o'zbek xalq - maqollari

PDF 40 pages 18.8 MB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.8 MB

File type PDF

Pages 40

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

o'zbek xalq maqollari o'zbek xalq maqollari tuzuvchilar: filologiya fanlari doktori, professor to'ra mirzayev, filologiya fanlari doktori, professor asqar musoqulov, filologiya fanlari doktori, professor bahodir sarimsoqov mas'ul muharrir filologiya fanlari nomzodi sh. turdimov «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik korapaniyasi bosh tahririyati, 2005. so'zdan so'zning farqi bor til, falsafa va badiiy ijodning o'ziga xos hodisasi sifatida yuzaga kelgan xalq maqollari folklorning ixcham shakl, ammo teran mazmunga ega bo'lgan bir janridir. har biri tilimiz ko'rkini, nutqimiz nafosatini, aql-farosat va tafakkurimiz mantiqini hayratomuz bir qudrat bilan namoyish etgan va eta oladigan bunday badiiyat qatralari xalqimizning ko'p asrlik hayotiy tajribalari va maishiy turmush tarzining bamisoli bir oynasidir. bu badiiy oynada uning hayotga, tabiatga, inson, oila va jamiyatga munosabati, ijtimoiy-siyosiy, ma'naviy-ma'rifiy, axloqiy-estetik va falsafiy qarashlari, qisqasi, o'zi va o'zligi to'la namoyon bo'lgandir. shuning uchun ham maqollar g'oyatda keng tarqalgan bo'lib, asrlar davomida jonli so'zlashuv va o'zaro nutqiy munosabatlarda, badiiy, tarixiy va ilmiy asarlarda, siyosiy va publitsistik adabiyotda doimiy …

2 / 40

voiy, bobur, abulg'ozi bahodirxon, munis, ogahiy, nodira, muqimiy, furqat, avaz, hamza, sadriddin ayniy, fitrat, cho'lpon, abdulla qodiriy, oybek, g'afur g'ulom va boshqa o'nlab ijodkorlarning asarlari sinchiklab o'rganilsa, ularning tarkibida qanchadan qancha maqollar ba'zan aynan, ba'zan o'zgargan holda mavjudligiga ishonch hosil qilamiz. tariximizda hatto maqolga maxsus, agar ta'bir joiz bo'lsa, folkloristik nuqtayi nazardan, garchi epizodik xarakterda bo'lsa-da, munosabatda bo'lingan hollarga ham duch kelamiz. xi asrning ulkan tilshunos olimi, folklorshunos va etnograf mahmud koshg'ariyning to'plovchilik faoliyati va uning «devoni lug'otit turk» asari bunga yorqin misol bo'la oladi. «devon»da turli munosabatlar bilan turkiy xalqlar orasida keng tarqalgan 400 ga yaqin maqol va matallar ham keltiriladiki, ularning aksariyati bugun ham ayrim o'zgarishlar bilan tilimizda muvaffaqiyatli ravishda ishlatilmoqda. bu o'rinda adabiyotimiz tarixida maqollar asosida yaratilgan asarlar ham mavjudligini ta'kidlab o'tish zarur. masalan, muhammad sharif gulxaniyning «zarbulmasal» asari tarkibida 300 dan ortiq www.ziyouz.com kutubxonasi 1 http://www.ziyouz.com o'zbek xalq maqollari maqol bor. yoki, sulaymonqul rojiy o'zining «zarbulmasal» …

3 / 40

978), r. jumaniyozov (1964, 1967, 1970), e. siddiqov (1976, 1986), b. sarimsoqov, i. haqqulov, a. musoqulov, r. zarifov (1978), b. sarimsoqov, a. musoqulov, m. madrahimova (1981, 1984), sh. shomaqsudov, sh. shorahmedov (1987, 1990, 2001), t. mirzayev, b. sarimsoqov, a musoqulov (1989) kabi folklorshunoslar, fan va madaniyat xodimlari tomonidan tuzilgan turli xarakterdagi va turli hajmdagi maqollar to'plamlari nashr etildi. m. abdurahimov, x. abdurahmonov, m. sodiqova, h. karomatov, k. karomatova, h. berdiyorov, r. rasulov kabi olimlaming tilshunoslik va tarjtmashunoslik yo'nalishidagi to'plamlari yuzaga keldi. shuningdek, y. chernyavskiy, v. ro'zimatov (1959), n. gatsunayev (1983, 1988), a. naumov (1985) kabi tarjimonlarning mehnati bilan o'zbek xalq maqollari rus tilida ham ayrim-ayrim to'plamlar sifatida bosilib chiqdi. turli davrlar, turli yillarda bunday to'plamlarning nashr etilishi xalq maqollarini to'plash, ularga muayyan bir tartib berish, ulardagi umuminsoniy g'oyalarni targ'ib qilishda katta ahamiyatga ega bo'ldi. bu to'plamlardagi faktik materiallar, asosan, bir-birini takrorlaydi. shunga qaramay, ular materialning hajmi, tanlanishi, mavzularga ajratilishi jihatidan …

4 / 40

mo'ljallanganligi uchun ham bu yerda maqollarning ilmiy-badiiy tahliliga keng o'rin berishga zarurat yo'q. ammo to'plamdan foydalanishni osonlashtirish maqsadida maqolga xos bo'lgan ayrim jihatlarni alohida ta'kidlab o'tish zarur. maqollar ko'p asrlik hayotiy tajribalar, doimiy kundalik kuzatishlar xulosasini tugal fikr tarzida qat'iy qutbiylikda ifodalar ekan, ularda har bir so'zning ma'no xilma-xiiligi, iboralarning turg'unligi, shakliy barqarorlik ustunlik qiladi. ammo qo'llanish o'rniga qarab ularning ma'no doirasi doimiy ravishda kengayib boradi. shuning uchun ham maqoldagi har bir so'zga alohida e'tibor berish kerak. ularda shunday so'zlar borki, bu so'zlar tarixan butunlay boshqa ma'nolarni anglatgan. masalan, tuz so'zi bugungi kunda mineral moddani bildiradi. tarixan bu so'z to'g'ri, odobli; dala, tekislik ma'nolarini anglatgan va faqat maqollardagina saqlanib qolgan: q iz saqlasang, tuz saqla. tuzdag ib ilan em as, u ydag ib ilan bo 'i. shuningdek, mehnat so'zining azob-uqubat, baxtsizlik ma'nosini ham faqat maqollarda yoki ayrim shevalardagina uchratish mumkin: m ehnat ham egiz-eg iz, d aviat ham egiz-egiz. www.ziyouz.com …

5 / 40

italarning xilma-xil shakllariga duch kelamiz. ammo maqollarda o'xshatishning kam ishlatilishini, uning bu janr uchun xarakterli emasligini ham ko'ramiz. maqollarni o'xshatishlar bilan o'zgartirib qo'llasak, odatda, ular o'z maqollik xususiyatini yo'qotadi. masalan, «bulbulcham annisevar, odam — vatanni» maqolini bulbul chamanni sevganday, odam vatanni sevar yoki «dehqon bo'isang, shudgor q i, m ulla bo'/sang, takror qi/» maqolini dehqon shudgor qilganday, mulla bo'lsang takror qil deb ko'raylik-chi, butunlay ma'nosizlik yuzaga keladi. keyingi paytlarda matbuot sahifalarida maqolning ana shu xususiyatini hisobga olmay, o'zgartirib qo'llash hollariga duch kelmoqdamiz. masalan, «ustoz otangdan ulug'» maqoli «ustoz otangday ulug'» tarzida buzib qo'llanmoqda. bunda otani kamsitish holati yo'q, shunday bo'lganda xalq «ota ro z i — xudo rozi» degan maqolni yaratmas edi. bu yerda ustoz hurmatini bo'rttirish bor. qolaversa, xalqda barcha odamzodning birinchi yakka-yagona ustozi ollohdir, degan tushunchalar ham bor. ikkinchidan, ustoz bilan ota tenglashtirib qo'yilsa, maqol mazmuni butunlay o'zgarib, xalq qarashlariga zid bo'lib qoladi. to'g'ri, ko'p variantlilik maqollar uchun …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek xalq - maqollari"

o'zbek xalq maqollari o'zbek xalq maqollari tuzuvchilar: filologiya fanlari doktori, professor to'ra mirzayev, filologiya fanlari doktori, professor asqar musoqulov, filologiya fanlari doktori, professor bahodir sarimsoqov mas'ul muharrir filologiya fanlari nomzodi sh. turdimov «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik korapaniyasi bosh tahririyati, 2005. so'zdan so'zning farqi bor til, falsafa va badiiy ijodning o'ziga xos hodisasi sifatida yuzaga kelgan xalq maqollari folklorning ixcham shakl, ammo teran mazmunga ega bo'lgan bir janridir. har biri tilimiz ko'rkini, nutqimiz nafosatini, aql-farosat va tafakkurimiz mantiqini hayratomuz bir qudrat bilan namoyish etgan va eta oladigan bunday badiiyat qatralari xalqimizning ko'p asrlik hayotiy tajribalari va maishiy turmush tarzining bamisoli bir...

This file contains 40 pages in PDF format (18.8 MB). To download "o'zbek xalq - maqollari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek xalq - maqollari PDF 40 pages Free download Telegram