estetika fanining predmeti, maqsadi va vazifalari

DOCX 44 pages 56.5 KB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 56.5 KB

File type DOCX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

14-mavzu. estetikaning predmeti, maqsadi va vazifalari. reja: 1.estetika fanining predmeti vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 2. estetik ong va estetik faoliyat. 3. go’zallik, ulug’vorlik, fojiaviylik va kulgililik estetik kategoriyalar sifatida tayanch tushunchalari. estetika - nafosatning mohiyatini o‘rganuvchi qadimiy fan; estetika va san’at, estetik ong, estetik ehtiyoj va estetik munosabat; estetik tuyg‘u va estetik did; estetik baho va estetik ideal; estetik karashlar va estetik nazariyalar, nafosat, go‘zallik va xunuklik, ulug‘vorlik va tubanlik, kulgililik va fojiaviylik. 1-savol. estetika fanining predmeti vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqadorligi. estetika eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o‘z ichiga oladi. biroq u o‘zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo‘lmish go‘zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag‘ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o‘z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo‘lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa …

2 / 44

ko‘p o‘tmay, u goh «go‘zallik falsafasi», goh «san’at falsafasi» sifatida talqin etila boshlandi. estetika fanining eng buyuk nazariyotchilaridan biri hegel esa o‘z ma’ruzalarining kirish qismida yozadi: «estetika» degan nom muvaffaqiyatsiz chiqqani va yuzaki ekani sababli boshqa atama qo‘llashga urinishlar bo‘ldi. so‘zning o‘z-o‘zicha bizni qiziqtirmasligini nazarda tutib, biz «estetika» nomini saqlab qolishga tayyormiz, buning ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, bizning fanimiz mazmuniga javob beradigan ibora, bu – «san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda - «badiiy ijod falsafasi». hegelning «estetika» atamasidan ko‘ngli to‘lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri – yuqorida uning o‘zi aytib o‘tgan fikrlari bo‘lsa, ikkinchisi – mazkur so‘zning barcha his-tuyg‘ularga taalluqliligi. vaholanki, fanimiz faqat estetik his tuyg‘ular va ularning ziddini nazarda tutadi. ayniqsa, mana shu ikkinchi sababga ko‘ra, «estetika» atamasining talabga javob berishi shubhali. buning ustiga allaqachon fanimizning tadqiqot doirasi san’at hududidan chiqib, inson hayotining deyarli barcha sohalariga yoyilib ketgan. shu bois biz «estetika» atamasini …

3 / 44

yn, atrof-muhitni go‘zallashtirish, tabiatdagi nafosat borasidagi muammolar bilan ham bizning fanimiz shug‘ullanadi. shu bois uning qamrovini san’atning o‘zi bilangina chegaralab qo‘yishga haqqimiz yo‘q. zero bugungi kunda inson o‘zini o‘rab turgan barcha narsa-hodisalarning go‘zal bo‘lishini, har qadamda estetikani his etishni istaydi: biz taqib yurgan soat, biz kiygan kiyim, biz haydayotgan mashina, biz uchadigan tayyora, biz yashayotgan uy, biz mehnat qiladigan ishxona, biz yurgizayotgan dastgoh, biz yozayotgan qalam, biz dam oladigan tomoshabog‘lar–hammasidan nafis bir ruh ufurib turishi lozim. yuqorida aytilganlardan kelib chiqsak, demak, «go‘zallik falsafasi» degan ibora fanimizga ko‘proq mos keladi. negaki, fanimiz faqat san’atdagi go‘zallikni emas, balki insondagi, jamiyat va tabiatdagi go‘zallikni ham o‘rganadi. shuningdek, go‘zallikdan boshqa ulug‘vorlik, fojiaviylik, kulgililik, mo‘‘jizaviylik, uyg‘unlik, noziklik singari ko‘pdan-ko‘p tushunchalar mavjudki, ularni tadqiq etish ham estetika fanining zimmasida. lekin, bu o‘rinda, shuni unutmaslik kerakki, mazkur tushunchalarning har birida go‘zallik, bir tomondan, unsur sifatida ishtirok etsa, ikkinchi tomondan, ularning o‘zi go‘zallikka nisbatan unsur vazifasini o‘taydi. ana …

4 / 44

i shunday balandlikdagi shahar chetida o‘sib chiqqan axlat «tog‘i»ga qarab zavqlanmaysiz. chunki arslonxon minorasi me’morlik san’ati asari sifatida go‘zallik qonuniyatlari asosida bunyod etilgan; tog‘ esa tabiat yaratgan ulug‘vor go‘zallik. zavod mo‘risida ham, axlat «tog‘»ida ham hajm, miqdor boru, lekin bir narsa–go‘zallik etishmaydi. minora bilan tog‘dagi hajmni salobatga aylantiruvchi unsur, bu–go‘zallik. fojeaviylik xususiyatida ham go‘zallikning ishtirokini ko‘rish mumkin. misol sifatida lev tolstoyning «urush va tinchlik» romanidagi austrlitsda bo‘lib o‘tgan rus va fransuz qo‘shinlari to‘qnashuvidan so‘ng, jang maydonida yarador bo‘lib yotgan knyaz andrey bolkonskiyni eslaylik: bir qo‘lida bayroq dastasini ushlagancha ko‘m-ko‘k maysada moviy osmonga qarab yotgan, oppoq mundirli botir yigit–bayroqdor zobitning tepasiga kelgan napoleon uni o‘lgan deb o‘ylab, bu manzaradan hayratlanib: «mana bu–go‘zal o‘lim!», deydi. bu o‘rinda asar qahramonining o‘limi - fojeaviylik, o‘limning qahramonlikka aylanishi–ulug‘vorlik; fojeaviylik bilan ulug‘vorlik xususiyatlarining omuxtalashuvi natijasida esa go‘zal manzara, qayg‘uli va ulug‘vor go‘zallik vujudga kelgan. shuning uchun ham napoleonning hayrotomuz xitobi bejiz emas. demak, estetikaning asosiy tadqiqot …

5 / 44

barcha jarayonlarni o‘rganadi. ikkinchi tomondan, san’at uchun umumiy qonun-qoidalarni ishlab chiqadi va tadbiq etadi. uchinchi tomondan, esa san’at asarini idrok etayotgan kishi ruhidagi o‘zgarishlarni estetika nuqtai nazaridan tadqiq qiladi. shunday qilib, estetika san’atni to‘la qamrab oladi va uning ich-ichiga kirib boradi: badiiy asarning yaratilish arafasidagi shart-sharoitlardan tortib, to u bunyodga kelib, asl egasi-idrok etuvchiga etib borgunigacha bo‘lgan va undan keyingi jarayonlarni tadqiq etadi hamda ulardan nazariy xulosalar chiqaradi. zotan «san’at falsafasi» iborasining siri ana shunda. estetika-falsafiy fanlar tarkibiga kiruvchi maxsus soxa. falsafani esa, o‘zingizga ma’lumki, fanlar podshosi deb atashadi. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni o‘z qamroviga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon etaklaydi. shu bois tafakkurni falsafaning tadqiqot ob’ekti deb atash maqsadga muvofiq bo‘ladi. estetika-falsafiy fan sifatida, barcha san’atshunoslik fanlari erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, shu xulosalar asosida insonni go‘zallik orqali haqiqatga etishtirishga hizmat qiladi. bundan tashqari estetika ishlab …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "estetika fanining predmeti, maqsadi va vazifalari"

14-mavzu. estetikaning predmeti, maqsadi va vazifalari. reja: 1.estetika fanining predmeti vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqadorligi. 2. estetik ong va estetik faoliyat. 3. go’zallik, ulug’vorlik, fojiaviylik va kulgililik estetik kategoriyalar sifatida tayanch tushunchalari. estetika - nafosatning mohiyatini o‘rganuvchi qadimiy fan; estetika va san’at, estetik ong, estetik ehtiyoj va estetik munosabat; estetik tuyg‘u va estetik did; estetik baho va estetik ideal; estetik karashlar va estetik nazariyalar, nafosat, go‘zallik va xunuklik, ulug‘vorlik va tubanlik, kulgililik va fojiaviylik. 1-savol. estetika fanining predmeti vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqadorligi. estetika eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o‘z ichiga oladi. biroq u o‘zini...

This file contains 44 pages in DOCX format (56.5 KB). To download "estetika fanining predmeti, maqsadi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: estetika fanining predmeti, maq… DOCX 44 pages Free download Telegram