o‘zbek adabiy tili me’yorlari

PDF 7 pages 295.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 295.0 KB

File type PDF

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3-dars mavzu: o‘zbek adabiy tili me’yorlari reja: 1.о‘zbek adabiy tili haqida tushuncha. 2.fonetik va leksik-semantik me’yor. 3.morfologik va sintaktik me’yorlar. tayanch sо‘zlar: me’yor, adabiy til me’yori, fonetik-fonologik me’yor, leksik-semantik me’yor, orfagrafik, orfoepik me’yor, morfologik me’yor, sintaktik me’yor. bilib oling! о‘zbek adabiy tili haqida tushuncha adabiy til haqida gap borganda, avvalo, adabiy til –xalq tilining, milliy tilning oliy shakli deyilgan ta’rifga duch kelamiz. adabiy tilning oliy shaklligi bu tilning о‘ziga xosligida, uning о‘ziga xos belgilari va vazifasida kо‘rinadi. adabiy til xalq tili negizida yuzaga keladi. adabiy tilning paydo bо‘lishi va uni yaratishdan maqsad umumxalq ommaviy aloqa vositasini yaratishdir. adabiy tildan rasmiy davlat tili sifatida foydalanish bu tilning ijtimoiy-siyosiy sohalar tili, rasmiy muomala va yozishmalar tili, idoraviy ishlar va hujjatlar tili, diplomatik aloqalar tili, ilmiy uslublar tili, badiiy adabiyot va sahna tili, maorif, madanit tili kabi kо‘p yо‘nalishlarda rivoj topishi uchun yо‘l ochadi. bu hol adabiy tilning kо‘p vazifali xususiyatini yuzaga keltiradi. …

2 / 7

ytda sо‘zlangan og‘zaki nutq matnlarini о‘z holida yozib olish va uzoq davr saqlashning keng texnikaviy usul va imkoniyatlari mavjud. adabiy tilning lug‘at tarkibi, grammatik tuzilishi lahja va shevalardan farqli ravishda muayyan qonun-qoidalarga bо‘ysunadi, ular saralangan, ishlangan, baholangan bо‘ladi. lisoniy me’yor adabiy til uchun ham, lahja uchun ham, lahja va shevalar, turli ijtimoiy jargonlar uchun ham xosdir. ammo adabiy til me’yorli tilgina emas, me’yorlashtirilgan - muayyan me’yorlarga solingan tildir. me’yorlanganlik, me’yorlashga muhtojlik adabiy tilning muhim xususiyatlaridan biridir. adabiy tilning lug‘aviy (sо‘z qо‘llash) me’yorlari, morfologik va sintaktik me’yorlari, imloviy va talaffuz me’yorlari mavjud. adabiy til me’yori tabiiy shakllangan me’yorlar bilan bir qatorda ongli ishlangan, ongli baholangan me’yorlardan iboratdir. adabiy til me’yorlari doimo о‘z me’yorlarining shakllanishi, turg‘un holatga keilishiga intiladi. shu sabali boshboshdoqlik adabiy tilga ziddir. adabiy tilning me’yorlanishi, bu me’yorlarning muayyan qoidalarga olinishi aslida adabiy tilning umumxalq quroli, umumxalq mulki ekanligi bilan bog‘liqdir. adabiy til о‘zaro aloqa vositasi sifatida о‘zi xizmat qilayotgan …

3 / 7

sh lozim. ba’zan adabiy tilni bir yoqlama va notо‘g‘ri tushunish va tushuntirish hollariga ham duch kelamiz. bunda adabiy til deb faqatgina rо‘znoma tili, ilmiy asarlar tili va badiiy adabiyot tili kо‘zda tutiladi. bunda adabiy tilning og‘zaki shakli hisobga olinmaydi. shuningdek, ba’zi hollarda adabiy til faqatgina yozma til orqali qolipga solinadi, adabiy til me’yorlari yozma nutqdagina tо‘la saqlanadi, deyilgan mulohazalar ham bildiriladi. keltirilgan fikrlardan adabiy tilning og‘zaki shakli me’yorlangan emas ekan-da, adabiy til og‘zaki shaklida adabiy til me’yorlariga tо‘liq rioya qilish shart emas ekan-da, deyilgan notо‘g‘ri fikrga kelish mumkin. о‘zbek tilini ongli ishlash, bu til me’yorlarining shakllanish va takomilida 1920-1940 yillarda ijod qilgan yetakchi о‘zbek yozuvchilari, jurnalistlar, turli fan olimlari, ayniqsa, tilshunoslar, shuningdek, radio muhim rol о‘ynadi. natijada о‘zbek adabiy tili takomillashgan milliy, adabiy til darajasiga kо‘tarildi. uning tо‘g‘ri yozish va tо‘g‘ri sо‘zlash uchun lozim bо‘ladigan til vositalari takomillashdi va silliqlandi. adabiy tilning mana shu holati til madaniyatini, ya’ni madaniylashtirilgan tilni …

4 / 7

adabiy nutq malakasiga - adabiy til me’yorlarini egallash orqali erishiladi. ular quyidagilar: 1) stilistik me’yorlar; 2) talaffuz (orfoepik) me’yorlari; 3) aksentologik (sо‘z va formalarda urg‘uning; 4) fonetik me’yorlar; 5) grammatik (morfologik va sintaktik) me’yorlar; 6) sо‘z yasalish me’yorlari; 7) orfografik me’yorlar; 8) grafik (grafika) me’yorlar; 9) punktuatsion me’yorlar; adabiy til me’yori tadqiqotchilari uning kо‘rinishlari haqida ham mulohaza yuritganlar. e. begmatov rus tilshunos olimlari r.a. budagov, a.i. yefimov, v.i. koduxov, t.a.degtereva, y.s.stepanov, n.a.belchikov va boshqalarning qarashlarini tahlil qilib va umumlashtirib, о‘zbek adabiy tili me’yorining quyidagi kо‘rinishlari mavjudligini kо‘rsatib beradi: «1. umumiy tarzda: 1) yozma nutq me’yori - yozma adabiy til me’yori - yozma uslub me’yori; 2) og‘zaki nutq me’yori - og‘zaki adabiy til me’yori - og‘zaki uslub me’yori. nutqning bu ikkala shakli ham yagona adabiy til me’yorlariga tayanib ish kо‘radi. shu sababli ularda mushtarak lug‘aviy me’yorlar, umumiy morfologik, sintaktik vosita mavjud. ammo yozma nutq amal qiladigan imloviy, punktuatsion me’yorlar og‘zaki nutqda, …

5 / 7

vchi nutqiy talablar aniq lahja va shevalarning tabiiy me’yorlari bilan kо‘proq lisoniy talablar bilan bog‘liq bо‘ladi. 1) og‘zaki nutq bir butun hodisa (mant) sifatida cheksiz va son-sanoqsiz shaxsiy (individual) faoliyatdir. uning kо‘pgina qirralari turli sharoitlarda о‘zicha kechadi va payqalmagan qolda beiz yо‘qolib ketadi; 2) og‘zaki nutq me’yorlarining barcha xususiyatlarini payqash, yozib olish, о‘rgatish va о‘rganish ancha qiyinchilik bilan kechad; 3) og‘zaki nutqda talaffuz, ohang, imo-ishora vositalari muhim rol uynaydi; 4) og‘zaki nutqda yozma nuqtdagi kabi о‘ylab ish tutish imkoni kam bо‘ladi. chunki og‘zaki nutq yozma nutqdan tezkor (avtomatik) jarayon ekani bilan farqlanadi; 5) og‘zaki nutqda shevachilikning ta’siri kuchli bо‘ladi; 6) og‘zaki nutqning yuzaga chiqishi sо‘zlovchining kayfiyatiga, nutq sо‘zlanayotgan vaziyatga, sо‘zlovchi nutqiy a’zolarining me’yoriy va sog‘lomligiga bog‘liq; 7) og‘zaki nutqning о‘ziga xos grammatik tuzilishi, qurilish tartibi mavjud. chunonchi gap bо‘laklarining tushib qolishi, qisqarib ketishi, о‘rin almashishi, aksincha, keraksiz unsurlarning, takrorlarning bо‘lishi va hokazo; yozma nutq doirasiga ilmiy nutq, rasmiy nutq, publitsistik …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek adabiy tili me’yorlari"

3-dars mavzu: o‘zbek adabiy tili me’yorlari reja: 1.о‘zbek adabiy tili haqida tushuncha. 2.fonetik va leksik-semantik me’yor. 3.morfologik va sintaktik me’yorlar. tayanch sо‘zlar: me’yor, adabiy til me’yori, fonetik-fonologik me’yor, leksik-semantik me’yor, orfagrafik, orfoepik me’yor, morfologik me’yor, sintaktik me’yor. bilib oling! о‘zbek adabiy tili haqida tushuncha adabiy til haqida gap borganda, avvalo, adabiy til –xalq tilining, milliy tilning oliy shakli deyilgan ta’rifga duch kelamiz. adabiy tilning oliy shaklligi bu tilning о‘ziga xosligida, uning о‘ziga xos belgilari va vazifasida kо‘rinadi. adabiy til xalq tili negizida yuzaga keladi. adabiy tilning paydo bо‘lishi va uni yaratishdan maqsad umumxalq ommaviy aloqa vositasini yaratishdir. adabiy tildan rasmiy davlat tili sifatida...

This file contains 7 pages in PDF format (295.0 KB). To download "o‘zbek adabiy tili me’yorlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek adabiy tili me’yorlari PDF 7 pages Free download Telegram