arims0638

PDF 3 pages 604.9 KB Free download

3 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 604.9 KB

File type PDF

Pages 3

Updated May 2026

Page preview (3 pages)

Scroll down 👇

1 / 3

academic research in modern science international scientific-online conference 176 tarixiy va arxaik so’zlarning badiiy matn tarkibidagi uslubiy xususiyatlari atabayev sirojiddin o’zdjtu roman-german filologiyasi fakulteti 1901-guruh talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.7676553 tilshunoslik o’z ichiga juda ko’p sohalarni qamrab olgan. bu sohalarni o’rganish davomida biz albatta eskirgan so’zlarga duch kelamiz. negaki, tilshunoslik juda keng ma’noda o’rganilib, uning har bir sohasi bir-biriga chambarchas bog’liq. shuning uchun ham eskirgan so’zlarning tilshunoslikda ahamiyati juda katta. eskirgan so’zlar bu turli xil sabablarga ko’ra hozirgi kunda nutqda qo’llanilmaydigan so’zlarning maxsus guruhi hisoblanadi. bu so’zlarga qadimda qo’llanilgan lekin hozirda umuman qo’llanilmaydigan so’zlar kiradi. biz bu so’zlarni ularning sinonimlari orqali tushunishimiz va foydalanishimiz mumkin bo’ladi hayot davom etar ekan, ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy-ma’naviy hayotdagi ba’zi tushunchalar tamomila eskirib, amaliyotdan chiqib ketadi. badiiy asarda muayyan davr voqealari tasvirlanar ekan, ana shu davrga oid bo’lgan eski tushunchalarga murojaat qilmaslikning aslo iloji yo‘q. tilshunoslikda bunday tushunchalarni ifodalaydigan so’zlar “arxaik so‘zlar” va “istorizm – tarixiy so‘zlar” degan nomlar …

2 / 3

a’nosi yo’qsil leksemasida kambag’al leksemasiga qaraganda ancha ortiq, chunki mazkur so’zlar tarkibi tarixiy-etimologik tahlil etilganida anglanadigan yo’q-kam so’zlari qiyoslansa, birinchisida ayni belgining nol darajada ekanligi seziladi. arxaik so’zlar muayyan davrning yozma uslubini ifodalashda yoki qahramonning nutqiy xarakteristikasini berishda ham uslubiy vosita sifatida ishlatiladi. ular istorizmlarning kichik bir guruhi bo’lib, tarixiy so’zlarga biroz o’xshab ketadi. arxaizmlarning tarixiy so’zlardan farqi shundaki, bu so’zlarni ularning sinonimlari bilan almashtirish mumkin. masalan, bart-botir, bitik-kitob, ochun- academic research in modern science international scientific-online conference 177 dunyo, al-qo’l, raimem-yelkalar, tuga-qayg’u, paguma-o’lim va boshqalar. arxaizmlarni esa biz ularning sinonimlari orqali jamiyatda juda kop foydalanamiz. yana, shuningdek, arxaizmlarni tushunish tarixiy so`zlardan ko’ra biroz osonroq. o.s.axmanova arxaizmga quyidagi ta’riflarni beradi: “1.kundalik foydalanishdan chiqib ketgan va shuning uchun eskirgan deb qabul qilingan so’z yoki ibora: rus haykaltaroshi, beva, beva, shifo, behuda, behuda, qadimdan ochko’zlik, tuhmat, qo’zg’atish. 2. qadimgi so’z yoki iborani tarixiy svilizatsiya maqsadida qo’llash, nutqqa yuksak stilistik rang berish, kulgili …

3 / 3

da tasvirlanayotgan davr voqeligini real tasvirlash, asarning tarixiylik ruhini ta’minlash maqsadida qo‘llaniladi.“ogahiy g‘azaliga muxammasi muloqot” nomli muxammasida shoir eski o‘zbek tiliga xos bir qancha so‘zlarni qo‘llaydi. bu leksemalar hozirgi o‘zbek tili uchun arxaizmlar hisoblanadi. jumladan:“ey pir, dedim, yodlar bugun ash’orlaringni xorazm...” (151) parchasida she’r so‘zi o‘rnida ash’or leksemasi ishlatilgan. bu o‘rinda ko‘plik shaklini qo‘llash bilan bog‘liq tavtologiya ham mavjud.“suhbat falak mavzusiga ko‘chgaymi, deb solsam nazar” (151) misrasi tarkibida osmon so‘zi o‘rnida falak arxaizmi ishlatilgan. quyidagi she’riy parchada dushman so‘zi o‘rnida yov, o‘q so‘zi o‘rnida tiyr arxaizmlari qo‘llangan: topmasang adashsang, to‘xtasang, boq, yovlar tiyrlar otarlar. (153) o‘qlarning ildizidan qarasang, ko‘zlaring qalbimni toparlar. (166) [3]. bugungi kunda uchramaydigan, faqat tarixiy narsa yoki voqea-hodisalarning nomini bildiruvchi so’zlar istorizm (tarixiy so’zlar) deyiladi. istorizmning arxaizmdan farqi shundaki, bugungi kunda o’sha tarixiy voqelikning o’zi ham uni anglatuvchi boshqa leksik birlik ham bo’lmaydi, demak istorizm o’zi ifodalayotgan hodisaning yagona nomi hisoblanadi. masalan: amin, pristav, academic research in …

Want to read more?

Download all 3 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arims0638"

academic research in modern science international scientific-online conference 176 tarixiy va arxaik so’zlarning badiiy matn tarkibidagi uslubiy xususiyatlari atabayev sirojiddin o’zdjtu roman-german filologiyasi fakulteti 1901-guruh talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.7676553 tilshunoslik o’z ichiga juda ko’p sohalarni qamrab olgan. bu sohalarni o’rganish davomida biz albatta eskirgan so’zlarga duch kelamiz. negaki, tilshunoslik juda keng ma’noda o’rganilib, uning har bir sohasi bir-biriga chambarchas bog’liq. shuning uchun ham eskirgan so’zlarning tilshunoslikda ahamiyati juda katta. eskirgan so’zlar bu turli xil sabablarga ko’ra hozirgi kunda nutqda qo’llanilmaydigan so’zlarning maxsus guruhi hisoblanadi. bu so’zlarga qadimda qo’llanilgan lekin hozirda umuman qo’llanilmaydigan so’zl...

This file contains 3 pages in PDF format (604.9 KB). To download "arims0638", click the Telegram button on the left.

Tags: arims0638 PDF 3 pages Free download Telegram