xvi asr o'rtalarida rossiya-o'rta osiyo

DOC 69,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1664042915.doc xvi asr o’rtalarida rossiya-o’rta osiyo xvi asr o`rtalarida rossiya-o`rta osiyo munosabatlarining o`rnatilishi reja: 1.rossiya-o`rta osiyo aloqalarining iqtisodiy va siyosiy asoslari. 2.o`zaro munosabatlarning o`rnatilishi va ilk davri. 3.rus - buxoro munosabatlarining shakllanishi. 4.rus - xiva munosabatlarining shakllanishi. bepoyon o`rmonzorlarga, xushmanzara tabiiy ko`rinishla-ga, qudratli daryolarga ega bo`lgan sibir1 uraldan to yenisey daryosigacha va undan to tinch okeanigacha cho`zilgan ulkan territoriyani o`z ichiga oladi. bu yerda kadimdan turli til-larda so`zlashuvchi va ijtimoiy-iktisodiy sharoiti turlicha bo`lgan bir kator xalklar yashagan. chunonchi, mamlakat janubida turkiy tilda so`zlashuvchi tatarlar, xakaslar, yoqutlar, oltoyliklar, tuvinlar, shortslar va tofarlar o`rnashgan. yenisey daryosidan to oxota dengizi kirg`oklarigacha va bering bo`g`ozigacha bo`lgan joylarda tungus tilida so`zla-shuvchi evenklar, negidallar, evenlar va manjur tili guruhiga kiruvchi nanaylar, ulchlar, oroklar, udegeylar va orochi nomli xalqlar istiqomat kiladilar. sibirning shimoli-g`arbiy tomonlarida esa ugoriy tiliga mansub bo`lgan xantilar va mansilar. samodiy tilidagi enlar, nenlar, ngasanlar va selkuplar singari xalqlar joylashgan. shuningdek, sibirda cho`kchi, koryak, igelman, …

odiysi hamda sutkent va savron shaharlaridan tortib, to sirdaryoning orol dengiziga quyiladigan joyigacha bo`lgan yerlar kirgan. 1 ba`zi avtorlarning ko`rsatishicha, sibir territoriyasi sharq mamlakatlarida, jumladan, urta osiyoda «ibir» deb yuritilgan va shu nomdan «sibir» so`zi yuzaga kelgan. ammo so`nggi tekshirishga qa-raganda, bu nom «sibir» deb ataladigan kabilalar nomiga bog`lik holda eradan avvalgi i asrda paydo bo`lgan. qarang: 3. ya. boyarshi-n o v a, o proisxojdenii slova «sibnr», «istoricheskiye nauki», 1959, № 3. xiv asrning boshlaridan oq urdaning turk tilida so`zlashadigan ko`chmanchi kabilalari o`zbeklar deb yuritila boshlandi. faqat ok urdaning emas, balki butun oltin urda davlatining xam o`zbeklar mamlakati nomi bilan yuritilganligi hakida ma`lumotlar bor2. lekin, shuni ko`rsatib o`tish lozimki, u vaktlardagi «o`zbek» nomini xozirgi «o`zbek» nomi bilan tenglashtirib bo`lmaydi. chunki hozirgi o`zbek xalqi shakllanishida urta osiyodagi maxalliy aholi asosiy o`rinni egallab, dashti qipchok (oltin urda) o`zbeklari esa uning bir qismini tashkil etgan, xolos. s`huning uchun oltin urda o`zbeklari xakida so`z …

ulxayrxon o`lgandan keyin uning davlati bir nechta uluslarga bo`linib, muhammad shayboniy (1452—1510) dav-rida yana birlashtirildi va kuchayib bordi. xv asr oxirlari za xvi asr boshlarida muhammad shayboniy-xon temuriylar o`rtasidagi o`zaro urushlardak foydalanib, urta osiyoni bosib oldi va bu yerda o`z hokimiyatini o`rnatdi. 2. b. d. grekov, a. yu. yakubovskiy, oltin urda va uning qu-:. 256—257-betlar. 3. s. v. baxrushin, sibir i srednyaya aziya v xvi—xvii vv., sm: -^nauchnme trud!», tom iv, m., 1959, str. 188. bu vaqtlarda sibirda mahalliy tatar hukmron doirala-ri shayboniylar hukmronligiga qarshi kurash boshladi va sibirda hokimiyat mahalliy tatar hukmron doiralari qo`liga o`tdi. ammo bu uzoq vaqt davom etmadi. shayboniylardan chiqqan o`zbek sultonlari tatarlar bilan kayta urushib, sibir xonligini yana egalladilar4. sibir xonligi ural tog`lari, shimolda tavda daryosi, janubda ishim qirlari bilan chegaralangan, sharqda barabin qirlarigacha cho`zilgan edi. shimoli-sharqiy (zauralsx) boshkirdlari, shuningdek, xanti va mansi singari xalklar ham shayboniylar qo`l ostida bo`lgan. shu ravishda urta osiyoda xam, …

z edi. bu vaqtlarda urta osiyo bilan sibirning o`za-ro aloqalari qanday bo`lgan? urta osiyoning sibir bilan aloqasi chuqur tarixiy ildizlarga egadir. eng qadimiy vaqtlardanoq urta osiyodan, irtish daryosi bo`ylab, sharkiy yevropaga savdo yo`li o`tgan edi. keyinchalik shu yo`l orqali urta osiyo savdogarlari volga bo`ylariga, jumladan, xazar va bulg`or podsholikla-riga borib, savdo-sotik qilganlar. yukorida ko`rsatib o`til-ganidek, bu joylarda, ayniqsa, xorazmliklar savdo hunar-mand kishilari sifatida salmoqli o`rin egallaganlar. ular-ning bu faoliyati oltin urda tashkil topgandan keyin ham davom etib, oltin urdaga qarashli joylar va shu jumla-dan, sibir bilan savdo-sotiq olib bordilar. arab yozuvchisi a. l. umariy yozishiga ko`ra, sibirdan oltin urdaga savsar va olmaxon mo`ynalari keltirib turilgan. ma`lumki bunday mollar urta osiyo savdogarlari o`z vatanlarnga ketadigan mollarning muhim turlaridan biri bo`lgan. sibirning qimmatbaho mo`ynalari va sharkiy yevropaga utadigan karvon yo`llari xamma vakt urta osiyo hukmronlarining dikkat markazida turgan. shuning uchun ham ular irtishda xukmronlik qilish uchun kurashib kelgan7. oltin urda kulab, urta …

a islom dinini yoyish uchun zamin xozirlangan9. mazkur ko`lyozmada yozilishiga karaganda, muhammad shayboniy-xonning diniy yurishidan so`ng karvonlar bilan urganch va buxorodan din kohinlari sibirga kelib, islom dinini kuchaytirish tadbirlarini amalga oshira borganlar. okibatda bunday din targ`ibotchilarining tyumendagi, tobolskdagi va taradagi kabrlari sibir musulmonlarining ziyorat qiladigan «aziz» va «mukaddas» joylariga aylangan. sibirda islom dinini yoyishga urinish va u yerga savdo karvonlarini yuborish urganch va buxoro hukmronlarining sibirda o`z siyosiy-iqtisodiy ta`sirlarini o`rnatish uchun xarakat kilganligini ko`rsatadi. buni keyingi vokealar isbotlaydi. sibirda maxalliy tatar xukmron doiralari hokimiyatni qo`lga olgan vaktda urta osiyo bilan sibir o`rtasidagi siyosiy alokalarning to`xtab kolish xavfi tug`ildi. bu hol sibir bilan aloqa qilib kelayotgan urta osiyo shaharlarini tashvishlantiribgina kolmay, balki ularni si-birning ichki ishlariga aralashishga olib keldi. okibatda, s. v. baxrushinning ko`rsatishicha, urta osiyo savdogarlari-ning bevosita yorda^mi bilan shayboniylardan bo`lgan ku-chumxon sibirda tatar xoni yodgorni ag`darib, hokimiyatni egalladi10. bunda, albatta, savdogarlar ta`siri ostida bu-xoro xoni abdullaxon (1557—1598) muhim rol …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xvi asr o'rtalarida rossiya-o'rta osiyo"

1664042915.doc xvi asr o’rtalarida rossiya-o’rta osiyo xvi asr o`rtalarida rossiya-o`rta osiyo munosabatlarining o`rnatilishi reja: 1.rossiya-o`rta osiyo aloqalarining iqtisodiy va siyosiy asoslari. 2.o`zaro munosabatlarning o`rnatilishi va ilk davri. 3.rus - buxoro munosabatlarining shakllanishi. 4.rus - xiva munosabatlarining shakllanishi. bepoyon o`rmonzorlarga, xushmanzara tabiiy ko`rinishla-ga, qudratli daryolarga ega bo`lgan sibir1 uraldan to yenisey daryosigacha va undan to tinch okeanigacha cho`zilgan ulkan territoriyani o`z ichiga oladi. bu yerda kadimdan turli til-larda so`zlashuvchi va ijtimoiy-iktisodiy sharoiti turlicha bo`lgan bir kator xalklar yashagan. chunonchi, mamlakat janubida turkiy tilda so`zlashuvchi tatarlar, xakaslar, yoqutlar, oltoyliklar, tuvinlar, shortslar va t...

Формат DOC, 69,0 КБ. Чтобы скачать "xvi asr o'rtalarida rossiya-o'rta osiyo", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xvi asr o'rtalarida rossiya-o'r… DOC Бесплатная загрузка Telegram