estetika fanining predmeti, tadqiqot doirasi va taraqqiyot bosqichlari

DOCX 81.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1734505144.docx estetika fanining predmeti, tadqiqot doirasi va taraqqiyot bosqichlari reja : 1. estetikaning predmeti, tadqiqot doirasi va falsafiy mohiyati. 2. estetik anglash va estetik faoliyat. 3. qadimgi dunyo estetik tafakkur taraqqiyoti . 4. o’rta asrlarda g’arb va sharq estetikasining xususiyatlari. 4. yangi davr va eng yangi davr estetik tafakkuri. estetikaning predmeti, tadqiqot doirasi va falsafiy mohiyati. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni о‘z ichiga oladi. biroq u о‘zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bо‘lmish gо‘zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag‘ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda о‘z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bо‘lib buyuk olmon faylasufi aleksandr gotlib baumgarten (baumgarten / 1714-1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug‘ olmon faylasufi gotfrid vilgelm leybnis (leibniz / 1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnis inson ma’naviy olamini uch sohaga – …

lm fridrix xegel (hegel / 1770-1831) esa о‘z ma’ruzalarining kirish qismida yozadi: «estetika» degan nom muvaffaqiyatsiz chiqqani va yuzaki ekani sababli boshqa atama qо‘llashga urinishlar bо‘ldi. sо‘zning о‘z-о‘zicha bizni qiziqtirmasligini nazarda tutib, biz «estetika» nomini saqlab qolishga tayyormiz, buning ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, bizning fanimiz mazmuniga javob beradigan ibora, bu – «san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda – «badiiy ijod falsafasi».[footnoteref:1] [1: bichkov v.v. estetika. moskva. gardariki. 2004. s. 7-15.] endi «estetika» fanining mohiyatini anglatadigan «san’at falsafasi» va «gо‘zallik falsafasi» iboralariga tо‘xtalamiz. estetika tarixida birinchi ibora tarafdorlari kо‘pchilikni tashkil etadi. lekin, yuqorida aytib о‘tganimizdek, san’at bu fanning yagona tadqiqot obyekti emas. hozirgi paytda texnika estetikasi va uning amaliyotdagi sohasi dizayn, atrof-muhitni gо‘zallashtirish, tabiatdagi nafosat borasidagi muammolar bilan ham shu fanimiz shug‘ullanadi. demak, uning qamrovini san’atning о‘zi bilangina chegaralab qо‘yishga haqqimiz yо‘q. zero bugungi kunda inson о‘zini о‘rab turgan barcha narsa-hodisalarning gо‘zal bо‘lishini, har qadamda …

tortib, uning turlariyu janrlarigacha, san’at asarining ichki murvatlaridan tortib, san’atkorning ijodkorlik tabiatigacha bо‘lgan barcha jarayonlarni о‘rganadi. ikkinchi tomondan, san’at uchun umumiy qonun-qoidalarni ishlab chiqadi va tadbiq etadi. uchinchi tomondan, esa san’at asarini idrok etayotgan kishi ruhidagi о‘zgarishlarni nafosat nuqtai nazaridan tadqiq qiladi. estetika – falsafiy fanlardan biri. falsafa esa fanlarning podshosidir. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni о‘z qamroviga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon yetaklaydi. shu bois tafakkurni falsafaning predmeti deb atash maqsadga muvofiq. estetika esa falsafiy fan sifatida barcha san’atshunoslik fanlari erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, shu xulosalar asosida insonni gо‘zallik orqali haqiqatga yetishtirishga xizmat qiladi. bundan tashqari, estetika ishlab chiqqan qonun–qoidalar barcha san’atshunoslik fanlari uchun umumiylik xususiyatiga ega. masalan, uslub, ritm, kompozisiya v. h. borasidagi qonuniyatlar barcha san’at turlariga taalluqli. hech bir alohida san’at turi haqidagi fan bunday imtiyozga ega emas. masalan, adabiyotshunoslik ishlab chiqqan qofiya nazariyasini …

adimgi faylasuflar ta’limotlarida axloqiylikni – ichki gо‘zallik, nafosatni – tashqi gо‘zallik tarzida talqin etganlar. bundan tashqari, kо‘rib о‘tganimizdek, san’at estetikaning asosiy tadqiqot obyektlaridan hisoblanadi. har bir san’at asarida esa axloqning dolzarb muammolari kо‘tariladi va ijodkor eng yuksak axloqiy darajani badiiy qiyofalar orqali in’ikos ettiradi. bu in’ikos bevosita ijobiy qahramonlar qiyofasida amalga oshsa, bilvosita salbiy voqea–hodisalarga muallif nuqtai nazari orqali rо‘y berishi mumkin. ya’ni, biror–bir badiiy asarda ijobiy qahramonlar umuman bо‘lmaydi, lekin undagi voqea–hodisalarga ijodkor о‘z zamonasi erishgan axloqiy yuksaklikdan turib baho beradi. shu bois axloqsiz badiiy asarning bо‘lishi mutlaqo mumkin emas. demak, estetika о‘rganayotgan har bir badiiy asar ma’lum ma’noda axloqshunoslik nuqtai nazaridan ham tadqiq etilayotgan bо‘ladi. biroq, bunday yaqinlik, yuqorida aytganimizdek, aslo aynanlikni anglatmaydi. bu ikkala fanning tadqiqot obyektlari orasidagi farqni birinchi bо‘lib buyuk arastu nazariy jihatdan isbotlab bergan edi; u, ezgulik faqat harakatda, gо‘zallik esa harakatsiz ham namoyon bо‘ladi, degan fikrni bildiradi. psixologiya (ruhshunoslik). ma’lumki, insonning ruhiy hayotini …

omoshabinda о‘sha hissiyotlarga yo aynan, yo monand tuyg‘ular uyg‘ota olsa, mazkur haykal haqiqiy san’at asari hisoblanadi. estetika haykaltaroshdan haykalga, haykaldan tomoshabinga о‘sha hissiyotlarning qay darajada о‘tgan–о‘tmaganligini, ya’ni, badiiy qiyofa qanchalik puxta yaratilganligini о‘rganadi va shu asosda asarni baholaydi. ruhshunoslik esa ana shu xissiyotlarning о‘zini о‘rganadi. bundan tashqari, ruhshunoslik asar g‘oyasidan tortib, to badiiy asar–estetik qadriyat vujudga kelgunga qadar bо‘lgan ijodkorning hissiyotlar olamini tadqiq etadi. albatta, bunday tadqiq va tahlillar о‘rganishlar alohida–alohida, muxtor holda emas, balki ikkala fanning bir–biri bilan hamkorligi, birining ikkinchisi hududiga о‘tib turishi vositasida rо‘y beradi. shu bois ruhshunoslikka ham, estetikaka ham teng aloqador bо‘lgan san’at ruhshunosligi va badiiy ijod ruhshunosligi deb atalgan yо‘nalishlar mavjud. sosiologiya (ijtimoiyshunoslik) fani bilan aloqadorligi. ma’lumki, har bir san’at asari alohida inson shaxsiga e’tibor qilgani holda, jamiyatni ijtimoiy munosabatlar tizimi sifatida badiiy tadqiq etadi. hatto inson va jamiyat bevosita aks etmagan manzara janridagi asarda ham ijtimoiylik jamiyat a’zosi–muallif qarashlarining bilvosita in’ikosi bо‘lmish uslubda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "estetika fanining predmeti, tadqiqot doirasi va taraqqiyot bosqichlari"

1734505144.docx estetika fanining predmeti, tadqiqot doirasi va taraqqiyot bosqichlari reja : 1. estetikaning predmeti, tadqiqot doirasi va falsafiy mohiyati. 2. estetik anglash va estetik faoliyat. 3. qadimgi dunyo estetik tafakkur taraqqiyoti . 4. o’rta asrlarda g’arb va sharq estetikasining xususiyatlari. 4. yangi davr va eng yangi davr estetik tafakkuri. estetikaning predmeti, tadqiqot doirasi va falsafiy mohiyati. estetika yoxud nafosatshunoslik eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni о‘z ichiga oladi. biroq u о‘zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bо‘lmish gо‘zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag‘ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda о‘z aksini topgan ed...

DOCX format, 81.9 KB. To download "estetika fanining predmeti, tadqiqot doirasi va taraqqiyot bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: estetika fanining predmeti, tad… DOCX Free download Telegram