o'zbek xalq maqollari va matallarida chegara munosabati

DOC 32 pages 114.5 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 114.5 KB

File type DOC

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

o`zbek xalq maqollari va matallarida chegara munosabati reja: kirish. i bob. o’zbek folklorshunosligida paremiologik janrlarni o’rganish tarixi i.1. xalq maqollarining janr xususiyatlari i.2. xalq iboralarining janr xususiyatlari i.3.xalq matallarining janr xususiyatlari ii bob. o’zbek xalq maqollari, matallari va iboralarida mazmun munosabati ii. 1. xalq maqollarida tugal mazmun ifodasi ii. 2. xalq iboralarida majoziy fikr ii. 3. xalq matallari nutq bezagi iii. xulosa kirish mavzuning dolzarbligi. xalqimiz boy ma’naviy me’rosining ajralmas bir bo’lagi sifatida yashab kelayotgan maqol, matal va iboralarni o’rganish, ularda aks etgan xalq hayotini, insoniy tuyg’ular tasvirini ko’rsatish har doim dolzarblik kasb etib kelgan. bu xususida prezidentimizning shunday fikrlari bor: “ma’naviyati, o’z xalqining tarixini, uning madaniyatini chuqur bilish va tushunib yetishga suyangandagina qudratli kuchga aylanadi.”(karimov. i o’zbekiston milliy istiqlol iqtisod, siyosat-mafkura. 6 tomlik t.: o’zbekiston. 1996, 80-bet) o’zbek xalq maqollari, matallari va iboralarini qiyosiy o’rganish bugungi kunda adabiyotshunoslik, tilshunoslik, xususan, folklorshunoslikning oldida turgan muhim masalalardan biridir. yuqorida sanab o’tilganlarning …

2 / 32

rini ochish; · matallarning janr xususiyatlarini ochish; · iboralarning janr xususiyatlarini tekshirish; · xalq maqollarida tugal mazmunning yuzaga chiqish yo’llarini tahlil qilish; · xalq iboralarida majoziy fikrning namoyon bo’lishini ochish; · xalq matallarini nutq bezagi sifatida tushunishni amaliy dalillashdan iborat. ushbu bitiruv malakaviy ishida janrlar orasidagi munosabat tadqiq etilib, maqol, matal va iboralarning o’ziga xos jihatlari, g’oyaviy- badiiy xususiyatlari o’zbek xalqi ma’naviyatida tutgan o’rni yoritib beriladi. mavzuning o’rganilish darajasi. o’zbek xalq maqollarini to’plash va o’rganish xi asrda mahmud koshg’ariy tomonidan boshlab berilgan. uning “devoni lug’otit turk” asarida 268 ta maqol keltirib o’tilgan. chin ma’noda xalq maqollarini o’rganish, ularga qiziqish, to’plash xx asrdan boshlandi. o’zbek xalq maqollarini to’plash va nashr qilishda missioner n. g. ostroumovning xizmati katta. 1922-yilda g’ozi olim yunusov o’zbek xalq maqollarini to’pladi. keyinchalik mulla bekjon rahmon o’gli tomonidan xorazmda to’plangan 560 maqolni o’z ichiga olgan “o’zbekcha otalar so’zi” 1923-yilda nashr etildi. sherali ro’zi esa “o’zbek maqollari” nomli to’plamini …

3 / 32

monidan maqollar to’plangan. sh. shorahmedov, x. sharafiddinovlar va x. abdurahmonovning maqollarning til xususiyatini yorituvchi tadqiqoti yuzaga kelganini ko’rishimiz mumkin. maqollarning yangi nashrlari bilan shug’ullangan shaxslar sifatida b. sarimsoqov, k. imomov, va x. abdurahmonovlar- ning tadqiqotlariga nazar tashlasak bo’ladi. xalq matallarini o’rganish rus tilshunoslari hamda adabiyotshunoslari tomonidan qisman amalga oshirilgan. bu ishlarda xalq matallariga doir , hatto, aniq qoida ham chiqarilmagan. bunday ishlarning yetakchi mualliflari sifatida v. p. anikin, v. dal, m. a. ribnikovalarni kiritish mumkin. o’zbek folklorshunosligi doirasida ham bu ish yuzasidan tegishli xulosa chiqarilmagan. b. sarimsoqov maqollarga doir ishlarida maqol va matalning farqli jihatlari haqida to’xtalib o’tadi. maqol, matal va masal terminlarining tarixi bilan qiziqqan muhammadjon hakimov matal terminining o’zbek tilida mavjud yoki mavjud emasligi haqida qisqa to’xtalib o’tadi. xalq matallarini o’rganish bugungi kun o’zbek folklorshunosligi fanining oldida turgan muhim vazifalardan biridir. xalq iboralarining tadqiqi ancha jiddiy masala bo’lib, u tilshunoslik va adabiyotshunoslik tomonidan tadqiq etilgan. ammo paremik janrlar …

4 / 32

si bugungi kun ilm-fani taraqqiyoti uchun muhim manba sanaladi. i bob. o’zbek folklorshunosligida paremiologik janrlarni o’rganish tarixi i.1.xalq maqollarining janr xususiyatlari maqol xalq og’zaki ijodining ixcham shaklga, ammo chuqur mazmunga ega bo’lgan janrlaridan biri bo’lib, u xalqning ko’p asrlik hayotiy kuzatishalri, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy tajribalari asosida vujudga kelgan. shu sababli ham maqollar o’ziga xos tarbiyaviy ahamiyat kasb etadi. chunki har bir maqol kishilarning uzoq yillar mobaynidagi hayotiy tajribalari hamda turmush sharoitlarida necha martalab sinovdan o’tadi.rus folklorshunosi v. p. anikin ta’biri bilan aytganda, “xalq tajribasida bo’lmagan narsa, maqolda ham bo’lmaydi”. xalq tajribasi esa asta-sekinlik bilan asrlar mobaynida boyib boradi. maqollar fikrni lo’nda aniq va obrazli bayon etishda nutqimiz uchun zaruriy vosita hisoblanadi. shuning uchun ham v. g. belinskiy xalq maqol va matallarini “poeziyaning mohiyati” deb hisoblagan edi. tarixiy manbalarda ham, xalq orasida ham xalqimizning aforistik ijodi turli-tuman atamalar bilan nomlanib keladi. maqol, matal, naql,masal, zarbulmasal, hikmatli so’z, ibora, ta’bir, aforizm, …

5 / 32

lan fikrni ifodalash, turklardagi “ata so’zi” da esa ajdodlar so’zini eslash ma’nosi yetakchi. mahmud koshg’ariyning “devoni lug’otit turk” asarida ham “sav” atamasi otalar so’zini eslash tarzida keltirilgan. alisher navoiyda esa maqoldan misol keltirilib “masal” atamasidan foydalanilgan. xullas, maqol atamasi umumiy mazmun jihatdan “so’z” tushunchasi bilan bog’lanadi. dunyodagi hamma xalqlar og’zaki ijodida maqollarchalik shaklan va mazmunan o’zaro yaqin janr deyarli yo’q. filologiya fanlari doktori, professor x. g. ko’r-o’g’li safaviylar davri (xv-xvi asr)da turkiy maqollar to’plangani, ammo bu majmuaning yo’qolgani haqida ma’lumot bergan. o’zbek tilidagi hikmatli so’zlar to’plamini 1923-yilda “o’zbekcha otalar so’zi” (to’plovchi va tuzuvchi mullo bekjon rahmon o’g’li) deb nomlashgan bo’lsalar, 1926-yilda “o’zbek maqollari” (to’plovchi va tuzuvchi sherali ro’zi) deb atashdi. shu paytdan “maqol” atamasi janr sifatida keng o’rin oldi, deyish mumkin. shundan keyin b.karimov. sh.rizo, o’.azimov, holmatov, h.zarif, m.afzalov, s,ibrohimov, s.xudoyberganov, r.jumaniyozov, m.ahmadboyeva, e.siddiqov, t.mirzayev, k.imomov, g’.jahongirov, s.qosimov, z.husainova, b.sarimsoqov, a.musaqulov, m.jo’rayev kabi o’nlab olim va ziyolilar xalq maqollarini to’plash …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek xalq maqollari va matallarida chegara munosabati"

o`zbek xalq maqollari va matallarida chegara munosabati reja: kirish. i bob. o’zbek folklorshunosligida paremiologik janrlarni o’rganish tarixi i.1. xalq maqollarining janr xususiyatlari i.2. xalq iboralarining janr xususiyatlari i.3.xalq matallarining janr xususiyatlari ii bob. o’zbek xalq maqollari, matallari va iboralarida mazmun munosabati ii. 1. xalq maqollarida tugal mazmun ifodasi ii. 2. xalq iboralarida majoziy fikr ii. 3. xalq matallari nutq bezagi iii. xulosa kirish mavzuning dolzarbligi. xalqimiz boy ma’naviy me’rosining ajralmas bir bo’lagi sifatida yashab kelayotgan maqol, matal va iboralarni o’rganish, ularda aks etgan xalq hayotini, insoniy tuyg’ular tasvirini ko’rsatish har doim dolzarblik kasb etib kelgan. bu xususida prezidentimizning shunday fikrlari bor: “ma’naviyati, o...

This file contains 32 pages in DOC format (114.5 KB). To download "o'zbek xalq maqollari va matallarida chegara munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek xalq maqollari va matall… DOC 32 pages Free download Telegram