o’rta osiyoning ilk o’rta asrlardagi tarixiy geografiyasi

DOCX 14 pages 74.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 74.0 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

4-mavzu. o‘rta osiyoning ilk o‘rta asrlardagi tarixiy geografiyasi. reja: 1.yer egaligining shakllanishi. 2. eftalitlar davri siyosiy-tarixiy geografiyasi. 3.turk xoqonligi tarixiy geografiyasi. 4.arablarning o`rta osiyoni istilo qilishi va uning geografik xususiyatlari. 5. arablarga qarshi xalq ozodlik kurashlari. tayanch so‘z va iboralar: ilk o`rta asrlar. zog'ariq va bo`zsuv. eftalit qabilalari. turk xoqonligi tarixiy geografiyasi. shad (sha), isfljobga. arablar bosqini va ozodlik xarakatlari tarixi geografiyasi. qutayba. kesh vohasi. 1.yer egaligining shakllanishi. o`rta osiyoda v asrlarga kelib yerga egalik munosabatlari shakllandi. feodal ishlab chiqarish munosabatlari, deb ham ataladi ("feod"-yer, mulk). kushon davlati inqirozga uchragach, ko`plab mustaqil mulklar paydo bo`ldi. buxorodagi buxorxudod, chog'oniyondagi chog'onxudod, toshkentdagi to`dik, iloqdagi dehqon, samarqanddagi ixshid, termizdagi termizshoh, farg'onadagi ixshid, vardanzidagi vardanxudod mulklarining paydo bo`lishi feodal munosabatlar bilan bog'liq edi. ilk o`rta asrlarda o`rta osiyo tarixiy geografiyasining o`zgarishi faqatgina feodal munosabatlar bilan bog'liq bo`lmay, aholi migratsiyasi bilan ham bog'liq edi. iv asr o`rtalarida o`rta osiyo hududiga ettisuv va sharqiy turkistondan ko`chmanchi …

2 / 14

lar va sosoniylar o`rtasida chegara belgilangan (456 yilgi jangdan keyin kidariylar tushkunlikka yuz tutganlar). v asrlarda erga egalik qilish (yoki feodalizm)ning asosiy o`ringa chiqa boshlashi eftaliylar davlati uchun ham ahamiyatli edi. bir tomondan tushkunlikka uchragan kushon davlatidan qolgan meros: qul mehnatidan foydalanish, quldorchilik davom etib kelayotgan bo`lsa, ikkinchi tomondan mulkdor tabaqa vakili "dehqon" va ularga qaram bo`lgan ersiz, kambag'al "kadivar" munosabatlari shakllandi. aholining muntazam ko`payib borishi, hunarmandchilikning rivojlanishi va tashqi savdoning o`sishи bir-biriga bog'liq ravishda oziq- ovqat, umuman qishloq xo`jaligi mahsulotlari, xom ashyoga bo`lgaн ehtiyojini kuchaytirdi. natijada qishloq hududlari kengaydi. dasht va tog'oldi hududlaridagi ko`chmanchi va yarim ko`chmanchi aholi o`troq hayotga ko`chdi. er tanqisligi paydo bo`lib, yangi qo`riq va bo`z erlarni o`zlashtirish tezlashdi. jamoa erlariga va yangi erlarni o`zlashtirishga jamоа oqsoqchilikollari, sarkorlar boshchilik qilar edilar. shu sababli xususiy er-mulklarning rivojlanishida ularning imkoniyatlari kengroq edi. ular "qishloq hokimi" nomini olib ekspluatatsiya qiluvchi sinfgа aylandi. yangi erlarning o`zlashtirilishi katta kuch, mehnat bilan …

3 / 14

ustahkamlandi. ularning 456 yilda xitoyga o'z elchilarini yuborishi ham buning tasdig'idir. eftalitlarning janubga siljishi sosoniylar eroni bilan to'qnashuvlar keltirib chiqardi. bu urushda ham eftalitlar g'alaba qozonib, sosoniylar eftalitlarning o'lpondoriga aylanib qoladi. eftalitlar sosoniylar bilan birga kurash jarayonida o'rta osiyoning janubiga siljiy boshlagan. ular 467-470 yoki 480 yillarda sug'dni bosib olishadi va keyin sharqiy turkistonga qarab siljishadi. 479 yilda turfon, 490-497 yillarda urumchi, 497 va 507 yillar oralig'ida karashara, xo'tan va qoshg'ar eftalitlar davlati tarkibiga kiradi va vi asrning boshlarida butun sharqiy turkiston eftalitlar qo'l ostida birlashadi. eftalitlar davlati hududlari haqida xitoy solnomalari va arab-fors tarixchilari asarlarida ma'lumotlar uchraydi. ularga tayangan holda eftalitlar davlatiga o'rta osiyoning katta qismi, sharqiy turkiston, gandxara va v asrning ikkinchi yarmida shimoliy hindistonning boshqa bir qancha viloyatlari ham kirganligini bilishimiz mumkin. bu davlat o'z hududiga ko'ra kushonlar davlatidan ham katta edi. kushonlar davridagi kabi eftalitlar zamonida ham saltanat yakka hukmdor tomonidan boshqarilgan. xitoy manbalariga ko'ra, taxt …

4 / 14

qaruv mahalliy xonadonlar (sulolalar) tomonidan olib borilgan. davlatchilik tarixida foydalanib kelingan satraplik boshqaruvi, ya'ni markaziy hokimiyat noiblari orqali idora etish usuli bu vaqtda o'z ahamiyatini yo'qotmagan bo'lishi kerak eftalitlar davrida davlatning poytaxti qayerda bo'lganligi haqida ham aniq ma'lumotlar yo'q. ba'zilar boykentni (poykand) ko'rsatsa, boshqalari badaxshonda deb biladilar. shu o'rinda ba'zi bir tarixiy an'analar yodda tutilsa yomon bo'lmaydi. masalan, ilgari ko'rib o'rganganimizdek, kushonlar poytaxti bir muddat sug'diyonada joylashgan va keyinchalik ma'lum sabablarga ko'ra peshovarga ko'chirilgan. shunga o'xshash eftalitlar markazi ham awal baqtriyada, so'ngra sosoniylar xavfi uzil-kesil yo'qqa chiqqach hamda saltanat chegaralari sharqiy turkiston hisobiga ham kengaygach, poytaxt boykentga ko'chirilgan. 3.turk xoqonligi tarixiy geografiyasi. vi asrda oltoy hududlarida davlat tuzilmalari tashkil topa boshlaydi. bu davlat birlashmalaridan biri turk xoqonligi bo'lib, o'rta osiyo tarixida muhim o'rin tutadi. bu davlat asoschisi bumin awal tele qabilalarini birlashtirib, so'ngra jujanlarga qattiqzarba beradi. ularni inqirozga uchratib, mo'g'uliston va oltoy hududlarida davlat tuzadi. shu yili, ya'ni 551 yilda …

5 / 14

kultegin bitiktoshida: ,,ular(mug'an va istemi) temir-kapig'gacha o'zxalqini yoyishdi" degan yozuvlarbor. temir kapig', ya'ni temir darvoza boysun tog'idagi sug'd va toxariston oralig'idagi o'tish joyi edi. demak, turklar janubda mana shu hududlargacha etib kelgan. turk xoqonligining sharqdan-g'arbgacha bo'lgan chegarasi esa koreyadan qora dengiz bo'ylarigacha cho'zilgan edi. lekin bu davlat u darajada mus-tahkam bo'lmay balki, urug'-qabilachilik sababli ham 603 yilda ichki nizolar tufayli ikkiga: g'arbiy va sharqiy turk xoqonligiga bo'linib ketadi. turk xoqonligi davri o'lkamiz boshqaruvi haqida so'z ketganda, ikki jihatga e'tibor qaratishimiz lozim. birinchidan, mamlakatimiz ham tobe bo'lgan umuman xoqonlikning boshqaruv tizimi va ikkinchidan, mahalliy (an'anaviy) boshqaruv uslubining saqlanganligi. xoqonlik ikkiga bo'linganida ham oliy hokimiyatni o'z xoqonlari boshqarishgan. qadimgi turkiy va xitoy manbalarida mansablardan shad (sha) va tutun ko'p uchraydi. tutun ham merosiy hisoblangan. tutunning lug'aviy ma'nosi tutib turmoq ekanligi nazarga olinsa, u holda uni sohibining vazifasi oydin-lashganday bo'ladi. zero, xitoy manbalariga ko'ra tutun hukm-dorning joylardagi noibi, vakih, nazoratchisi vazifasini ado etgan …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta osiyoning ilk o’rta asrlardagi tarixiy geografiyasi"

4-mavzu. o‘rta osiyoning ilk o‘rta asrlardagi tarixiy geografiyasi. reja: 1.yer egaligining shakllanishi. 2. eftalitlar davri siyosiy-tarixiy geografiyasi. 3.turk xoqonligi tarixiy geografiyasi. 4.arablarning o`rta osiyoni istilo qilishi va uning geografik xususiyatlari. 5. arablarga qarshi xalq ozodlik kurashlari. tayanch so‘z va iboralar: ilk o`rta asrlar. zog'ariq va bo`zsuv. eftalit qabilalari. turk xoqonligi tarixiy geografiyasi. shad (sha), isfljobga. arablar bosqini va ozodlik xarakatlari tarixi geografiyasi. qutayba. kesh vohasi. 1.yer egaligining shakllanishi. o`rta osiyoda v asrlarga kelib yerga egalik munosabatlari shakllandi. feodal ishlab chiqarish munosabatlari, deb ham ataladi ("feod"-yer, mulk). kushon davlati inqirozga uchragach, ko`plab mustaqil mulklar paydo bo`ldi. buxo...

This file contains 14 pages in DOCX format (74.0 KB). To download "o’rta osiyoning ilk o’rta asrlardagi tarixiy geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta osiyoning ilk o’rta asrla… DOCX 14 pages Free download Telegram