turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi

DOC 74.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1473513566_64860.doc turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi reja: kirish asosiy qism · ashinaliylar sulolasining xokimiyat tepasiga kelishi · ashinaliylar davrida siyosiy ijtimoiy iqtisodiy xayot · turk xoqonligidagi bo‘linish va uning sabablari xulosa adabiyotlar ro‘yhati kirish vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshlaydi. xitoy manbalariga ko`ra, bunda hal qiluvchi o`rinni ashina sulolasi namoyandalari egallaganlar. bu davrda mintaqadagi siyosiy manzarani to`liq tasavvur qilish uchun quyidagilarni eslash kifoya bo`ladi, deb o`ylaymiz. ashinaliylar vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshlaydi. xitoy manbalariga ko`ra, bunda hal qiluvchi o`rinni ashina sulolasi namoyandalari egallaganlar. bu davrda mintaqadagi siyosiy manzarani to`liq tasavvur qilish uchun quyidagilarni eslash kifoya bo`ladi, deb o`ylaymiz. sharqiy turkiston, farg`ona, so`g`diyona, xorazm, baqtriya, shimoliy hindiston va sharqiy eronni o`z ichiga olgan hududda eftaliylar, hozirgi mo`g`uliston va qisman shimoliy xitoy ustidan esa jujan xonligi hukmronlik qilib kelardi. aytilganidek, oltoyning janubiy tomonida …

iri ortib borib, ayniqsa bo`min (tumin) sardorligi vaqtida bu jarayon yanada faol tus olgan. uddaburon siyosatchi sifatida u ham siyosat, ham zo`ravonlik yo`lini tutadi. masalan, bo`min jujan xon-ligi bilan ochiqdan-ochiq aloqani uzib, 551 yili vey xonadoni bilan quda-andalik aloqasiga kiradi. 552 yili esa jujan xonligiga qarshi qurolli kurashga otlanib, ularni tor-mor qiladi. ammo bo`min 553 yili vafot etadi va uning o`rniga taxtga o`g`li qora issiq (isigi) o`tiradi. qora issiqxon ko`p hukmdorlik qilmay, shu yiliyoq qazo qiladi. lekin u ham o`z hukmronligi davomida jujanlarga yana bir bor qattiq zarba berishga ulgurgandi. demak, shu yilning o`zida ashina sulolasining sardori ikki marta o`zgargan. endigi gal taxtga bo`minning kichik o`g`li mug`anxon (553-572) chiqadi. mug`anxon davrida ashinaliylar "koreya qo`ltig`idan harbiy dengizgacha, (xitoy devoridan) shimoliy dengizgacha" bo`lgan yerlarni o`z siyosiy hukmlari ostiga olishga muvaffaq bo`lganlar. mug`anxon xuddi otasi bo`min kabi ham siyosat, ham zo`ravonlik yo`llaridan ustalik bilan foydalana bilgan hukmdor edi. chunonchi, eftaliylar sulolasiga qarshi kurashda …

a mintaqada navbatdagi sulola – ashinaliylar hukmronligi o`rnatiladi. o`sha davr siyosiy voqeligi nuqtai nazaridan olganda ashinaliylarning turkistonni zabt etishlari ehtimoli baland edi. chunki so`ngga yillarga kelib eftaliylar o`z siyosiy faoliyatlarida zaiflashish yo`liga kirgan va buni ular qo`l ostidagi yerlarning sosoniylar va ashinaliylar ixtiyoriga o`tib borishidan ham bilsa bo`ladi. chunonchi, keyingi vaqtlarda eron nafaqat yillik o`lpon to`lashdan bosh tortgan, balki 554 yili toxaristonni bosib olgandi, ya'ni eronliklarning ham turkistonga da'vogarliklari nihoyatda jiddiy edi. 555 yili esa ashinaliylar toshkent, sirdaryo bo`ylari, xorazmni zabt etadilar. boshqacha aytganda, eftaliylarning ertangi ahvoli ma'lum bo`lib qolgan. bundan tashhari ashina sulolasi eftaliylar, sosoniylardan farqli o`laroq, endi qudratga to`lib kelayot-gan yosh siyosiy kuch hisoblanardi. shu bilan birga, eng muqimi, sharq va g`arb o`rtasidagi savdo alohalarining barqaror ravishda olib borilishini siyosiy jihatdan kafolatlovchi tomon bo`lib ham ashina sulolasi namoyandalari chiqishlari mumkin edi. shuning uchun ham 565 yilgi ashinaliylar va eftaliylar o`rtasidagi asosiy jangda so`g`diyonaliklar betaraf bo`lib turgan bo`lsalar ajab …

atga asos solishga erishadilar. lekin shu bilan birga qator ob'ektiv va sub'ektiv sabablarga ko`ra (masalan, saltanat maydonining haddan tashhari kattaligi va uni boshqarishdagi murakkabliklar, tadbirkor, donishmand hukmdorlarning nisbatan kam bo`lishi, vizantiya, eron, xitoy kabi qudratli davlatlar bilan doimiy raqobat va hokazo), avvaliga (vi asr oxiri) saltanat g`arbiy va sharqiy xoqonliklarga bo`linib, birinchisi vii asrning ikkinchi yarmida, ikkinchisi esa viii asrda batamom barbod bo`ladi. endi ashinaliylar hukmronligi yillaridagi boshqaruv masalasiga to`xtalib o`tsak, butun saltanat ustidan oliy hukmronlikni xoqon olib borgan. yuqorida zikr etilgan g`arbiy va sharqiy qismlarga bo`linishdan so`ng har ikki tomon o`z xoqoniga ega bo`lgan. xoqon aslida turkiy qag`an unvonining arabiy jaranglashidan hosil bo`lgan. xoqonlik, ya'ni oliy hukmdorlik merosiy hisoblangan. taxt otadan bolaga o`tsin. qabilidagi qat'iy tartib bo`lmagan. xitoy manbalaridagi ma'lumotlar bilan tanishish shu xulosaga olib keladiki, oliy hukmdorlik otadan bolaga, akadan ukaga yo bo`lmasa, manba tili bilan aytganda, biron-bir "qarindosh"ga nasib etishi mumkin bo`lgan. bundan tashqari shunday hollar ham …

si va jismoniy imkoniyatlarini sinash niyati bilan bog`liq bo`lgan bo`lsa kerak. ashinaliylar davri o`lkamiz boshqaruvi haqida so`z ketganda, ikki jihatta e'tibor qaratish lozim. birinchidan, mamlakatimiz ham tobe bo`lgan umuman xoqonlikning boshharuv tizimi va, ikkinchidan, mahalliy (an'anaviy) boshharuv uslubining saqlanganligi. shu ma'noda xitoylik mualliflarning quyidagi guvoxliklari diqqatga sazovardir: "(harbiy xoqonlikda) sifayan va xunda (mansabidagi) amaddorlar davlat ishlarini boshharganlar; qolganlar esa (ya'ni qolgan mansabu martabalar) xuddi sharqiy mulklardagidek (ya'ni sharqiy xoqonlikdagidek)". sharqiy xoqonlikdagi mazkur masala xususida yana xitoy manbalariga murojaat qilamiz: "oliy martabalar orasida eng ulug`i shexu (jabg`u), keyin dele, uchinchisi esa silifa, to`rtinchisi tumafa, (qolgan) kichikroq darajadagi mansablarda 20 kishi band; ularning hammalarining mansablari merosiydir... qo`riqchilarni esa fuli (ya'ni bo`ri) deb ataydilar". qadimgi turkiy va xitoy manbalarida uchraydigan mansablardan shad (sha) va tutunni ko`rsatish mumkin. tutun ham merosiy hisoblangan. tutunning lug`aviy ma'nosi tutib turmoq ekanligi nazarga olinsa, u holda uni soqibining vazifasi oydinlashganday bo`ladi. zero, xitoy manbalariga ko`ra tutun hukmdorning joylardagi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi"

1473513566_64860.doc turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi reja: kirish asosiy qism · ashinaliylar sulolasining xokimiyat tepasiga kelishi · ashinaliylar davrida siyosiy ijtimoiy iqtisodiy xayot · turk xoqonligidagi bo‘linish va uning sabablari xulosa adabiyotlar ro‘yhati kirish vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshlaydi. xitoy manbalariga ko`ra, bunda hal qiluvchi o`rinni ashina sulolasi namoyandalari egallaganlar. bu davrda mintaqadagi siyosiy manzarani to`liq tasavvur qilish uchun quyidagilarni eslash kifoya bo`ladi, deb o`ylaymiz. ashinaliylar vi asrning boshlariga kelib oltoyning janubiy viloyatlarida siyosiy munosabatlar jarayonining faollashishi yaqqol ko`zga tashlana boshlaydi. x...

DOC format, 74.0 KB. To download "turk xoqonligi davrida ashinaliylar sulolasi", click the Telegram button on the left.

Tags: turk xoqonligi davrida ashinali… DOC Free download Telegram