ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi

PPT 25 pages 379.0 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 379.0 KB

File type PPT

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

lektsiya 3 * 5. ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi. reja: 1. markaziy va periferik nerv tizimi. 2. neyron va glial hujayralarning turlari. 3. nerv markazi va nerv tarmoqlari haqida tushuncha. 4. nerv markazlarining xossalari. 5. nerv markazlarida integratsiya va koordinatsiya jarayonlari. nerv tizimi tarkibiy tuzilishi va vazifalariga ko’ra markaziy (mnt) hamda periferik nerv tizimiga bo‘linadi. mnt - bosh va orqa miyadan iborat bo‘ lib, o‘zaro bogiangan neyronlaming majmuasi hisoblanadi. bosh miya va orqa miyani ko’ndalang kesimi ko’rilganda hujayralardan tashqil topgan va markaziy qismni tashqil qiluvchi kulrang moddaga hamda uni o’rab olgan oq moddalardan (mielinli qobiq bilan qoplangan nerv tolalari to‘plami) tuzilganligi ko’rinadi. periferik qismi esa nervlardan, ya’ni usti umumiy biriktiruvchi to‘qimali qobiq bilan qoplangan nerv tolalari bogiamidan iborat. periferik nerv tizimiga - nerv tugunlari va gangliylar, ya’ni bosh miya va orqa miyadan tashqaridagi nerv hujayralarining yig‘indisi kiradi. * nerv tizimining bir qancha vazifalari bo’lib, ular quidagilardan iborat: -integrativ funksiya …

2 / 25

ing turlari. nerv tizimidagi neyronlar tayanch va yordamchi hujayralar bilan o‘ralgan bo‘lib, ular gliya (yunon. «glia» - yelim) hujayralari deb ataladi. gliya hujayralarining soni neyronlar sonidan 5-10 marta ortiq bo‘ladi. neyrogliya hujayralari miya to‘qimasidagi barcha tomir kapillyar tarmog‘ini zich o‘rab oladi. tomirlarning juda oz qismigina (15% atrofida) ochiq qoladi. gliya hujayralarining o‘simtalari bir tomondan neyronda, ikkinchi tomondan qon tomirlarida joylashishi mumkin. bu ulaming ozuqa moddalar va kislorodni qondan nerv hujayrasiga uzatishda muhim rol o'ynashini ko‘rsatadi. neyrogliya hujayralari ba’zida neyronning sezgir va nozik tuzilmalarini turli fizik ta’sirotlardan himoya qiladigan gidrodinamik yostiq vazifasini ham bajaradi deb hisoblashadi. oxirgi vaqtlarda ushbu hujayralaming miyaning shartli reflektor faoliyatida va xotira mexanizmida qatnashishi to‘g‘risida ma’lumotlar ham paydo bo‘ldi. * atf azasining faolligi juda past bo’ladi. tolaning bo’shashishi ham o’z navbatida sekin amalga oshadi. bu turdagi muskul tolasi izometrik tartibda juda yaxshi ishlaydi. bu mushak tolalari harakat potentsialini generatsiyalamaydi va «bor yoki yo’q» qonuniga ham bo’ysunmaydi. insonlarda …

3 / 25

liya hujayralari (gliositlar, glial hujayralar) bir necha tipga bo’linadi. hujayralaming uchta tipi - oligodendrotsitlar, astrositlar va ependim hujayralar - neyrogliya hujayralariga kiradi, ya’ni ular bilan neyronning kelib chiqishida umumiylik bor, biroq ulardan farqli olaroq, ular regeneratsiyalanadi. mikrogliya hujayralari qon oqish yoiidan miya to‘qimasiga migratsiyalangan makrofaglar hisoblanadi. * 1. oligodendrotsitlar bosh va orqa miyaning oq moddasi, periferik nervlarda topilgan. periferik nerv tizimidagi shunga o‘xshash hujayralar shvann hujayralari (yoidosh hujayra, satellit hujayra) deyiladi. oligodendrotsitlar nerv hujayrasi va tolalarini o‘rab olgan o‘simtalarni hosil qiladi. oligodendrotsitlar ularni o‘zining tashqi membranasida burma qilib yig‘adi. bunda oligodendrotsitlar o‘simtalarining membranalari go‘yoki har bir aksonning tegishli fragmentini o‘rab oladi. natijada ushbu hujayralar o‘zining sitoplazmatik membranasi bilan bir necha qavat qilib yopadi, ulaming oitasida esa ranve bo‘g‘ini deb ataladigan oraliq joy qoladi. oligodendrit o‘zming o‘simtalari bilan akson atrofini o‘rab olganidan keyin maxsus hujayrani shakllantiradi. bu hujayraning tarkibida mielin boiadi. hosil boigan ko‘p qatlamli membranali kompleks mielin qobig‘i deyiladi. shunday …

4 / 25

nn hujayralari (s tip) bir vaqtning o‘zida bir nechta neyronlar va ulaming o‘simtalari uchun izolirlovchi «futlyarlar»ni hosil qilishi mumkin. * 2. astrositlar (lot. «astra» - yo’lduz) yo’lduzsimon shaklga ega. ulaming ayrimlarida ingichkai sitoplazmatik o‘simtalar (astrositlar), boshqa qismida esa zich o’simtalar (protoplazmatik astrositlar) mavjud. astrositlar asosan bosh va orqa miyaning kulrang va oq tooddasida joylashgan. 0‘simtalar tomir devorlari va neyronlar oitasidagi bo‘shliqni toidiradi. bo’lar moddalami qon tomirlari kapillyarlaridan nerv hujayralariga tashilishini ta'minlaydigan yordamchi va izolirlovchi hujayralardir. astrositlar neyronlami tomirlardan keladigan ozuqa moddalari bilan ta’minlaydi (trofik vazifa) va bir vaqtning o‘zida qondan zararli moddalami kelishiga to‘sqinlik qiladigan gematoensefalitik baryerni (geb) shakllanishida qatnashadi (himoya vazifasi). * 3. ependim hujayralar miya qorinchalari va orqa miyaning markaziy kanali devorlarini uzluksiz qoplaydi. ushbu hujayralar kubik bir qatlamli epiteliy hujayralariga o'xshaydi, ulaming uzun; sitoplazmatik o‘simtalari tegishli nerv to‘qimasiga chuqur kiradi.j ependim hujayralaming apikal yuzasida ko‘plab mikropinositoz pufakchalar va hujayralaming mikrotukchalari joylashgan. ependim hujayralar orqa miya suyuqligini hosil …

5 / 25

a va bosh miyaning yarimsharidagi kulrang modda yadro (turli shakldagi, birbiridan oq modda uzoqlashtirgan gliya hujayralari nisbatan kam sonli boiganida rieyronlaming to‘plangan qismlari), hamda miyacha va katta yarimsharlaming po‘stlog‘ini hosil qiladi. bosh miya po‘stlog‘ining kulrang moddasi 6 qatlamli nerv hujayralaridan tuzilgan, miyacha po‘stlog‘ida esa bunday qatlamlar uchta boiadi. * nerv markazi va nerv tarmoqlari haqida tushuncha. nerv markazi deb, mntning turli bo‘limlarida joylashgan va organizmning qat’iy bir vazifasini yoki reflektor aktni ro'yobga chiqishini boshqarish uchun uyg‘unlashgan neyronlar birikrnasiga aytiladi. nerv markazi tushunchasi asosida ikki moddiy tuzilma va fiziologik ma’no yotadi. tuzilishi jihatidan nerv markazi deganda nerv tizimining muayyan qism yoki bo‘limlaridagi neyronlarning to'plami tushuniladi. bunday hujayralar to‘plami odatda murakkab boimagan reflektor aktlarni bajarilishi uchun mas’uliyatlidir. masalan, tizza refleksi, nafas olish, qusish, yo‘talish kabi nerv markazlari. fiziologik jihatdan nerv markazi deganda murakkab reflektor, ya’ni turli xil periferik a’zolar faoliyatini amalga oshirish uchun mntning turli qism yoki bo‘limlaridagi neyronlar to‘plamini vazi^lari jihatidan …

6 / 25

‘zg‘alishni bir tomonlama o ‘tkazilishi. nerv markazi qo‘zg‘alishni bir yo‘nalish bo‘ylab, ya’ni refleks yoyi yo‘nalishida 0‘tkazadi. nerv markazlari faoliyatining bu xususiyati neyronlararo sinapslaming xususiyatlariga bogliq; 2) qo'zg'alishning divergensiyasi va irradiatsiyasi. afferent nerv orqa miyaga kirgaeh, shoxlanib turli neyronlar bilan sinaptik aloqa hosil qiladi, shu sababli birdaniga afferent xabarlar mntning turli bo‘limlariga yetib boradi. ulaming sonini aniqlash qiyin. masalan, motoneyron 3 dan 160 gacha shoxlanishi aniqlangan. shuning uchun bir neyron ta’sirlanishi natijasida hosil bo‘lgan qo‘zg‘.alish mntning ko‘p neyronlariga tarqaladi. bu hodisa divergetyya deb ataladi. divergensiya va juda ko‘plab shoxlangan interiieyronlar tufayli qo‘zg‘alish bir nerv markazidan boshqa nerv markazlariga tarqaladi. bu esa irradiatsiyadan iborat. irradiatsiya natijasida. kuchli va biologik rnuhim qo‘zg‘alishlar mntning ko‘pgina neyronlariga o‘tishi sababli boshqa nerv markazi motoneyronlari ham qo‘zg‘aladi; * 3) izchil va fazoviy sumrnatsiyalar. nerv markazlari yakka, kuchsiz ta’sirotga kuchsiz, ammo takroriy kuchsiz va siyrak impulslarga kuchli javob qaytarish qobiliyatiga ega. agar yakka ta’sirot juda ham kuchsiz boisa, …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi"

lektsiya 3 * 5. ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi. reja: 1. markaziy va periferik nerv tizimi. 2. neyron va glial hujayralarning turlari. 3. nerv markazi va nerv tarmoqlari haqida tushuncha. 4. nerv markazlarining xossalari. 5. nerv markazlarida integratsiya va koordinatsiya jarayonlari. nerv tizimi tarkibiy tuzilishi va vazifalariga ko’ra markaziy (mnt) hamda periferik nerv tizimiga bo‘linadi. mnt - bosh va orqa miyadan iborat bo‘ lib, o‘zaro bogiangan neyronlaming majmuasi hisoblanadi. bosh miya va orqa miyani ko’ndalang kesimi ko’rilganda hujayralardan tashqil topgan va markaziy qismni tashqil qiluvchi kulrang moddaga hamda uni o’rab olgan oq moddalardan (mielinli qobiq bilan qoplangan nerv tolalari to‘plami) tuzilganligi ko’rinadi. periferik qismi esa nervlardan, y...

This file contains 25 pages in PPT format (379.0 KB). To download "ma’ruza. markaziy nerv tizimining umumiy fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’ruza. markaziy nerv tizimini… PPT 25 pages Free download Telegram