o’rta osiyoxalqlarining etnogenezi

PPTX 16 sahifa 1,8 MB Bepul yuklash

16 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 1,8 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 16

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 16

powerpoint presentation o’rta osiyo xalqlarining etnogenezi o‘rta osiyo xalqlarining, jumladan o‘zbeklarning etnogenezi va etnik tarixini o‘rganish umumiy etnografiya (etnologiya) fanining eng muhim va nihoyatda murakkab ajralmas tarkibi hisoblanadi. bu muammoni nafaqat o‘zbek eli, balki hududdagi qo‘shni etnoslar bilan bog‘liq holda o‘rganish shart. chunki o‘rta osiyo xalqlarining kelib chiqishi va shakllanishi ibtidoiy davrlardan umumiy mushtaraklikka ega. dastlabki etnografik ma’lumotlar eng qadimiy ajdodlarimiz turmushiga oid arxeologik va paleoantropologik tadqiqotlar or-qali bizga yetib kelgan. ibtidoiy ajdodlarimiz o‘zaro va qo‘shni qabilalar bilan yaqin aloqada bo‘lish uchun bir-birini bilishga intilganlar, oqibatda qo‘ni-qo‘shnilar to‘g‘risida har xil ma’lumotlar to‘planib, og‘zaki ijod orqali bizgacha yetib kelgan. bunday ma’lumotlarni ibtidoiy rasmlardan ham bilish mumkin. ilk elatlar to‘g‘risida ayrim xabarlar toshga bitilgan yozuvlarda saqlanib qolgan. orol bo‘yi, amu va sirdaryo, movarounnahr va baqtriyada yashagan qabila va elatlar to‘g‘risida ma’lumotlar qadimiy yozuvlarda ham mavjud. keyingi ma’lumotlarga qaraganda, jahonda uch mingdan besh mingacha etnoslar va etnik guruhlar mavjud. faqat hozirgi o‘zbekistonning o‘zida …

2 / 16

viloyatlar va etnik birikmalar, xalq va elatlar yuzaga kelgan. jumladan, ko‘hna oks (amu) va yaksart (sirdaryo) bo‘ylarida yirik skif hamda sarmat, sak-massaget qabilalari uyushmasi yuzaga kelgan. bepoyon yevroosiyo va markaziy osiyo dashtlarida itil (volga) bo‘ylaridan sharqda enasoy (yenisey), janubda hamda amu, sirdaryo va orol dengizi sohillarida skiflar nomi bilan tarixga kirgan juda ko‘p sonli ko‘chmanchi qabilalar va o‘troq elatlar yashagan. mazkur xududda yashagan qabila va elatlar faqat tiligina emas, balki xo‘jalik faoliyati, madaniyati, kelib chiqishi jihatidan ham umumiylikka ega bo‘lganligi arxeologlar tomonidan aniqlandi. mazkur etnik guruhlar qo‘shni xalqlar tarixida ham muhim rol o‘ynaganligini antik mualliflar qayd qiladilar. daryo sohillarida yashovchi sak-massaget, sarmat va hokazo qabilalar dehqonchilik bilan shug‘ullanganlar, tosh, mis, bronza qurollari, bezak va buyumlar ishlab chiqarganlar, ko‘chmanchi qavmlar esa chorvachilik bilan shug‘ullanganlar. eramizdan avvalgi ii ming yillik oxirlarida dashti-qipchoqdagi mazkur ko‘chmanchi va yarim o‘troq qabilalarning bir qismi hozirgi qozog‘iston va o‘rta osiyoning shimoliy hududlarida joylashgan, xorazm, marg‘iyona va baqtriyada …

3 / 16

rning muqaddas kitobi “avesto”, rim, yunon va xitoy mualliflarining asarlarida hozirgi markaziy osiyoliklarning qadimiy ajdodlari sak-massagetlar, yuechji, kangyuy (qang‘ar,qang‘ha), usun va boshqa elatlar tilga olinadi. shularning ichida eng katta elat saklar juda keng xududni – tiyonshon va pomir etaklaridan kaspiy dengizi sohillarigacha bo‘lgan yerlarni egallagan, ularning zich joylashgan yeri sirdaryo havzasi bo‘lgan. umuman sak-massaget qabilalari konfederatsiya (birikma)siga quyidagi elatlar kirgan: qadimgi sirdaryo havzasida, amudaryoning sharqiy o‘zanlari bo‘yida va qoraqumda yashovchi apasiaklar; sirdaryo o‘rta oqimida joylashgan daxato‘xarlar; taxminan zarafshonning quyi qismi va amudaryoning o‘rta oqimida yashagan darbeklar; nurota tog‘larida o‘rnashgan sakaravaklar; sirdaryoning o‘rta oqimidan tiyonshongacha cho‘zilgan usunlar hamda xorazmiylar kirgan. yunon va rim manbalarining xabarlariga qaraganda, mazkur qabila (elat)larning saklar deb nomlanishi tasodifan bo‘lmagan, ularning til jihatdan bir etnik jarayon bilan bog‘liq ekanligini tasdiqlaydi. hozirgacha tilimizda saqlanib kelgan “saqa” so‘zi “sak” atamasi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. o‘sha manbalar bu davrda vohalarda yashovchi xalqlar bilan dasht-dagi chorva qabilalari o‘rtasida etnik va madaniy …

4 / 16

tili va madaniyati bilan sharqiy yevropa, sibir va qozog‘iston dashti, kaspiy dengizi janubi-sharqida ko‘chib yurgan skiflarga juda yaqin turgan. ammo xo‘jalik-madaniy jihatdan ular orasida o‘zaro bir oz farq bo‘lgan. shunday qilib, o‘rta osiyo o‘troq aholisi, shimoli-sharqiy tomonda tiyonshon va oloy qabilalarining, sharqda – sak-sarmat ko‘chma guruhlarning, janubda – dehqonchilik bilan shug‘ullanib kelayotgan tub joy etnik guruhlarning birikuvi tufayli o‘ziga xos etnomadaniyat birikmalari yuzaga keladi. oqibatda mahalliy aholining antik davr-dagi etnik qiyofasi va antropologik tuzilishida qurama tiplar paydo bo‘ladi. shuni ham qayd qilish lozimki, mintaqaga muhim etnik qatlam bo‘lib kirgan saklar, tiyonshon boshqa tog‘ rayonlarida yashaydigan aholi chorvachilik bilan, farg‘ona va sirdaryo bo‘yi saklari dehqanchilik bilan shug‘ullanishgan. arxeologik qazilmalardan topilgan qurol-aslaha, turli buyumlar, hunarmandchilik va dehqonchilik mahsulotlari, mudofaa hamda sug‘orish inshootlari va boshqa boy materiallar mazkur qabila va elatlarning yuksak madaniyat yaratgan etnoslar ekanligidan dalolat beradi. ular o‘rta osiyo xalqlari, shu jumladan, o‘zbeklarning ham shakllanishida eng qadimiy etnik qatlam sifatida qatnashgan …

5 / 16

ri, hunarmandchilikning ayrim turlarini mahalliy ustalargina emas, balki janubiy qo‘shni o‘lkalardan asirga tushgan qullar qo‘li bilan qilinganligi yodgorliklardan ko‘rinib turibdi. masalan, xorazm va uning tevaragidagi qudratli apasiaklarning qal’a va qasrlarida ishlagan chet ellik ustalar o‘z xo‘jayinlarining talabiga binoan xorazmliklarning me’morchilik va kasb san’atiga taqlid qilganlar. arxeologlarning fikricha, mazkur etnik jarayonda katta hududlarga o‘z ta’sirini o‘tkazgan xorazm alohida o‘rinni egallaydi. eramizdan avvalgi ii ming yillikda xorazmning bronza davri madaniyati, aftidan kopetdog‘ etaklarida topilib tekshirilgan ilk dehqonchilik madaniyati bilan sharqiy yevropadagi dasht bronza madaniyatini bir-biriga bog‘lovchi halqa bo‘lib xizmat qiladi. “avesto”da o‘rta osiyoda ilk quldorlik davridagi ijtimoiy tuzum va mahalliy elatlar to‘g‘risida muhim ma’lumotlar keltirilgan. unda aytilishicha, jamoada chorva mollari juda ko‘p bo‘lib, o‘troq aholi chorvador va dehqonchilik xo‘jaliklaridan iborat bo‘lgan, chorva mollari ko‘p bo‘lgan harbiy aristokratiya boshqalardan ajralib turgan. bu muqaddas kitobda qang‘ha davlati ham tilga olinadi. xitoy elchisi va sayyohi chjan szyan o‘rta osiyoda yirik kangyuy (qang‘ha) davlati mavjudligi haqida …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o’rta osiyoxalqlarining etnogenezi" haqida

powerpoint presentation o’rta osiyo xalqlarining etnogenezi o‘rta osiyo xalqlarining, jumladan o‘zbeklarning etnogenezi va etnik tarixini o‘rganish umumiy etnografiya (etnologiya) fanining eng muhim va nihoyatda murakkab ajralmas tarkibi hisoblanadi. bu muammoni nafaqat o‘zbek eli, balki hududdagi qo‘shni etnoslar bilan bog‘liq holda o‘rganish shart. chunki o‘rta osiyo xalqlarining kelib chiqishi va shakllanishi ibtidoiy davrlardan umumiy mushtaraklikka ega. dastlabki etnografik ma’lumotlar eng qadimiy ajdodlarimiz turmushiga oid arxeologik va paleoantropologik tadqiqotlar or-qali bizga yetib kelgan. ibtidoiy ajdodlarimiz o‘zaro va qo‘shni qabilalar bilan yaqin aloqada bo‘lish uchun bir-birini bilishga intilganlar, oqibatda qo‘ni-qo‘shnilar to‘g‘risida har xil ma’lumotlar to‘planib, og‘zak...

Bu fayl PPTX formatida 16 sahifadan iborat (1,8 MB). "o’rta osiyoxalqlarining etnogenezi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o’rta osiyoxalqlarining etnogen… PPTX 16 sahifa Bepul yuklash Telegram