badiiy matnning fonetik-fonologik xususiyatlari

DOC 76.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405597137_55877.doc badiiy matnning fonetik-fonologik xususiyatlari reja: 1. badiiy matnning fonetik-grafik vositalari. 2. badiiy matn tarkibida unli va undosh tovushlar o`rni. 3. badiiy matnda geminatsiya holati. tayanch va tushunchalar: fonetik-fonologik vositalar, alleteratsiya, assonans, germinatsiya. badiiy matnni tahlil qilish jarayonida fonetik birliklarning estetik xususiyatlariga ham alohida e’tiborni qaratish zarur. she’riy matnda nutq tovushlarining estetik imkoniyatlari tez va qulay idrok etiladi. chunki she’rda о‘ziga xos jozibador ohang bо‘ladi. bu ohangdorlikka tovushlarni uslubiy qо‘llash natijasida erishiladi. she’riyatda asosan, alliteratsiya (undoshlar takrori), assonans (unlilar takrori), geminatsiya (undoshlarni qavatlash) kabi fonetik usullardan foydalaniladi. nasrda unlilarni chо‘zish, undoshlarni qavatlash, tovushlarni takrorlash, sо‘zlarni notо‘g‘ri talaffuz qilish, tovush orttirish yoki tovush tushirish kabi fonetik usullar yordamida ekspressivlik ta’minlanadi. tovushlarni uslubiy qо‘llash bilan bog‘liq qonuniyatlarni yozuvda «aynan» ifodalash imkoniyati cheklangan. biroq, talaffuz va bayon muvofiqligiga fonografik vositalar yordamida erishish mumkin. aflotun va arastu yashagan zamonlardayoq sо‘zning talaffuz tarzi va uni aynan yozuvga kо‘chirish muammosi mutafakkirlar e’tiborini о‘ziga jalb qilgan edi. …

», «l» tovushlari nazokatning sirli ramzlari ekanligi haqidagi mulohazalarini bayon qilishgan. badiiy asarlarda ruhiy holatni yozuvda ifodalash о‘ziga xos murakkablikni yuzaga chiqaradi. qahramonlar ruhiyatidagi ichki hayajon, xursand bо‘lish, xafa bо‘lish, rozilik, taajjub, yalinish, hayratlanish, kinoya, piching, kesatiq, olqish, sо‘roq, ta’kid, qoniqmaslik, norizolik, tilak-istak, qо‘llab-quvvatlash kabi holatlarni aynan berishda yozuvchilar unli yoki undoshlarni birdan ortiq yozish usuli – fonografik vositalardan foydalanadilar. masalan: 1.unlilarni birdan ortiq yozish. bunda unlini chо‘zib talaffuz qilinganligi tushuniladi. unlini chо‘zib talaffuz qilish orqali qahramonning voqelikka munosabati oydinlashtiriladi. ilmiy adabiyotlarda mazkur usul orqali belgining meyordan kuchsiz yoki ortiq ekanligini ifodalashda foydalanilishi ta’kidlanadi. masalan, belgining kuchsizligi: ortiq jizzaki kо‘rinmaslik uchun bos-i-iq tovush bilan dedi... (p.qodirov). belgining ortiqligi: uzo-oq yо‘l, ahyo-onda bir keladi, qato-or imoratlar, о‘yla-ab tursam, о‘g‘lim, dunyoni ishi qiziq.(a.muxtor) «sharq» sahnasi bilan «turon»ning tо‘rtta karnayi: g‘o-o-o-o-ot, g‘o-o-otu-u-u g‘o-o-o-ot! g‘ort-g‘ort-g‘ort! ha, tovushing о‘chkur, ha, egasiz qolg‘ur!! (a.qodiriy) - qadrlasangiz, qani, siz ham bir duo bering,-dedi muallim. – bi-ir tomosha …

fonerga ildim. – o-o! – deb yana о‘zi ichkariga yо‘l tortdi tavakkal.- yaxshi-ii... a, gulsara? bir kishiga bо‘ladi-da! (sh. xolmirzayev) mazkur fonografik usuldan badiiy matnda xitob, chaqirish, da’vat, tinglovchi e’tiborini jalb qilish kabi maqsadlarda ham foydalanilishini kuzatish mumkin. masalan, chaqirish: ziyodni onasi paxtazor qarab-paxtazor qarab chaqiradi: -ziyod-u-u-u! men ziyodni onasi qо‘lidan tortib-tortib yig‘lab qо‘yaberaman. yuring ketamiz, momo! – deydi . – yuring ketamiz, hozir samolyot keladi! ziyodni onasi gapimni korlamaydi. entikib-entikib chaqiradi: -ziyod-u-u-u! ziyodni onasi о‘pkasi tо‘lib-tо‘lib chaqiradi: -ziyod-u-u-u! (t.murod) 2.undoshlarni birdan ortiq yozish. aslida orfoepik meyor bо‘yicha bir undosh talaffuz qilinishi kerak bо‘lgan sо‘zlar muayyan vaziyatlarda ekspressiya va estetik maqsad talabi bilan atayin qavatlab talaffuz qilinadi. sо‘zlovchining ichki ruhiyati (siqilish, xursandlik kabilar) va maqsadini kitobxonga «aynan» yetkazish uchun yozuvchilar badiiy matnda bu holatni undoshlarni birdan ortiq yozish orqali ifodalashga harakat qiladilar. bunda belgining meyordan ortiqligi, harakatning davomiyligi yoki oniyligi (bir onda rо‘y berganligi), takroriyligi, tovush kuchining balandligi yoki pastligi …

onasi iz-z-iz-z yig‘laydi. ziyodni onasi yum-m-yum-m yig‘laydi. (t.murod) yarim soatlik qonli «g‘ov-v-v-v, g‘u-v-v-v, ov-v-v-v-v, ov-v-v-v»dan sо‘ng mallaxonning davangisi mag‘lub bо‘lib, faje’ bir suratda yaralandi. (a.qodiriy) harakatning oniyligi: mashina chuqursoyga qayrilish о‘rniga yо‘lning о‘rtasida taqqa tо‘xtadi. ovoz kuchining balandligi: «bummm» degan tovush eshitildiyu, kо‘kni chang tо‘zon qopladi.(gazetadan) ovoz kuchining pastligi: ammo shunchalik davru davronlar о‘tquzilg‘an va о‘tquzilmoqda bо‘lg‘an bо‘lsa ham bunchalik ochub–...tis-s-s! yopig‘liq qozon-yopig‘liq... tuya kо‘rdingmi - yо‘q... (a.qodiriy) mashina bir-ikki pig‘-g‘-g‘ degan ovoz chiqardi-da butunlay о‘chib qoldi. 3.sо‘zlarni notо‘g‘ri talaffuz qilish. og‘zaki nutqda turli sabablarga kо‘ra ayrim sо‘zlar, asosan, о‘zlashma sо‘zlarni buzib talaffuz qilish holati mavjud. bunday xato sо‘zlovchining о‘zlashgan sо‘z imlosini tо‘g‘ri tasavvur qilmasligi, boshqa millatga mansubligi, paronimlarni farqlamaslik natijasida yuzaga keladi, deb izohlash mumkin. badiiy asarda bu usuldan qahramon nutqini individuallashtirish hamda ifodani og‘zaki - jonli nutqqa yaqinlashtirish maqsadida foydalaniladi. ayrim о‘rinlarda kulgi qо‘zg‘atish maqsadida ham sо‘zlar atayin buzib talaffuz qilinadi va о‘sha tarzda yoziladi. masalan: -kotibadan, kirsam …

mad) rejissyor tag‘in yelkam qoqdi. –barra kalla, barra kalla! – dedi. rejissyor yelkam qoqa-qoqa meni mashina taraf jо‘natdi. men yо‘l-yо‘lakay raisimizdan sо‘radim: –rais bova, rejissyor nima deyapti? –barakalla deyapti, barakalla.(t.murod) alliteratsiy. badiiy nutqning ohandorligini va ta’sirchanligini ta’minlashda alliteratsiyaning о‘rni beqiyosdir. she’riy nutqda misralar, undagi sо‘zlar hamda bо‘g‘inlar boshida yoki oxirida bir xil undosh tovushlarning takror qо‘llanishiga alliteratsiya deyiladi. tovushlar zamiridagi musiqiylikka asoslangan bu usul qadimdan sharq she’riyatida keng qо‘llanilib kelingan. kо‘hna badiiyatshunoslik(«ilmi bade’»)da alliteratsiya «tavzi’ san’ati» deb yuritilgan. alliteratsiya deganda zabardast shoir erkin vohidovning mashhur «q» alliteratsiyali she’ri kо‘z oldimizga keladi: qaro qoshing, qalam qoshing, qiyiq qayrilma qoshing qiz, qilur qatlimga qasd qayrab – qilich qotil qaroshing, qiz. qafasda qalb qushin qiynab, qanot qoqmoqqa qо‘ymaysan. qarab qо‘ygil qiyo, qalbimni qizdirsin quyoshing qiz. bunday usulni shoir elbek ijodida ham kuzatish mumkin: kо‘klamda kо‘karsa kо‘k kо‘katlar, kо‘klarga kо‘milsa katta-kattalar, kо‘m-kо‘k kо‘karib kо‘rinsa kо‘llar, kо‘ngilni kо‘tarsa kо‘rkli gullar. yoki, abdulhamid sulaymon chо‘lponning mashhur …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy matnning fonetik-fonologik xususiyatlari"

1405597137_55877.doc badiiy matnning fonetik-fonologik xususiyatlari reja: 1. badiiy matnning fonetik-grafik vositalari. 2. badiiy matn tarkibida unli va undosh tovushlar o`rni. 3. badiiy matnda geminatsiya holati. tayanch va tushunchalar: fonetik-fonologik vositalar, alleteratsiya, assonans, germinatsiya. badiiy matnni tahlil qilish jarayonida fonetik birliklarning estetik xususiyatlariga ham alohida e’tiborni qaratish zarur. she’riy matnda nutq tovushlarining estetik imkoniyatlari tez va qulay idrok etiladi. chunki she’rda о‘ziga xos jozibador ohang bо‘ladi. bu ohangdorlikka tovushlarni uslubiy qо‘llash natijasida erishiladi. she’riyatda asosan, alliteratsiya (undoshlar takrori), assonans (unlilar takrori), geminatsiya (undoshlarni qavatlash) kabi fonetik usullardan foydalaniladi. nasrda...

DOC format, 76.5 KB. To download "badiiy matnning fonetik-fonologik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy matnning fonetik-fonolog… DOC Free download Telegram