida muhim ahamiyatga ega …

”, “tyurk el”, “turk bo`dun” kabi nomlar bilan tilga olinadi. vi asr o`rtalarida bumin boshliq bu turk ittifoqi tele qabilasini o`ziga bo`ysuntirgach, markaziy osiyodagi eng kuchli jujan xoqonligiga qaqshatqich zarba beradi. 551-yilda bumin “xoqon”, ya’ni hukmdor unvoniga muyassar bo lib, markaziy osiyoda yangi imperiya “turk xoqonligi” ga asos soladi. oltoy xoqonlikning markazi bo`lib qoladi. markaziy osiyo va janubiy sibirda hukmronlikni mustahkamlab olgach, bumin va uning ukasi istemi xoqonlik chegaralarini kengaytirishga kirishadilar. qisqa vaqt ichida enasoy (enisey) daryosi bo`ylarida yashovchi qirg`izlar, janubi-g`arbiy manjuriyaning mo`g`ul qabilasi-kidanlar bo`ysundiriladi. shimoliy xitoy viloyatlari bosib olinib, xitoy imperatori turklar bilan sulh tuzishga, keyinchalik esa hatto u yiliga yuz ming to`p ipak mato hisobida xoqonlikka o`lpon to lab turishga majbur bo`ladi. turklar g`arbga tomon muvaffaqiyatli yurishlar olib boradilar. harbiy harakatlarga istemi boshchilik qiladi. unga “yabg`u xoqon” degan unvon beriladi. tez orada yettisuv va sharqiy turkistonga tutashgan yurtlarda yashovchi nushibi, dulu va turkash kabi turkiy qabilalar bo`ysuntiriladi. 555-yildayoq …

ngan eron eftalitlardan tohariston, chag`aniyon, qobul atrofidagi yerlarni tortib oladi. 563-yilda eftalitlarga qarshi shimoldan turklar choch vodiysiga bostirib kiradilar. tez orada ular tomonidan samarqand, kesh, naxshab egallanadi. “shohnoma”da matumot berilishicha, hal qiluvchi jang buxoro atroflarida bo`lib o`tadi va eftalitlarning gatifar boshchiligidagi qo`shinlari tor-mor etiladi. shundan so`ng, turklar tezlik bilan harakat qilib iloji boricha eftalitlarning ko`proq yerlarini o`z qo`llariga olishga harakat qiladilar. amudaryoning janubiy sohiligacha bo`lgan yerlar, eron, uning shimolidan kaspiy sohillarigacha bo`lgan yerlar turklar qo`liga o’tadi. eftalitlarning mag`lubiyatidan so`ng bevosita ittifoqchilar o`rtasida kelishmovchiliklar paydo bo`la boshlaydiki, bu holat savdo yo`li nazorati bilan bog`liq edi. turklar tazyiqi oqibatida bu davrda yuzaga kelgan qulay vaziyatdan foydalanib sosoniylar toxariston, zabuliston, qobuliston va chag`aniyonni eftallardan tortib oladi. bunday vaziyat, shubhasiz o`z-o`zidan turklar avval eron, so`ngra vizantiya bilan yaqinlashtiradi. bojdorlikdan qutulgan eron ham, o`z navbatida, eftallarga qarshi kurashda turklar bilan harbiy ittifoq tuzish ilinjida bo`ladi. chunki uzoq vaqt eftallar tazyiqida yashagan sosoniylar bu davlatning tamomila …

oga yaqinlashadilar. balx, termiz, omul va zamm shaharlaridan katta kuch to`plab, eftallar buxoro yaqinida jangga tayyorgarlik ko`radilar. sakkiz kun davom etgan shidatli jangda eftallar qo`shini turklardan yengiladi. shunday qilib, janubdan eron sosoniylarida, shimoldan esa turk xoqonligidan qaqshatqich zarbaga uchragan eftallar davlati bir asrdan oshiqroq hukmronlikdan so`ng, tamomila barbod bo`ladi. natijada mag`lub davlatning merosi o`zaro bo`linib, amudaryoning janubiy qirg`oqlarigacha bo`lgan viloyatlar eron, uning shimoliy sohillari bo`ylab xarkon dengizigacha cho`zilgan yerlar turk xoqonligi tasarrufiga o`tadi. shunday qilib, vi asrning 70-80-yillarida yeniseyning yuqori oqimidan to amudaryo bo`ylarigacha, manjuriyadan to kimmeriy bosforigacha cho`zilgan ulkan maydonda ko`chmanchi chorvadorlarning buyuk turk xoqonligi tashkil topadi. bu ulkan saltanat xitoy, eron va vizantiya kabi zamonasining yirik davlatlari bilan bog`lovchi buyuk ipak yo`li ustidan o`z nazoratini o`rnatishga harakat qiladi. bu yo`lning o`rta osiyo hududlaridan o`tuvchi qismida asosan sug`diylar ipak bilan savdo qilishni nazorat qilar edilar. ipak matolarning asosiy xaridori vizantiya bo`lib, ipak savdosi sug`d savdogarlari va turk xoqonlariga katta …

zan u “yabg`u xoqon” deb ulug`langan. har bir o`q el sardori raxnamoligida bir tuman, ya’ni o`n ming suvoriyni safga tortar edi. bunday harbiy bo`linmaning tumanboshisi “shod” deb yuritilardi. o`n o`q bo`dun o`z navbatida “besh o`q” birlashmasi asosida sharqiy va g`arbiy ikki qanotga bo`linardi. sharqiy qanot o`qlari “cho`r”, g`arbiy qanot o`qlari esa “erkin” deb atalgan qabila sardorlari tomonidan boshqarilardi. xullas, elni qabilaviy asosda tarkib topgan harbiy bo`linmalaridan iborat ikki qanotga bo`lib boshqaruv o`tmishda ko`pgina yirik turkiy qabilaviy ittifoqlarga xos edi. harbiy yurishlar vaqtida ular o`ta jangovar qo`shinni tashkil etardi. qo`shin “su” deb yuritilardi. u ikki turdagi askariy qismlar: piyoda “yadag`” va “otlig` su” lardan tashkil topar edi. qo`shinning bosh sarkardasi “suboshi” unvoni bilan ulug`langan. bunday jangovar qo`shin, shubhasiz, katta kuch va an’anaviy puxta boshqaruv tartiblariga ega bo`lgan har qanday yirik davlatni ham dahshatga solar edi. o`rta osiyoda hukmronlik o`rnatilgan dastlabki davrda turk xoqonlari mamlakatning o`troq aholi yashaydigan obod viloyatlarini ko`chmanchilar ixtiyoriga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turk xoqonligida davlat boshqaruvi tuzimi"

1705221454.doc turk xoqonligida davlat boshqaruvi tuzimi reja: 1. turk xoqonligining tashkil topishidagi tarixiy shart-sharoit. 2. turk xoqonligida davlat boshqaruvi. 3. turk xoqonligida yer egaligi, ijtimoiy jazo turlari. 4. turk xoqonligida iqtisodiy-siyosiy, madaniy hayot. vi asr o’rtalarida oltoyda (janubiy sibir va shimoliy mongoliya) o’rta osiyo tarixida muhim rol o’ynagan ko’chmanchilar davlati - turk xoqonligi (551-744) tashkil topdi. turk so’zini birinchi marta tilga olinishi 542-yili to’g’ri keladi. yozma manbalarda u turlicha atalgan: xitoy manbalarida “tutsdus”, forsiy tildagi manbalarda “turk”, bitiktoshlarda saqlanib qolgan yozuvlarga qaraganda bu xalq o’zini turk deb atagan. “turk” atamasi (kuchli, baquvvat) dastlab etnik ma’noga emas, ijtimoiy ma’noga ega bo’lgan. ashina ur...

DOC format, 95.0 KB. To download "turk xoqonligida davlat boshqaruvi tuzimi", click the Telegram button on the left.

Tags: turk xoqonligida davlat boshqar… DOC Free download Telegram