ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani

DOC 90.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1444144421_61762.doc ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani reja: 1. sharq qo’yozmalari va ularning sivilizasiya tarixidagi o’rni. 2. arab tarixnavisligining xalq ijodi an’analari bilan uzviy bog’liqligi. 3. tabariy, narshaxiy, beruniy asarlarining tarixshunoslik jihatdan tahlili. jamiyatda tarixiy bilimlarga bo'lgan extiyojning paydo bo'lishi. tarixiy bilimlarning yig'ilishi. xalq og'zaki ijodiyoti, afsonalar, dostonlar va ularni o'rganish uslublari. qadimiy yodnomalar. utmish haqida tarixiy bilimlar va uning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati. tayanch iboralar: arab xalifaligi,tabariy, narshaxiy, qur`on, xadis, tafsir, xudud-al-olam, buxoro tarixi,arab tarixshunosligi, «paygambarlar va podsholar tarixi, renessanizm, beruniy, osor ul-bokiya, musulmon uygonishi, l. ranke, a. mets, «ma`sud tarixi» o’rta osiyo xalqlarining arab xalifaligi tarkibiga kirishi arafasidagi va undan keyingi ahvoli haqida gap borganida so’zsiz arabcha, forscha va qadimgi turkiy-runiy yozuvlarga murojaat qilamiz. tarixda uch joydan o’rta osiyo xalqlari tarixiga doir hujjatlar arxivi topilgan: hozirgi turkmanistonning niso shahrida - parfiya davlati (miloddan avvalgi i asr) hujjatlari, tuproqqal`ada (iii asr) xorazm davlati hujjatlari, mug’ togida (samarqand) so’g’diyona hujjatlari …

huningdek, ilohiyot qur`on an`analari bilan uzviy bog’liqdir. arabcha tarixiy asarlarning mazmuni islom jamoalari tarixi, bu jamoalarning siyosat va aql-idrokda faol toifalari vakillarining hayoti, faoliyati bilan bog’liqdir. qur`on matni bilan aloqador ko’pgina muammolar aks etgan filologik (adabiy), tarixiy, diniy asarlar tasvirlarda aks etgan bo’lib, ularda qur`on suralari va oyatlari birma-bir sharhlanadi. bunday tafsirlarning hajmi va salmog’i ancha kattadir. bunday kitoblar viii asrgacha barmoq bilan sanarli bo’lgan bo’lsa, 750-1050 yillar davomida ellikka yaqin shunday asarlar yaratildi. shulardan ham yarmigina bizgacha saqlanib qolgan. 200 yildan ziyod vaqt davomida yozilgan qur`on tavsiflari tabariyning (838-923) fundamental «tafsir» kitobida umumlashtirilgan. bu asarning nufuzi bizningcha, avvalgi ko’pchilik asarlarni muomaladan siqib chiqargan bo’lishi mumkin. tabariy tafsiri juda katta hajmda (bosma nashrda 30 jild) ekanligidan qat`i nazar, juda ko’p xattotlar uni qunt bilan qayta-qayta ko’chirib yozganlar. shu tufayli bu asarning ko’pgina nusxalari bizgacha etib kelgan. tabariy, narshaxiy, beruniy asarlarini tarixshunoslik yuzasidan tahlil qilishga o’tishdan avval islom diniga doir bir …

oriy jahonga tanilgan, buyuk muhaddis bo’libgina qolmay, o’z zamonasining |mazdak ta`limoti, va`zlari keng shuhrat qozondi. tabariyning aytishicha, «oddiy fuqaro fursatdan foydalanib, mazdakka va uning tarafdorlariga qo’shilib, ular atrofida uyushdilar». bu fikrni beruniy xam tasdiqlaydi: «son-sanoqsiz odamlar ularga ergashdilar». eron shohi qubod i siesiy vaziyat taqozosi bilan, ko’nglida xohlamasa xam o’zini mazdak tarafdori deb e`lon qildi 528-529 yil voqealari shundan dalolat beradi. qubod tarafdorlari mazdakni o’ldirib, markaziy hokimiyatni qaytarib olishganida, mazdakchilarning etakchilarini qirib tashladilar va ularning izdoshlarini shafqatsiz kaltaklab, quvg’in qildilar. tabariyning turk hoqonligi haqidagi hikoyasi qiziqarlidir. o’rta osiyodan ancha olisdagi oltoy o’lkasida juda katta turk hoqonligi davlati tarkib topdi (551-744 yillar). bu davlat hududlari koreyadan to kora dengiz bo’yigacha, o’rta osiyo va xitoyni ham o’z ichiga olar edi. usha zamonda eron va rum (vizantiya) eng yirik davlatlar bo’lishiga qaramay, turk hoqonligi oldida ta`zim qilib turar edilar. tabariy yozishicha, turklarning eng kuchli, jasur va qudratli hoqoni sinnabu yobg’u bo’lib, uning qo’shini …

zantiya manbalaridagi salzibulga to’g’ri keladi. tarixiy manbalarni sinchiklab o’rgangan e. gavenining fikricha, turklar eftaliylarni 563 va 587 yillar orasida tor-mor keltirganlar. bu voqeani a. a. mendel’shtam 563 yilga yaqin, g. moravchik esa 560 yil atrofida deb hisob-laydilar. sanasi qachonligi juda aniq bo’lmasa-da, bu urush oqibatida, firdavsiy yozganidek, «chochda, terakda (chirchiqda s. t.), sa-marqand va so’g’dda juda ko’p joylar vayrona bo’lib, boyqushlar makoniga aylandi. chag’aniyon, bomiyon, xuttalon va balx aholilari boshiga qora kunlar keldi». tabariyning yozishicha, turklar erondan ilgari eftaliylarga to’plab turgan xirojlarini (turonga) to’lashni talab etganlar eron turon munosabatlari qanchalik keskinlashganidan qat`i nazar, shunday tarixiy vaziyat vujudga kelganki, o’rta osiyoning janubidagi viloyatlar, xususan, hozirgi uzbekistoniipg janubi, tojikiston va turkmaniston sosoniylar eroni qo’l ostida, o’rta osiyoning shimoliy viloyatlari esa turk hoqonligi ixtiyoriga o’tib qoldi. zarafshon vodiysida qolgan eftaliylar esa turklarga xiroj to’lashni davom ettirdilar. yana bir muhim muammo yuzasidan tabariy asarining tarixiy ahamiyatini ko’rsatmoqchimiz. bu, samarqand hokimi turek (turk, torak) ning …

men o’z istehkomlarimizga qaytdim: so’ng dashiylar bizning shahrimizni qamal qildilar. ular qal`a devorlarini buzish uchun 300 ta devorbuzar kurilmalarpi olib keldilar, 3 joyda katta-katta xandaq-zovur qazidilar. ular bizning shahrimizni va mamlakatimizni vayron qilishmoqchi. faqiringizning siz hoqon xazrati oliylaridan iltimosim shulki, tezroq chin lashkarlarini bizga yordamga yuborsangiz. ammo dashiylarga kelsak, ularning kuch-qudrati faqat yuz yilga etadi, degan karomat bor. bu yil ana shu muddat tugamoqda. agar chin lashkarlari bu erga etib kelishsa, kamina va uning qushinlari dashiylarni tor-mor keltirishimiz mumkin edi». biz tabariy kitobida ko’p marta tilga olingan samarqand hokimi turek haqida uning maktubidan qanday ma`lumotlar olamiz? 1. maktubning haqiqiyligi v. v. bartol’d ta`kidlaganidek, unchalik shubha uyg’otmaydi. 2. muhim tarixiy dalil shuki, samarqand zarafshon vodiysiga arab qutayba davrida 712-719 yillarda emas, balki noib salim ibn ziyod vaqtida 681-683 yillarda kelishgan. qutaybaning harbiy yurishi va samarqandning arablar tomonidan istilo etilishi 712 yil kuziga to’g’ri keladi. 3. go’rak maktubida tarixiy voqealar mavhum va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani"

1444144421_61762.doc ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani reja: 1. sharq qo’yozmalari va ularning sivilizasiya tarixidagi o’rni. 2. arab tarixnavisligining xalq ijodi an’analari bilan uzviy bog’liqligi. 3. tabariy, narshaxiy, beruniy asarlarining tarixshunoslik jihatdan tahlili. jamiyatda tarixiy bilimlarga bo'lgan extiyojning paydo bo'lishi. tarixiy bilimlarning yig'ilishi. xalq og'zaki ijodiyoti, afsonalar, dostonlar va ularni o'rganish uslublari. qadimiy yodnomalar. utmish haqida tarixiy bilimlar va uning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati. tayanch iboralar: arab xalifaligi,tabariy, narshaxiy, qur`on, xadis, tafsir, xudud-al-olam, buxoro tarixi,arab tarixshunosligi, «paygambarlar va podsholar tarixi, renessanizm, beruniy, osor ul-bokiya, musulmon uygonishi, l. ranke, a. mets, «ma`...

DOC format, 90.5 KB. To download "ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani", click the Telegram button on the left.

Tags: ilk o’rta asrlarda o’rta osiyod… DOC Free download Telegram