ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani

DOC 90,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1444144421_61762.doc ilk oârta asrlarda oârta osiyoda tarix fani reja: 1. sharq qoâyozmalari va ularning sivilizasiya tarixidagi oârni. 2. arab tarixnavisligining xalq ijodi anâanalari bilan uzviy bogâliqligi. 3. tabariy, narshaxiy, beruniy asarlarining tarixshunoslik jihatdan tahlili. jamiyatda tarixiy bilimlarga bo'lgan extiyojning paydo bo'lishi. tarixiy bilimlarning yig'ilishi. xalq og'zaki ijodiyoti, afsonalar, dostonlar va ularni o'rganish uslublari. qadimiy yodnomalar. utmish haqida tarixiy bilimlar va uning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati. tayanch iboralar: arab xalifaligi,tabariy, narshaxiy, qur`on, xadis, tafsir, xudud-al-olam, buxoro tarixi,arab tarixshunosligi, â«paygambarlar va podsholar tarixi, renessanizm, beruniy, osor ul-bokiya, musulmon uygonishi, l. ranke, a. mets, â«ma`sud tarixiâ» oârta osiyo xalqlarining arab xalifaligi tarkibiga kirishi arafasidagi va undan keyingi ahvoli haqida gap borganida soâzsiz arabcha, forscha va qadimgi turkiy-runiy yozuvlarga murojaat qilamiz. tarixda uch joydan oârta osiyo xalqlari tarixiga doir hujjatlar arxivi topilgan: hozirgi turkmanistonning niso shahrida - parfiya davlati (miloddan avvalgi i asr) hujjatlari, tuproqqal`ada (iii asr) xorazm davlati hujjatlari, mugâ togida (samarqand) soâgâdiyona hujjatlari …

folâklor (xalq ijodi) va adabiy an`analar bilan, shuningdek, ilohiyot qur`on an`analari bilan uzviy bogâliqdir. arabcha tarixiy asarlarning mazmuni islom jamoalari tarixi, bu jamoalarning siyosat va aql-idrokda faol toifalari vakillarining hayoti, faoliyati bilan bogâliqdir. qur`on matni bilan aloqador koâpgina muammolar aks etgan filologik (adabiy), tarixiy, diniy asarlar tasvirlarda aks etgan boâlib, ularda qur`on suralari va oyatlari birma-bir sharhlanadi. bunday tafsirlarning hajmi va salmogâi ancha kattadir. bunday kitoblar viii asrgacha barmoq bilan sanarli boâlgan boâlsa, 750-1050 yillar davomida ellikka yaqin shunday asarlar yaratildi. shulardan ham yarmigina bizgacha saqlanib qolgan. 200 yildan ziyod vaqt davomida yozilgan qur`on tavsiflari tabariyning (838-923) fundamental â«tafsirâ» kitobida umumlashtirilgan. bu asarning nufuzi bizningcha, avvalgi koâpchilik asarlarni muomaladan siqib chiqargan boâlishi mumkin. tabariy tafsiri juda katta hajmda (bosma nashrda 30 jild) ekanligidan qat`i nazar, juda koâp xattotlar uni qunt bilan qayta-qayta koâchirib yozganlar. shu tufayli bu asarning koâpgina nusxalari bizgacha etib kelgan. tabariy, narshaxiy, beruniy asarlarini tarixshunoslik yuzasidan tahlil …

oâplami moâ`tabarligi jihatidan â«qur`onâ» dan keyingi, ya`ni ikkinchi oârinda turadi. gap shundaki, al-buxoriy jahonga tanilgan, buyuk muhaddis boâlibgina qolmay, oâz zamonasining |mazdak ta`limoti, va`zlari keng shuhrat qozondi. tabariyning aytishicha, â«oddiy fuqaro fursatdan foydalanib, mazdakka va uning tarafdorlariga qoâshilib, ular atrofida uyushdilarâ». bu fikrni beruniy xam tasdiqlaydi: â«son-sanoqsiz odamlar ularga ergashdilarâ». eron shohi qubod i siesiy vaziyat taqozosi bilan, koânglida xohlamasa xam oâzini mazdak tarafdori deb e`lon qildi 528-529 yil voqealari shundan dalolat beradi. qubod tarafdorlari mazdakni oâldirib, markaziy hokimiyatni qaytarib olishganida, mazdakchilarning etakchilarini qirib tashladilar va ularning izdoshlarini shafqatsiz kaltaklab, quvgâin qildilar. tabariyning turk hoqonligi haqidagi hikoyasi qiziqarlidir. oârta osiyodan ancha olisdagi oltoy oâlkasida juda katta turk hoqonligi davlati tarkib topdi (551-744 yillar). bu davlat hududlari koreyadan to kora dengiz boâyigacha, oârta osiyo va xitoyni ham oâz ichiga olar edi. usha zamonda eron va rum (vizanâtiya) eng yirik davlatlar boâlishiga qaramay, turk hoqonligi oldida ta`zim qilib turar edilar. tabariy yozishicha, …

kala qoâshnisi kim oldin hujum qilishga shaylanib turishardi. chamasi, eftaliylar ikkaâla davlatga qarshi jang qilishgan. tarixiy ismlarga kelsak, arab manbalaridagi sinjabu, rum-vizantiya manbalaridagi salzibulga toâgâri keladi. tarixiy manbalarni sinchiklab oârgangan e. gavenining fikricha, turklar eftaliylarni 563 va 587 yillar orasida tor-mor keltirganlar. bu voqeani a. a. mendelâshtam 563 yilga yaqin, g. moravchik esa 560 yil atrofida deb hisob-laydilar. sanasi qachonligi juda aniq boâlmasa-da, bu urush oqibatida, firdavsiy yozganidek, â«chochda, terakda (chirchiqda s. t.), sa-marqand va soâgâdda juda koâp joylar vayrona boâlib, boyqushlar makoniga aylandi. chagâaniyon, bomiyon, xuttalon va balx aholilari boshiga qora kunlar keldiâ». tabariyning yozishicha, turklar erondan ilgari eftaliylarga toâplab turgan xirojlarini (turonga) toâlashni talab etganlar eron turon munosabatlari qanchalik keskinlashganidan qat`i nazar, shunday tarixiy vaziyat vujudga kelganki, oârta osiyoning janubidagi viloyatlar, xususan, hozirgi uzbekistoniipg janubi, tojikiston va turkmaniston sosoniylar eroni qoâl ostida, oârta osiyoning shimoliy viloyatlari esa turk hoqonligi ixtiyoriga oâtib qoldi. zarafshon vodiysida qolgan eftaliylar esa turklarga …

jangda dushman lashkarlariga katta zarar etkazdik, ammo bizning qoâshinimizdan koâpchilik halok boâldi va yaralandi. dashiylarning piyodalari va suvoriylari son-sanoqsiz edi, shu tufayli bizning lashkarlarimiz ularga bas kelolmadi. men oâz istehkomlarimizga qaytdim: soâng dashiylar bizning shahrimizni qamal qildilar. ular qal`a devorlarini buzish uchun 300 ta devorbuzar kurilmalarpi olib keldilar, 3 joyda katta-katta xandaq-zovur qazidilar. ular bizning shahrimizni va mamlakatimizni vayron qilishmoqchi. faqiringizning siz hoqon xazrati oliylaridan iltimosim shulki, tezroq chin lashkarlarini bizga yordamga yuborsangiz. ammo dashiylarga kelsak, ularning kuch-qudrati faqat yuz yilga etadi, degan karomat bor. bu yil ana shu muddat tugamoqda. agar chin lashkarlari bu erga etib kelishsa, kamina va uning qushinlari dashiylarni tor-mor keltirishimiz mumkin ediâ». biz tabariy kitobida koâp marta tilga olingan samarqand hokimi turek haqida uning maktubidan qanday ma`lumotlar olamiz? 1. maktubning haqiqiyligi v. v. bartolâd ta`kidlaganidek, unchalik shubha uygâotmaydi. 2. muhim tarixiy dalil shuki, samarqand zarafshon vodiysiga arab qutayba davrida 712-719 yillarda emas, balki noib salim …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani"

1444144421_61762.doc ilk oârta asrlarda oârta osiyoda tarix fani reja: 1. sharq qoâyozmalari va ularning sivilizasiya tarixidagi oârni. 2. arab tarixnavisligining xalq ijodi anâanalari bilan uzviy bogâliqligi. 3. tabariy, narshaxiy, beruniy asarlarining tarixshunoslik jihatdan tahlili. jamiyatda tarixiy bilimlarga bo'lgan extiyojning paydo bo'lishi. tarixiy bilimlarning yig'ilishi. xalq og'zaki ijodiyoti, afsonalar, dostonlar va ularni o'rganish uslublari. qadimiy yodnomalar. utmish haqida tarixiy bilimlar va uning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati. tayanch iboralar: arab xalifaligi,tabariy, narshaxiy, qur`on, xadis, tafsir, xudud-al-olam, buxoro tarixi,arab tarixshunosligi, â«paygambarlar va podsholar tarixi, renessanizm, beruniy, osor ul-bokiya, musulmon uygonishi, l. ranke, ...

Формат DOC, 90,5 КБ. Чтобы скачать "ilk o’rta asrlarda o’rta osiyoda tarix fani", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilk o’rta asrlarda o’rta osiyod… DOC Бесплатная загрузка Telegram