badiiy asar tili

DOC 74.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1452008125_62998.doc badiiy asar tili reja: 1. so’zlarning leksik ma’nosi 2. omonim, sinonim, antonim; jargon, sheva, kasb-kor, qo’pol so’zlar va h. tayanch tushunchalar: so’z va so’zlarning leksik ma’nolari. omonim, sinonim, antonim. eskirgan so’zlar, jargonlar, yangi, sheva, dag’al, chet so’zlar. leksikologiya ilmining uqtirishicha1, so’zning ikki xil – grammatik va leksik ma’nolari bo’ladi. jumladan, “o’rik gulladi” gapining grammatik ma’nosi deganda, “o’rik” turdosh ot, bosh kelishik shaklida kelgan, son jihatidan birlikdir. “gulladi” fe’l so’z turkumiga oiddir, o’tgan zamon, uchunchi shaxs birlik, o’timsiz, aniqlik maylini bildirishi tushuniladi; leksik ma’nosi deganda, “o’rik” - meva daraxtining bir turini, “gulladi” so’zi esa o’rikning gul ochishga kirishganligini bildiradi. so’zning faqat leksik jihatini ko’zdan kechirganimizda ham, u o’ta murakkabdir, ya’ni so’z har qanday ma’noga ega bo’lsa-da, uning mavqyei darajasi bir xil emas, ularning barchasi ham muayyan tushunchani bir xilda ifoda qila olmaydi. jumladan, “barno, zebo, go’zal, malak” sinonimlari – “chiroylik” tushunchasini tashiydi, lekin “malak” so’zi o’z sinonimlaridan ifodadagi belgi (“chiroylilik”) …

i so’zlar predmet, belgi, harakat va holat haqida ma’lumot beradi, asl ma’nosini bildiradi. bu so’zlardagi ma’no xususiyatlarini odamga ko’chirilsa (insoniylashtirilsa), ko’chma ma’noda ishlatilsa – “anor yuzli, shirin so’zli oybek yemoqqa kirishdi”, desak, “oybek” degan odam (tushuncha)ning ko’rinishini, sifatini, holatini ongimizda in’ikos ettiramiz, aniq tasavvur qilamiz. adabiy asar tilining obrazliligini, ta’sirdorligini, muallif va qahramonlar nutqining badiiyligini, oqibatda, muayyan g’oyaning tirikligini ta’minlashda shakldosh (omonim), ma’nodosh (sinonim), zid (antonim), eskirgan (arxaizm), tarixiy (istorizm), yangi (neologizm), sheva (dialektizm) va shu kabi so’zlarning ham ahamiyati beqiyosdir. ularning jami maxsus leksik boylik (resurs)lar deb yuritiladi. 1. omonim (yunon. homos – bir xil va onyuma – nom shakli (talaffuzi va yozilishi) bir xil, ammo ma’nolari har xil so’zlar va iboralardir. qo’lingdan kelguncha chiqar yaxshi ot, yaxshilik qil, bolam, yomonlikni ot. nasihat yod qilib ol, farzandim, yolg’iz yursa, chang chiqarmas yaxshi ot. fozil yo’ldosh o’g’lining “ravshan”idan keltirilgan bu nasihatomuz tuyuqning birinchi misrasidagi “ot” - “nom” ma’nosida, ikkinchi misradagi …

hayot-mamot; 4. kishi, odam; 5. qo’shimcha aniqlovchilar bilan qo’llanib “bosh”, “jussa” (qiz joning bilan qayon borasan?) ma’nolarini ifodalaydi. 6. ko’chma ma’nolarda: kuch, quvvat, mador; 7. yaxshi ko’radigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa; 8. biror ish, soha yoki doirada ilhomlantiruvchi, tashkil etuvchi, tashkilotchi shaxs; 9. hayot manbai, hayot bag’iщlovchi narsa va sh.k. ko’rinadiki, “jon” so’zining hamma ko’chma ma’nolari uning asl ma’nosidan kelib chiqadi, ular o’rtasida ichki bog’lanish bo’ladi. omonimlarga bu xususiyat xos emas. shu sababga ko’ra yuqoridagi “ot” va “olmadi” so’zlari-omonim, “jon” so’zi esa-polisemantizmdir. 2. sinonim (yunon. synonymas-bir xil) – shakli (talaffuzi va yozilishi, hissiy buyog’i va ohangi) har xil bo’lgan, ma’nodosh so’zlardir. jumladan, barno, dilbar, zebo, gulyuz, dildor, dilnavoz, dilozor, malak, nigor, pari, parivash, sanam, sitamgar, ma’shuqa, farishta kabi so’zlar “yor” va “go’zal” ma’nolarini ifodalagan. ikki yoki undan ortiq ma’nodosh so’zlarning kelishi sinonimik qatorni va shu qatordagi so’zlardan adabiy tilda eng ko’p ishlatiladigan bosh (dominanta) so’zni tashkil qiladi. beg’ubor, zilol, …

’lim. kunduz bo’lsang, men tun bo’laman, sen bor bo’lsang, butun bo’laman. beomonman, lekin omonman, chunki sendek men ham insonman. bu bandda “yaxshi-yomon”, “qattol-ojiz”, “tirik-o’lik”, “kunduz-tun” kabi bir-biriga zid so’zlarning ketma-ket kelishi, “yomon”ning ichki dunyosini bo’rttirib va yorqin qilib ifodalashga yordamga kelayapti, eng asosiysi, “yomon”ni borlig’icha namoyon bo’lishiga imkoniyat yaratayapti. mumtoz adabiyotda ham bu vosita ko’plab qo’llanilgan bo’lib, u tazod deb yuritilgan. tazodda qarama-qarshi qo’yilgan ikki taraf (obraz, predmet, hodisa) ayni zamonda uzviy ravishda bir-biriga bog’lanib kelgan. e, masihodam begim, bir dam ila bergil shifo sheva birla ko’zlaring jonimni bemor ayladi. ey, iso payg’ambar nafaslik (iso payg’ambarning nafaslari jonbaxsh bo’lgan) begim, daming (og’zing) birla shifo bergil, chunki jonimni sheva bilan bemor ayladi, mazmunini keltirib chiqarish uchun og’iz bilan ko’z qarshilantirilmoqda, ayni paytda, ular bir-biriga bog’liq, ikkalasi ham yornikidir. 4. eskirgan so’zlar deganda, bugungi kitobxonga tushunarli bo’lmagan, og’zaki nutqda deyarli ishlatilmaydigan so’zlar tushuniladi. bunday so’zlar davr ruhini ifodalashda, nutqda turli rang va …

hustu shirin mehinbonu bila shiringa yetgoni” “poymolig’i” - “oshganligi”, “kishvari” - “o’lkasi”, “azimat” - “yo’l olmoq”, “sabza” - “maysa” “rayohinidin” - “rayhonlaridin”, “xoro”- “tosh”, “ajzin” - “ojizligi”, “kamar” - “bel”, “chust etgani” - “shaylagani” tarzida tushunsakkina xv asrdagi muallif nutqini, uning “oliy” uslubiyatining o’ziga xosligini to’liq anglaymiz: “farhodning shopur rahnomoligi bilan dasht (cho’lu biyobon)larni oshib yaman mamlakatidan arman o’lkasiga yo’l olgani, armanning eramoso (jannatdagiga o’xshash) maysalari va rayhonlaridan ko’ngli gul-gul ochilgani va armaniya tog’i kamarida tosh qaziyotgan el ojizligini ko’rib, kayfiyatlari (holi-ahvoli)ni so’rab tosh qazishga bel bog’lagani va bu xabarning juda tez mehinbonu va shiringa yetgani” mazmuni bayon qilinganini tushunamiz. yuqoridagidek tarixiy so’z va iboralar ishlatilmaganda, biz xv asr ruhini, o’sha davr badiiy tilini bu qadar aniq bilmagan bo’lardik. ikkinchisi, eski so’z – arxaizm (yunon. archaios-qadimgi so’z) – bugungi kunda sinonimi ishlatilayotgan, lekin asli ishlatilmayotgan eski so’zlardir, ya’ni aslidagi shakli eskirgan, ma’nosi sinonim so’z (yangi shakl)da bo’ladi. demak, eskirgan (arxaik) …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar tili"

1452008125_62998.doc badiiy asar tili reja: 1. so’zlarning leksik ma’nosi 2. omonim, sinonim, antonim; jargon, sheva, kasb-kor, qo’pol so’zlar va h. tayanch tushunchalar: so’z va so’zlarning leksik ma’nolari. omonim, sinonim, antonim. eskirgan so’zlar, jargonlar, yangi, sheva, dag’al, chet so’zlar. leksikologiya ilmining uqtirishicha1, so’zning ikki xil – grammatik va leksik ma’nolari bo’ladi. jumladan, “o’rik gulladi” gapining grammatik ma’nosi deganda, “o’rik” turdosh ot, bosh kelishik shaklida kelgan, son jihatidan birlikdir. “gulladi” fe’l so’z turkumiga oiddir, o’tgan zamon, uchunchi shaxs birlik, o’timsiz, aniqlik maylini bildirishi tushuniladi; leksik ma’nosi deganda, “o’rik” - meva daraxtining bir turini, “gulladi” so’zi esa o’rikning gul ochishga kirishganligini bildiradi. so’znin...

DOC format, 74.5 KB. To download "badiiy asar tili", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar tili DOC Free download Telegram