o'rta asr falsafasi

DOC 14 pages 120.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 120.5 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

ma'ruza: o'rta asr falsafasi reja: 1.o'rta asr g'arb falsafasi 2.uyg'onish davri falsafasi o'rta asrlarda g'arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari. birinchidan, o'rta asrlar g'arb va sharq falsafasi avvalo feodal jamiyat falsafasi bo'lib, u ilohiyot va dinning hukmronligi bilan tavsiflanadi. feodal tuzum sharoitida feodal mulkdorlik bilan bir qatorda hunarmandlar va dehqonlarning shaxsiy mehnatiga asoslangan xususiy xo'jaligi mavjud bo'lgan. feodal ishchini sotishi va sotib olishi mumkin bo'lgan, lekin ishchini o'ldirish huquqi unga berilmagan. ishlab chiqarish munosabatlarining bunday rivojlanishi ularni ijtimoiy-psixologik va mafkuraviy jihatdan mustahkamlashni talab qilgan. feodal madaniyatni mafkuraviy jihatdan ta'minlovchi integratsion asos din bo'lgan. ikkinchidan, o'rta asrlarda din g'arbda ham, sharqda ham feodal jamiyatning hukmron mafkurasi hisoblangan. bu davrda cherkov eng yirik kuch bo'lgan. shuningdek, u siyosiy jihatdan ham o'ta markazlashgan tashkilot sanalgan. dindorlar amalda birdan-bir o'qimishli odamlar bo'lgan. huquqshunoslik, tabiatshunoslik va falsafaning mazmuni cherkov ta'limoti bilan muvofiq holatga keltirilgan. muqaddas kitob aqidalari falsafiy mulohazalarning tayanch nuqtasiga aylangan. bu davrda …

2 / 14

listik va daosizm g'oyalarini o'zlashtirgan: odamlar o'zlarining «yomon» niyatlarini jilovlab, taqdirga bo'ysunishlari lozim. hokimiyatga bo'ysunish, uni ardoqlash va hurmat qilishni talab etuvchi «osmon qonuni» haqidagi ta'limot konfutsiychilikda eng muhim ta'limotga aylangan. g'arb evropa feodalizmi sharoitida ham xristian dini hukmronlik qilgan. u o'zining odamlar aqli va qalbini nazorat qilish markazlashtirilgan tizimini ko'p sonli tarqoq feodal davlatlarga qarshi qo'ygan. bu nazoratni avvalo rim papasi boshchiligidagi katolik cherkovi amalga oshirgan. ayni vaqtda cherkov qadimgi dunyoning «majusiycha» falsafasiga, ayniqsa materialistik ta'limotlarga yot ko'z bilan qaragan. shu sababli antik davrning falsafiy merosini o'zlashtirishga nisbatan xolisona yondashilmagan, bu meros qismlarga bo'lib o'zlashtirilgan, asosan diniy aqidalarni mustahkamlovchi idealistik g'oyalarni tarqatishga yo'l qo'yilgan. o'rta asrlar evropasida falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. xvi asrgacha g'arb va sharq falsafiy tafakkuri har biri o'z yo'lida rivojlangan: arab musulmon sharqida va ispaniyaning arablar istilo qilgan qismida falsafaga dinning ta'siri evropa va sharqiy osiyodagidan kamroq bo'lgan. bu davrda arab musulmon fani rivojlanishda evropa fanidan …

3 / 14

sifatida talqin qilinuvchi umumiy tushunchalarda mavjud, degan g'oyadan kelib chiqqan. ammo falsafani ilohiyotga qaram qilishga harakat qilgan din mafkuraning hukmron shakli sanalgan. ilk o'rta asrlarda falsafiy tafakkur rivojlanishining asosiy shakllari apologetika va patristika bo'lgan. evropada, vizantiyada, old osiyo va shimoliy afrikaning ellinlashgan markazlarida xristianlikning tarqalishi boshqa diniy va falsafiy oqimlar bilan qattiq kurash jarayonida yuz bergan. bunda xristianlikka qarshi neoplatonizm falsafasidan keng foydalanilgan. ayni shu davrda apologetika xristianlikni asoslash va himoya qilish falsafasi sifatida vujudga kelgan. apologetika ortidan «cherkov otalari»ning falsafiy ta'limoti – patristika (lot. pater – ota) paydo bo'lgan. patristikaning eng yorqin vakili gippon (shimoliy afrika)dagi episkop avliyo avgustin (354-430)dir. u o'rta asrlar falsafasiga, shuningdek falsafiy ijodning keyingi davrlardagi ko'pgina vakillariga kuchli ta'sir ko'rsatgan. avgustin «haqiqiy falsafa va haqiqiy din»ni bir deb hisoblagan. xristianlik asoslarini u platon falsafasidan topishga harakat qilgan. uning fikricha, platon g'oyalari – «bu ijodkor ijodga kirishish oldidan yuritgan mulohazalar» dir. xudo dunyoni yo'qlikdan yaratgan. inson …

4 / 14

axsning ichki dunyosini uning go'daklik yillaridan boshlab inson xristian sifatida shakllanadigan davrgacha tavsiflaydi. u shaxsga nisbatan zo'rlik ishlatishning har qanday shakllarini (maktabda bolaga zo'rlik ishlatishdan davlat darajasida zo'rlik ishlatishgacha) qoralaydi. avgustin shaxs erkinligi muammosini ilgari suradi. oradan bir necha asrlar o'tgach, ayni shu muammo ekzistentsializm vakillarida avgustin falsafasiga nisbatan qiziqish uyg'onishiga sabab bo'ldi. avgustin inson sub'ektiv tarzda erkin harakat qiladi, lekin uning barcha harakatlarini u orqali xudo bajaradi, deb hisoblagan. xudoning borlig'ini insonning o'zligidan, inson tafakkurining o'z-o'zi uchun ishonchliligidan keltirib chiqarish mumkin. avgustin shaxs uchun o'zlikning rolini ko'rsatib berdi. zero «men» - tashqi dunyodan ajralib chiqadigan va hatto undan «berkinib» oladigan intim mavjudot. avgustin inson o'z «meni»ni qanday kashf etadi, degan savolga javob topishga harakat qiladi. tarix falsafasini ishlab chiqish ham, garchi atamaning o'zini volter taklif qilgan bo'lsa-da, avliyo avgustindan boshlangan. antik faylasuflarda «tarixiylik» tushunchasi mavjud bo'lmagan: yunonlar dunyoni estetik jihatdan, mukammal koinot sifatida idrok etganlar. avgustin esa o'tmish – …

5 / 14

doirasida nominalizm va realizm o'rtasida kurash avj olgan. dastavval: «xudo bir, lekin siymolarda uchta: xudo-ota, xudo-o'g'il va xudo-muqaddas ruh, degan fikrni qanday tushunish kerak?», degan sof sxolastik savol o'rtaga tashlangan. ammo bu savol atrofida avj olgan bahs-munozara uning chegarasidan chetga chiqqan va tom ma'noda falsafiy xususiyat kasb etgan: amalda yakkalik va umumiylik dialektikasining muhokamasiga aylangan. realistlar «umuman inson», «umuman uy» kabi umumiy tushunchalar – «universaliyalar» mavjudligi to'g'risida so'z yuritganlar. ular ayrim narsalarning mohiyati sanalgan universaliyalar narsalargacha amalda mavjud bo'ladi va narsalarni vujudga keltiradi, deb hisoblaganlar. bu ashaddiy realizm zamirida platonning «g'oyalar dunyosi» va «narsalar dunyosi» haqidagi ta'limoti yotadi. nominalistlar «universaliyalar narsalardan keyin vujudga kelgan nomlardir», degan fikrni ilgari surganlar. ayrim narsalar, masalan, odamlar, uylargina realdir, «umuman inson» yoki «umuman uy» esa faqat so'zlar yoki nomlar bo'lib, ularning yordamida odamlar ayrim predmetlarni umumlashtiradilar. mo''tadil nominalistlar insoniy tushunchalarda ayrim narsalardagi o'xshash jihatlarning in'ikosi sifatida umumiylik mavjudligini taxmin qilganlar. realizm umumiylikka narsadan oldin …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta asr falsafasi"

ma'ruza: o'rta asr falsafasi reja: 1.o'rta asr g'arb falsafasi 2.uyg'onish davri falsafasi o'rta asrlarda g'arb va sharqda falsafa rivojlanishining umumiy belgilari. birinchidan, o'rta asrlar g'arb va sharq falsafasi avvalo feodal jamiyat falsafasi bo'lib, u ilohiyot va dinning hukmronligi bilan tavsiflanadi. feodal tuzum sharoitida feodal mulkdorlik bilan bir qatorda hunarmandlar va dehqonlarning shaxsiy mehnatiga asoslangan xususiy xo'jaligi mavjud bo'lgan. feodal ishchini sotishi va sotib olishi mumkin bo'lgan, lekin ishchini o'ldirish huquqi unga berilmagan. ishlab chiqarish munosabatlarining bunday rivojlanishi ularni ijtimoiy-psixologik va mafkuraviy jihatdan mustahkamlashni talab qilgan. feodal madaniyatni mafkuraviy jihatdan ta'minlovchi integratsion asos din bo'lgan. ikkinchidan, ...

This file contains 14 pages in DOC format (120.5 KB). To download "o'rta asr falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta asr falsafasi DOC 14 pages Free download Telegram