badiiy matnning leksik-semantik xususiyatlari

DOC 126.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405597229_55879.doc badiiy matnning leksik-semantik xususiyatlari reja: 1. badiiy matn tarkibida leksik vositalarning o`rni. 2. ma’nodosh so`zlar. 3. shakldosh so`zlar. 4. paronim so`zlar 5. zid ma’noli so`zlar. 6. ko`p ma’noli so`zlar 7. eskirgan va yangi so`zlar 8. sheva so`zlar. 9. barqaror birikmalar. tayanch so`z va tushunchalar: leksik- semantik tushuncha haqida, ma’nodosh so`zlar, shakldosh so`zlar, paronimlar, antonimlar, ko`p ma’noli so`zlar, eskirgan so`zlar, yangi va sheva so`zlar. adabiyotning sо‘z san’ati ekanligi haqidagi haqiqat juda qadim zamonlardan beri takrorlanib kelinadi. demakki, adabiyotning bosh unsuri sо‘z, umuman, tildir. adabiy asarning abadiy asar darajasiga kо‘tarila bilishi uning lisoniy tarkibi va asar muallifining badiiy ifoda balog‘atiga bog‘liq ekanligi shubhasiz. shunday ekan, har qanday adabiy asarning mohiyatini xolis baholamoq uchun, eng avvalo, uning lisoniy tarkibining о‘ziga xosligi tahlil etilmog‘i lozim. til va yozuvchi о‘rtasidagi munosabatni shaxmat va shaxmatchi о‘rtasidagi munosabatga qiyoslash mumkin. shahmatda har bir donaning mavqei, darajasi, shaxmat taxtasi ustidagi harakatlanish qoidalari avvaldan belgilangan. ana shu qoidalarni …

langan xilma-xil badiiy-estetik ma’nolar hal qiluvchi rol о‘ynaydi. sо‘z qо‘llashning san’at darajasida yoki san’at darajasida emasligini baholash uchun, eng avvalo, sо‘z, uning ma’nosi va bu ma’noning tuzilishini aniq tasavvur etish lozim. albatta, sо‘zning qо‘llanishi bilan bog‘liq holda yuzaga chiqadigan qо‘shimcha ma’no nozikliklari, mazmun о‘zgachaliklari turli tasvir usullari va vositalari orqali reallashishi mumkin. ammo ta’kidlash joizki, bunday qо‘shimcha ma’no nozikliklari aksar hollarda, avvalo, sо‘z ma’no qurilishining о‘zida imkoniyat sifatida mavjud bо‘ladi, ular sо‘zning ma’no qurilishi tarkibida ilgaridan qayd etilgan bо‘ladi. tildagi nominativ birliklarning ma’no tuzilishini о‘rganishda tilshunoslikda semantikaning konnotativ jihati tushunchasiga alohida e’tibor qilinadi. bu masalani monografik tarzda tadqiq etgan v.n.teliya ta’rificha, «konnotatsiya – til birliklari semantikasiga uzual yoki okkozional ravishda kiradigan, nutq subyektining borliqni jumlada ifodalashida uning ayni shu borliqqa bо‘lgan hissiy – baholash va stilistik munosabatini ifodalaydigan hamda shu axborotga kо‘ra ekspressiv qimmat kasb etadigan mazmuniy mohiyat»dir. konnotatsiya, ta’rifidan kо‘rinib turganiday, sо‘zlovchining borliqni ifodalash vositalariga munosabatiga daxldor bо‘lgan jihatdir. …

hida nominativ jihatga qо‘shimcha konnotativ jihatning bо‘lishi nutqiy tejamkorlik uchun yordam berishini ham ta’kidlaydi. v.n.teliya sо‘zning leksik ma’nosini, kamida, uch makrouzvning kombinatsiyasi sifatida tasavvur etish mumkinligini aytadi: 1) ma’noning borliqdagi muayyan reallikni ifodalovchi denotativ uzvi; 2) kategorial-grammatik uzvi; 3) nutq subyektining sо‘z orqali ifodalangan narsaga munosabatini anglatadigan emotiv-modal uzvi. ana shu uchinchi uzv ekspressiv bо‘yoq, uslubiy bо‘yoq, emotsional bо‘yoq, subyektiv baho kabi tushunchalarni umumlashtiruvchi konnotativ ma’nolardir. bunday uzvning mazmun-mohiyati о‘zbek tilshunosligida ham ancha keng ochib berilgan. masalan, «о‘zbek tili leksikologiyasi» kitobida sо‘z narsa-hodisani ifodalashi barobarida kо‘pincha shu narsa-hodisaga sо‘zlovchining subyektiv munosabatini ham anglatishi alohida ta’kidlangan: «...lug‘at sostavidagi sо‘zlarni kuzatish ularning ba’zilari biror narsa, hodisalarni atabgina qolmay, ayni paytda sо‘zlovchining ifodalanayotgan tushunchaga о‘z bahosini, munosabatini ifodalanishini ham kо‘rsatadi. bu munosabat doirasiga g‘azab, erkalash, qoyil qolish, nafratlanish, jirkanish, kinoya kabi xilma-xil emotsional munosabat kо‘rinishlari kiradi. xususan, azamat, о‘ktam, qoyilmaqom, sо‘lqildoq, boplamoq, olchoq, mal’un, razil, satang, sanqi, asfalasofilin, miyanqi, qoyil, dо‘ndirma, momoqaymoq kabi …

k birliklarni aniqlash va ular adibning badiiy-estetik maqsadiga qay darajada xizmat qilgani haqida mulohaza yuritish talab qilinadi. buning uchun badiiy asar tilidagi ma’nodosh, shakldosh, zid ma’noli, kо‘p ma’noli, tarixiy va arxaik sо‘zlar, yangi yasalmalar, shevaga oid sо‘zlar, chet va vulgar sо‘zlar ajratib olinadi va asarga nima maqsad bilan olib kirilganligi izohlanadi. ma’nodosh sо‘zlar ma’nodosh sо‘zlar tilning lug‘aviy jihatdan boylik darajasini kо‘rsatib beruvchi о‘ziga xos vositadir. tilda ma’nodosh sо‘zlarning kо‘p bо‘lishi tilning estetik vazifasini yanada tо‘liq bajara olishini osonlashtiradi. bu juda qadim zamonlardan beri anglangan, idrok etilgan va о‘rganilgan. о‘zbek tili ma’nodosh sо‘zlarga juda boy. yozuvchilar tilimizdagi ma’nodosh sо‘zlar ichidan tasvir maqsadi va ruhiga muvofiq keladigan aniq sо‘zni topib о‘z asarlarida qо‘llashga harakat qiladilar, shu tariqa, qahramonlar ruhiyati hamda tasvir obyektining eng kichik qirralarigacha real kо‘rsatib berishga intiladilar. badiiy matndagi ma’nodosh sо‘zlar tahlilida, asosan, ikki jihatga e’tiborni qaratish zarur. ulardan biri muallifning ikki yoki undan ortiq ma’nodosh sо‘zdan ifodalanayotgan mazmun uchun …

aniq ifodalash uchun: zebixon bilan kelgan boshqa qizlar ham bir-biridan yaxshi, bir-biridan soz, bir-biridan ochiq, bir-biridan quvnoq...(chо‘lpon) salbiy belgining kuchayib borishini ifodalash uchun: xо‘sh, mingboshining о‘zi odamlar aytganiday juda xunuk va badbashara odammi? (chо‘lpon) kontekstual ma’nodoshlik. katta mahoratli yozuvchilarning badiiy til borasidagi ustunliklaridan biri shundaki, ular faqat tilda mavjud bо‘lgan, tayyor ma’nodosh sо‘zlardangina foydalanib qolmasdan, badiiy tasvir ehtiyojiga kо‘ra ma’nodosh bо‘lmagan sо‘zlarni ham shunday qо‘llaydilarki, bu sо‘zlar ham matnda xuddi ma’nodosh sо‘zlar kabi idrok etiladi. masalan: kechagina qarg‘ab, sо‘kib, «о‘ldirsam!» deb yurgan kundoshini о‘pib, quchoqlab, silab-siypab bir nafasda ikkalasi «qalin dо‘st» bо‘lgan emishlar. (chо‘lpon) frazeologik ma’nodoshlik. voqelikni obrazli tasvirlashda, uni kitobxon kо‘zi о‘ngida aniq va tо‘la gavdalantirishda frazeologik iboralarning ma’nodoshligidan keng foydalaniladi. toqati toq bо‘lmoq – sabr kosasi tо‘lmoq, burni kо‘tarilmoq – dimog‘i shishmoq, yaxshi kо‘rmoq – kо‘ngil bermoq, ikki oyog‘ini bir etikka tiqmoq – oyoq tirab olmoq, og‘ziga tolqon solmoq – mum tishlamoq kabilar frazeologik ma’nodoshlikka misol bо‘ladi. jumla …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy matnning leksik-semantik xususiyatlari"

1405597229_55879.doc badiiy matnning leksik-semantik xususiyatlari reja: 1. badiiy matn tarkibida leksik vositalarning o`rni. 2. ma’nodosh so`zlar. 3. shakldosh so`zlar. 4. paronim so`zlar 5. zid ma’noli so`zlar. 6. ko`p ma’noli so`zlar 7. eskirgan va yangi so`zlar 8. sheva so`zlar. 9. barqaror birikmalar. tayanch so`z va tushunchalar: leksik- semantik tushuncha haqida, ma’nodosh so`zlar, shakldosh so`zlar, paronimlar, antonimlar, ko`p ma’noli so`zlar, eskirgan so`zlar, yangi va sheva so`zlar. adabiyotning sо‘z san’ati ekanligi haqidagi haqiqat juda qadim zamonlardan beri takrorlanib kelinadi. demakki, adabiyotning bosh unsuri sо‘z, umuman, tildir. adabiy asarning abadiy asar darajasiga kо‘tarila bilishi uning lisoniy tarkibi va asar muallifining badiiy ifoda balog‘atiga bog‘liq ekanligi s...

DOC format, 126.0 KB. To download "badiiy matnning leksik-semantik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy matnning leksik-semantik… DOC Free download Telegram