ўлчашларнинг сифат мезонлари. метрологиянинг аксиомалари.

DOC 81.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404390831_53146.doc % 100 a max x k × = d b ўлчашларнинг сифат мезонлари ўлчашларнинг сифат мезонлари. метрологиянинг аксиомалари. режа: 1 ўлчашларнинг сифат мезонлари. 2 метрологиянинг аксиомалари. 3 ўлчаш хатоликлари, уларнинг табақаланиши. ўлчашларнинг сифат мезонлари ҳар бир нарсанинг сифати бўлганлиги каби ўлчашларнинг ҳам сифати ва унинг мезонлари мавжуд. бу мезонлар ўлчашлардаги асосий тавсифларни ифодалайди. бу мезонлар қаторига қуйидагилар киритилган: аниқлик - бу мезон ўлчаш натижаларини катталикнинг чинакам қийматига яқинлилигини ифодалайди. миқдор жиҳатдан аниқлик нисбий хатолик модулига тескари тарзда баҳоланади. масалан, агар ўлчаш хатолиги 10-3 бўлса, унинг аниқлиги 103 бўлади ёки бошқача айтганда, қанчалик аниқлик юқори даражада бўлса, шунчалик, ўлчаш натижасидаги мунтазам ва тасодифий хатоликлар улуши кам бўлади. ишончлилик - ўлчаш натижаларига ишонч даражасини белгиловчи мезон ҳисобланади. ўлчаш натижаларига нисбатан ишончлиликни эҳтимоллар назарияси ва математик статистика қонунлари асосида аниқланади. бу эса конкрет ҳолат учун хатолиги берилган чегараларда талаб этилган ишончлиликдаги натижаларни олишни таъминловчи ўлчаш усули ва воситаларини танлаш имконини беради. тўғрилик …

аксиомалар ҳар қандай ўлчашлар учун хос бўлиб, бу ўлчашлар ҳоҳ оддий, ҳоҳ мураккаб бўлсин, ҳоҳ юзаки, ҳоҳ аниқ бўлсин, ҳоҳ тезлаштирилган, ҳоҳ мукаммал бўлсин, уларнинг барчасида шу аксиомаларнинг уйғунлашганини кўришимиз мумкин: 1-аксиома. априор маълумотсиз ўлчашни бажариб бўлмайди. 1-аксиомани изоҳлашдан бошлаймиз. энг аввало "априор маълумот" нима ўзи деган савол туғилиши табиий. априор сўзи а рriori - олдин келувчи, дастлабки (лотинча) маъносини билдириб, бошланғич, муайян воқеа, воқелик ёки тажрибагача бўлган маълумотлар, билимлар мажмуини англатади. бу сўз билан кетма-кет келувчи яна бир тушунча бор - апостериори, (а роsteriri) яъни кейинги, орқадаги, тугалланувчи деган маъноларни билдиради. бу сўзларни илк бора қадимги грек файласуфлари киритганлар. уларнинг талқинича, ҳар бир инсон англайдиган илм, маълумот ёки ахборот муайян бир тажрибадан, воқеликдан ёки амал (сабоқ олиш, ёдлаш, ўқиш ва шу кабилар) дан сўнг мужассамлашади. ҳосил қилинган ахборот кейинги амаллар мобайнида ортиб боради ва маълум бир даврдаги апостериор маълумот априор маълумотга айланади. шундай қилиб, ўлчашлар назарияси нуқтаи назаридан қарайдиган …

лган гаплар шартлидир, яъни ҳозирча, вақти келиб 4 яшар бола электр кучланиши у ёқда турсин, ҳатто эҳм қандай таркибий бирикмалардан ташкил топганлигини, ҳам айтиб бериб, кўз олдингизда шахсий компьютерни йиғиб бериши ҳам мумкин. шундай қилиб, тажриба ўтказишдан (ўлчашдан) олдин бизда айнан шу ўлчашга тегишли бўлган муайян маълумотлар ва кўникмалар бўлиши лозим бўлади. 2- аксиома. ҳар қандай ўлчаш - таққослаш (солиштириш) демакдир. энди иккинчи аксиоманинг изоҳига ўтамиз. ўлчаш дегани, содда қилиб айтганда олинган объектда текширилаётган катталик қанчалик кўп ёки кам тадбиқ этганлигини аниқлаш ҳисобланади. масалан, кўз олдимизда турган ихтиёрий бир нарсани, айтайлик столни олайлик. унинг томонларининг узунлигини аниқлаш керак бўлса, бизнинг кўз олдимизга бир метрга тенг бўлган узунлик келади ва унга нисбатан қиёс қилиб тахминий тарзда эни ва бўйи тўғрисидаги маълумотларни олишимиз мумкин. лекин бу шундай тез ва ғайри оддий бир тарзда юз берадики, биз бу ҳақда ўйлашга улгурмаймиз ҳам, кўз олдимизга келтира олмаймиз ҳам. бошқа бир катталик, масалан, танаввул қилаётган …

ийматларимиз бошқачароқ бўлади. хўш, нима учун бундай бўляпти? ахир объект ва субъект ўзгаргани йўқ-ку! бу нарса тасодифийлик деган тушунча билан боғлиқ. бу тушунча хусусида бир оз кейин изоҳ берилади. биз юқорида қайд этилган аксиомаларни фақат оддийгина ўлчашлар воситасида тушунтиришга ҳаракат қилдик. агар нисбатан мураккаброқ ўлчашларга ўтадиган бўлсак бу аксиомаларнинг кучини яққолроқ сезишимиз, кўришимиз ва англашимиз мумкин бўлади. метрологиянинг асосий постулатлари ушбу мавзуни кўриб чиқишдан олдин биргаликда оддийгина бир тажриба қилиб кўрамиз: бир дона чиройли олма оламиз (ҳақиқий, истеъмол қилинадиган олма). уни бирор бир тарозида, масалан савдо дўконларидаги ўлчаш тарозисида тортиб кўрамиз. айтайлик массаси 74 g чиқди. сўнгра уни каттароқ, масалан қопланган маҳсулотларни тортадиган ерга қўйиладиган тарозида ўлчаб кўрамиз. энди олган қийматимиз 75 g. кейин худди шу олмани юк автомобилларининг массасини (10 тоннагача) ўлчайдиган катта тарозида ўлчаймиз. бу тарози олманинг массаси йўқ деб унинг оғирлигини сезмайди. энди охирги тажриба, олмани бир неча бўлакларга бўлиб, лаборатория тарозисида ҳар бир бўлакни тортамиз ва …

ундай ўлчаш воситаси йўқ ва бўлмайди ҳам. нима учун дейишингиз табиий, албатта. агар ўзга сайёраликлар келиб бизга айнан шундай, беками-кўст, мутлақо аниқ ўлчайдиган асбоб олиб келиб беришганда ҳам қуйидаги парадокс бўлиши табиий. метрологик нуқтаи назардан ўлчаш воситасинииг муайян метрологик тавсифлари мавжуд бўлиб, бу тавсифларга эга бўлгандан сўнггина биз олинган натижани баҳолашимиз мумкин. биз айтаётган ўлчаш воситасини метрологик тавсифлаш учун ундан ҳам аниқ ўлчайдиган бошқа асбоб керак бўлади. бу худди анальгиннинг таркибида кофеин бор, кофеиннинг таркибида кодеин, кодеиннинг таркибида эса анальгин бор дегандек гап. хуллас, катталикнинг чинакам қийматини ўлчаб бўлмайди. модомики, чинакам қийматни ўлчаш имкони йўқ экан, ўлчаш амалида қиймати унга яқин бўлган ва уни ўрнига ишлатилиши мумкин бўлган бошқа қиймат, яъни ҳақиқий қиймат қўлланилади. бу хусусда метрологиянинг учта асосий постулатлари мавжуд: 1-постулат - ўлчанаётган катталикнинг чинакам қиймати мавжуддир. 2-постулат - катталикнинг чинакам қийматини аниқлаш мумкин эмас. 3-постулат - ўлчаш амалида катталикнинг чинакам қиймати доимийдир. энди айтишимиз мумкинки, ўлчанаётган катталикнинг учта …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўлчашларнинг сифат мезонлари. метрологиянинг аксиомалари."

1404390831_53146.doc % 100 a max x k × = d b ўлчашларнинг сифат мезонлари ўлчашларнинг сифат мезонлари. метрологиянинг аксиомалари. режа: 1 ўлчашларнинг сифат мезонлари. 2 метрологиянинг аксиомалари. 3 ўлчаш хатоликлари, уларнинг табақаланиши. ўлчашларнинг сифат мезонлари ҳар бир нарсанинг сифати бўлганлиги каби ўлчашларнинг ҳам сифати ва унинг мезонлари мавжуд. бу мезонлар ўлчашлардаги асосий тавсифларни ифодалайди. бу мезонлар қаторига қуйидагилар киритилган: аниқлик - бу мезон ўлчаш натижаларини катталикнинг чинакам қийматига яқинлилигини ифодалайди. миқдор жиҳатдан аниқлик нисбий хатолик модулига тескари тарзда баҳоланади. масалан, агар ўлчаш хатолиги 10-3 бўлса, унинг аниқлиги 103 бўлади ёки бошқача айтганда, қанчалик аниқлик юқори даражада бўлса, шунчалик, ўлчаш натижасидаги мунтазам...

DOC format, 81.5 KB. To download "ўлчашларнинг сифат мезонлари. метрологиянинг аксиомалари.", click the Telegram button on the left.

Tags: ўлчашларнинг сифат мезонлари. м… DOC Free download Telegram