нутқ маданияти тарихидан. нутқ маданияти ва нотиқлик санъати

DOC 83,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404131874_51276.doc нутқ маданияти тарихидан. нутқ маданияти ва нотиқлик санъати режа: 1. нутқ маданияти ҳақидаги таълимотнинг шаклланиши: а) қадимги греция ва римда нутқ маданияти масалалари. б) россия тарихида нотиқлик санъатининг ривож топиши. в) ўрта осиё маданияти тарихида нутқ маданиятининг ўзига хос мавқеи. 2. нотиқлик санъати ҳақида. 3. нутқ маданияти ва нотиқлик санъати. кишилар чиройли, мазмундор нутқ масаласи билан жуда қадимдан қизиқиб келадилар. қадимги греция (юнонистон) да ва римда нутқ маданиятининг назарий асослари яратилди. нутқ олдига қўйиладиган талаблар ишлаб чиқилди. бу даврда давлатнинг, савдо-сотиқнинг, суд ишларининг ниҳоятда тараққий этиши, нотиқликни санъат даражасига кўтарди. етук инсон бўлиши учун албатта, нотиқлик санъатини эгаллаш шарт қилиб қўйилади. ана шу эҳтиёж туфайли нотиқлик назарияси яратилди. унинг цицерон, демосфен, квинтилиан, аристотель каби назариётчилари етишиб чиқди. эрамизнинг 335 -йилида аристотелнинг «риторика» си яратилди. унда нотиқ олдига қуйидагиларни вазифа қилиб қўйди: - материални ҳар томонлама тайёрлаш; - материални жойлаштириш режасини белгилаш; - материални ўзлаштириш, нутқ қурилишини тўғрилаш; - нотиқнинг …

йинчалик европада нутқ маданиятига бағишланган фаннинг майдонга келишига асос бўлди. россия тарихида нотиқлик санъатига бўлган эътибор, асосан пётр i даврида анча кучайди. xvii - xviii асрларга келиб, рус нотиқлигида, асосан бешта йўналиш мавжуд эди: 1. юқори доирадаги дворянлар орасида мавжуд бўлган сарой нотиқлиги. 2. диний нотиқлик. 3. халқ нотиқлиги (халқ қўзғолони раҳбарларининг) 4. ҳарбий нотиқлик 5. дипломатик нотиқлик. м.в.ломоносовнинг хизматлари туфайли рус тили нутқ маданияти борасида жиддий назарий фикрлар ўртага ташланди, унинг амалий аҳамияти нимада эканлиги кўрсатиб берилди, рус тилининг лисоний бойликлари асосида ижодий ривожлантирилди. м.в.ломоносовнинг «рус шеърияти қоидалари ҳақида мактублар» (1739), «рус грамматикаси» ( 1755-1957 ), «нутқ маданияти бўйича қисқача қўлланма» (1748) каби асарлари рус тилини илмий ўрганишни бошлаб берибгина қолмасдан, рус тилшунослигининг кейинги тараққиётида муҳим аҳамиятга эга бўлди. ўрта осиё маданияти тарихида ҳам нутқ маданияти билан шуғулланинг ўзига хос мавқега эга. таниқли сиёсатшунос олим назрулло жўрайев ўзининг «агар огоҳсен...» номли китобида ҳақли равишда ёзганидек, «цивилизация дунёнинг турли минтақаларида …

грамматика ва мантиқшуносликка бағишланган асарлар ёздилар ёки бошқа соҳаларга доир асарларида бу мавзуга алоқадор фикрлар билдирдилар. буюк қомусий олим беруний (973-1048) ўзининг «геодезия» асарининг кириш қисмида фанларнинг пайдо бўлиши ва тармоқланиб кўпайиши ҳақида сўз юритиб, ҳар бир фаннинг инсон ҳаётидаги зарурий эҳтиёжлар талаби билан юзага келишини айтади. унингча, грамматика, аруз ва мантиқ фанлари ҳам шу эҳтиёжнинг ҳосиласидир. инсон нутқи ўз тузилиши материалига кўра ростни ҳам, ёлғонни ҳам ифодалаши мумкин. бу кўплаб мунозараларга сабаб бўлади. инсон бу мунозаралар жараёнида ростни ёлғондан ажратадиган «мезон» ни яратади. бу мантиқ фани эди. инсон нутқида шубҳали ўринлар сезилса, маълум «мезон» ёрдамида улар тузатилади. олим мантиқни ўрганмаганларга: «агар у дангасаликни ташлаб, оромга берилмасдан, гап билан боғланиб келадиган наҳв (грамматика), аруз (шеър ўлчови) ва мантиқ (логика) ни мутолаа қилганда эди, сўз зотан, наср ва назмга ажралишини билган буларди», - дейди. демак, беруний нутқнинг икки хил - наср, назм кўриниши борлигини кўрсатади. нутқнинг бу турлари маълум қоидалар асосида …

икаси, унинг ўз тартиб - қоидалари бўлиши, бу қоидаларнинг шу тилда тузилган нутқ учун аҳамияти беқиёс бўлгани ҳолда бошқа тил учун нозарур бўлиши мумкин. беруний араб тилшуноси билан форс тилшуноси орасидаги мунозарани келтиради. форс тилини араб тилидан афзал кўрувчи тилшунос шундай дейди: «эганинг рафъда ( бош келишикда ), тўлдирувчининг насбда (тушум келишигида) бўлганидан ва сендаги тилнинг бошқа сабаб ва ажойибликларидан нима фойда бор. мен араб тилига муҳтож эмасман!». олим бунда мунозарачи бир томондан ҳақ бўлса, бошқа томондан ноҳақлигини айтади. «унинг бу хитоби ўзига нисбатан тўғри, лекин мутлақо тўғри эмас», - дейди. бу билан олим ҳар бир тилнинг афзаллиги ўша тидда сўзловчилар учуи зарур, деган фикрни тасдиқлайди. беруний араб тилига хос балоғат санъати хусусида сўзлаганда юқоридаги фикрни яна бир бор тасдиқлайди. у балоға (т) (нотиқлик) араблар нутқига хослиги, бундай нутқ техникаси араблар учун фазилат эканлигини баён этади. араб нутқида балоғанинг мавжудлиги «қуръон» тарғиботида муҳим аҳамият касб этади. балоға араб нутқининг зийнатидир. …

и қандай тартибга солишни ҳамда субстанция (нарса) на акциденция (ҳодиса) нинг жойлашишини ва бундан чиқадиган натижаларни ифодаловчи ҳикматли сўзларни ва нутқни қандай тузишни ўргатади. учинчи илм мантиқдир; маълум хулосалар келтириб чиқариш учун логик фигураларга биноан қандай қилиб дарак гапларни жойлаштиришни ўргатади, бу хулосалар ёрдамида биз билмаган нарсаларни билиб оламиз ҳамда нима тўғри нима ёлғон эканлиги ҳақида ҳукм чиқарамиз. юқоридагилардан кўринадики, грамматика ва мантиқ фанларининг нутқ тузишдаги аҳамиятини икки буюк олим ҳам юксак даражада англаганлар ва уларга катта аҳамият берганлар. абу абдуллоҳ ал-хоразмий (вафоти 997) ҳам ўзининг «мафотихул - улум» («илмлар калитлари») асарида ўша давр нутқ маданиятининг баъзи бир масалалари - девонхона иш қоғозлари, уларнинг шакллари, ишлатиладиган истилоҳлар (терминлар); шунингдек адабиётшунослик фани истилоҳлари, уларнинг таърифи ҳақида маълумот беради. асарнинг бешинчи бобида аруз ва қофия илми ҳамда шеъриятда ишлатиладиган бадиий тасвир воситалари, уларнинг фазилатлари ва нуқсонлари устида сўзлайди. бу шуни кўрсатадики, x асрдаёқ улкамизда бадиий нутқ юксак даражада ривожланган. унинг назарияси, мукаммал …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нутқ маданияти тарихидан. нутқ маданияти ва нотиқлик санъати"

1404131874_51276.doc нутқ маданияти тарихидан. нутқ маданияти ва нотиқлик санъати режа: 1. нутқ маданияти ҳақидаги таълимотнинг шаклланиши: а) қадимги греция ва римда нутқ маданияти масалалари. б) россия тарихида нотиқлик санъатининг ривож топиши. в) ўрта осиё маданияти тарихида нутқ маданиятининг ўзига хос мавқеи. 2. нотиқлик санъати ҳақида. 3. нутқ маданияти ва нотиқлик санъати. кишилар чиройли, мазмундор нутқ масаласи билан жуда қадимдан қизиқиб келадилар. қадимги греция (юнонистон) да ва римда нутқ маданиятининг назарий асослари яратилди. нутқ олдига қўйиладиган талаблар ишлаб чиқилди. бу даврда давлатнинг, савдо-сотиқнинг, суд ишларининг ниҳоятда тараққий этиши, нотиқликни санъат даражасига кўтарди. етук инсон бўлиши учун албатта, нотиқлик санъатини эгаллаш шарт қилиб қўйилади. ана шу...

Формат DOC, 83,5 КБ. Чтобы скачать "нутқ маданияти тарихидан. нутқ маданияти ва нотиқлик санъати", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нутқ маданияти тарихидан. нутқ … DOC Бесплатная загрузка Telegram