beruniyning tabiiy fanlarga qo’shgan hissasi

PPTX 654,1 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1440669034_61531.pptx /docprops/thumbnail.jpeg o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi beruniyning tabiiy fanlarga qo’shgan hissasi kirish 1. abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi. 2.astronomiya faniga qo’shgan hissasi. 3.matematika faniga qo’shgan hissasi. 4.fizika sohasida erishgan yutuqlari. xulosa foydalingan adabiyotlar ro’yxati. reja: www.arxiv.uz kirish o’rta osiyo zaminida yetishib chiqqan, bag’doddagi ( baytul-hikmat) va xorazm ma’mun akademiyasida faoliyat olib borgan, ilm fan sohasidagi tengsiz kashfiyotlari, ma’naviy jasorati bilan tarixda o’chmas iz qoldirgan buyuk mutafakkir ajdodimiz haqida abu rayhon beruniy kabi allomalar mintaqamizda tug’ilib kamol topgan yetuk allomalar tashkil etgani barchamizga g’urur va iftihor bag’ishlaydi. i.a.karimov www.arxiv.uz abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi. o’rta asrlarda yashab ijod etgan olimlardan biri, abu rayhon beruniy 973- yilning 4- sentabirida xorazmning qadimiy kot ( hozirgi beruniy shaxri ) ga yaqin joyda dunyoga kelgan . uning ismi muhammad, otasining isni esa ahmad bo’lib, beruniy so’zi uning kelib chiqishini bildiruvchi nomdir. “ beruniy “ forscha “ berun” ( “ …

– abu rayxon beruniy muhammad ibn ahmad- o’rta asrning buyuk qomuschi olimi. u xorazm o’lkasining qiyot shahrida tug’ilgan.qiyot amudaryoning o’ng qirg’o–hozirgi beruniy shahrining o’rnida bo’lgan, yaqin vaqtlargacha shobboz deb atalgan. beruniyning qadimgi va o’rta asrdagi hindiston xalqlarining ma’naviy xayotini o’rganishga oid g’oyat qimatli asari bo’lgan “ hindiston” nomli kitobi tarix faning hodir xujatlaridan biri ekanligini ta’kidlab, akademik v.r. rozen shunday deydi: “bu yodgorlik shu hildagi asarlar ichida yagonadir va g’arb hamda sharqning butun qadimiy va o’rta asr ilmiy faoliyatida bunga teng keladigani yo’q”. www.arxiv.uz astronomiya faniga qo’shgan hissasi. beruniy xorazimda yashagan ilk davridayoq (22yoshigacha) qiyot shaxrida muxim kuzatishlar o’tkazgan. u “geo’deziya” nomli asarida astrano’mik kuzatish uchun zarur bo’lgan orginal asboblar yasaganligini, 990-991-yillarida xorazm shahrining kengligi va yarim kunlik quyosh balandligini ko’rsatadi. ayrim tarixiy malumotlarga va berunining o’zi xaqida “geyodeziya” asirida keltirilgan izoxlariga asoslanib, professo’r p. g. bilgako’f olimining ilmiy – ijodiy ishi o’n olti yarim yoshidan boshlangan degan xulosa chikaradi. …

ing manzillari haqida so’z” degan boblardan iborat. beruniyning “ munajjimlik sanatidan boshlang’ich tushunchalar” nomli asari ham astranomiyga tegishli bolib, u savol – javob shaklida tuzigan darslikdir. www.arxiv.uz olimning astranomiyning masslalariga bag’ishlangan eng muhim asari “astraomiya va yulduzlar bo’yicha masud qonuni” dip. bu asar o’n bitta kitobdan iborat bo’lib, oy va planetalar xarakati, xarakatsiz yulduzlar, xronolo’gik va kalendar, tekislikdagi va sferik trigono’metriya, matematik geografiya kabi bo’limlarni o’z ichiga oldi. umuman astrono’miyadan 70 ta asar yozgan. www.arxiv.uz matematika faniga qo’shgan hissasi. beruniy “xind rashklari haqida kitob” degan asarida o’rta asr arifmetikasida keng tarqalgan mashxur uchlamchi qoidani ko’rib chiqadi va u besh, yeti va undan ortiq muqtorlarning holari uchun uchlamchi qoidani umumlashtiruvchi qoidalarini bayon etdi va uni asosladi. uning bu asari arifmetikaning rivojlanishida muhum ahamiyatga ega bo’ldi. astrano’miyaga oid “shakil va sverik srtlarini bilish kalida” nomli asrida bir qancha arifmetik masallarni yechgan. sonlardan uchunchi va yuqori darajali ildiz chiqarish haqida asr yozganligi malum …

i ko’rsatiladi va o’zining ko’pgina taqiqotlarida shu teoremalariga suyanadi. “masud qonunlari” va “hindiston” nomli asrlarida hisoblash geometriyasi bilan shug’ullanib, doirada ichki chizilgan muntazam ko’p burchak tomonlarini hisoblagan. masalan, ular orasida mungazam beshburchak, olttiburchak, sakkizburchak, to’qizburchak va o’nburchaklardan har birining tomonini doira radius orqali hisoblagan hamda pi sonining yettita unli raqamigacha bo’lgan taqribiy qiymatini hisoblab topgan. www.arxiv.uz mazkur asarlarda geometric yasashga doir masalalarni yechish xam bayon etilgan. masalan: burchakni teng uchga bo’lish xaqidagi mashxur qadimiy masalani yechishning 12 xil usulini keltiradi. olim “ yulduzlarni proeksiyalash xaqida” va “ o’tmish avlodlardan qolgan yodgorliklar” (“osori boqiya”) nomli asarlarida yer va osmon sferasini kartografik proeksiyalashning eng yaxshi usulini ko’rsatgan. “munajimlik san’atidan boshlang’ich tushunchalar” nomli savol javob tartibida yozilgan darslikda astranomiya va astrologiya bo’limlaridan tashqari 119 savol arifmetika, algera, geometriya va sonlar nazariyasiga oid. bunda ko’p matematik tushunchalarning ta’riflari, ammallarini bajarish, yuz va xajmlarini o’lchash yo’llari ko’rsatilgan. masalan: bu darslikda geometric figuralar , ularning ta’riflari …

r . bu sohada qoldirgan boy merosi va olimimizning o’tkir amaliyotchi va nazoriyotchi ekanligidan dalolat beradi. beruniyning ilmiy merosi ustida izchil tadqiqot ishlari olib borayotgan tarixchi- fizik olimlarimizning yozuvlariga ko’ra , ulug’ olimimiz hilma hil fizik hodisalarini o’zi bevosita tekshirib ko’pgina asarlarida bu hodisalarni to’liq va to’g’ri bayon qilgan. masalan: 9 hil metal, 18 hil suyuqlik, 15 ga yaqin minerallarini va boshqa jismlarni hammasi bo;lib 50 dan ortiq moddaning solishtirma og’rligini aniqlagan. yana shunisi ham diqqatga sazovorki , jaxonda birinchi bo’lib solishtirma og’irliklarini aniqlagan olimning bu sohadagi ishi o’zining arginalligi bilan ajralib turadi. www.arxiv.uz olimimiz gidrostatika, suyuqlikning muvozanat sharoiti, sfonning ishlash prinsipi, buloq va fantanlarning otilish sabablarini ham metodik izohlash bilan birga suv zarrachalarining o’zaro tortilish kuchini etirof etgan. bulardan tashqari zamonamiz olimlarining e’tirof etishlaricha, issiqlikning tabiati va uning jismlariga tasiri, magnitning tortish va itarish kuchlari yorug’lik nuri - moddaning bir ko’rinishidan iborat bo’lib, ma’lum tezlikka ega ekanligi hamda uning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "beruniyning tabiiy fanlarga qo’shgan hissasi"

1440669034_61531.pptx /docprops/thumbnail.jpeg o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi beruniyning tabiiy fanlarga qo’shgan hissasi kirish 1. abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi. 2.astronomiya faniga qo’shgan hissasi. 3.matematika faniga qo’shgan hissasi. 4.fizika sohasida erishgan yutuqlari. xulosa foydalingan adabiyotlar ro’yxati. reja: www.arxiv.uz kirish o’rta osiyo zaminida yetishib chiqqan, bag’doddagi ( baytul-hikmat) va xorazm ma’mun akademiyasida faoliyat olib borgan, ilm fan sohasidagi tengsiz kashfiyotlari, ma’naviy jasorati bilan tarixda o’chmas iz qoldirgan buyuk mutafakkir ajdodimiz haqida abu rayhon beruniy kabi allomalar mintaqamizda tug’ilib kamol topgan yetuk allomalar tashkil etgani barchamizga g’urur va iftihor bag’ishlaydi. i.a.karimov www.arx...

Формат PPTX, 654,1 КБ. Чтобы скачать "beruniyning tabiiy fanlarga qo’shgan hissasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: beruniyning tabiiy fanlarga qo’… PPTX Бесплатная загрузка Telegram