марказий осиёда яҳудийлик

DOC 82,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1554364416_74051.doc марказий осиёда яҳудийлик режа: 1. яҳудийликнинг вужудга келиши. 2. яҳудийларнинг ўрта осиёга кириб келиши. 3. ўрта осиё яҳудийларининг бухоро яҳудийлари деб аталиши. 4. бухоро яҳудийларининг ҳаёт тарзи. яҳудийликнинг вужудга келиши. яҳудийлик дунёда кенг тарқалган монотеистик динлардан биридир. шу кунларда яҳудийлар исроилда 4,7 млн. (аҳолининг 80 фоизи), ақшда 6 млн. (40 фоизи нью йоркда), россияда 1,5 млн., ғарбий европа давлатларидан францияда 0,6 млн., буюк британияда 0,4 млн. кишини ташкил қилади, улар бошқа кўпгина мамлакатларда ҳам яшайдилар. яҳудийлик милоддан аввалги ii минг йилликнинг охирларида фаластинда вужудга келган яккахудолик ғоясини тарғиб қилган диндир. яҳудийлик миллат дини бўлиб, фақатгина яҳудий халқига хос. яҳудий сўзининг келиб чиқиши ҳақида турли фикрлар мавжуд. абу райҳон беруний ўзининг «қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар» китобида ёзишича, яҳудийлар бу сўзни сомий тилларидаги ҳода – «тавба қилмоқ, тавба қилганлар» сўзидан келиб чиққан деб даъво қилсалар-да, аслида бу фикр нотўғри, «яҳудий» сўзи бану исроил халқи устидан ҳукмронлик қилган яъқуб пайғамбарнинг ўғли яҳудо …

ида сўз юритилади. балки шунинг учун уларни ибрий ёки иброний дейилган бўлиши мумкин. яҳудийларнинг илк подшолари соул, довуд ва сулаймон бўлишди. сулаймон даврида буюк ибодатхона қурилган, у икки марта бобил (мил. авв. 586 й.) ва рим (мил. 70 й.) хукмронлиги даврида вайрон қилинган. яҳудийлар уни хотирлаб, иккинчи ибодатхона давридаги қалъанинг «йиғи девори» деб аталган девор парчаларига сиғинганлар. милоддан аввалги 132-135 йилларда яҳудийлар қўзғолони бўлиб ўтади. қуддус римликлар томонидан вайрон қилинади, яҳудийлар эса фаластин ҳудудидан рим империясининг турли томонларига бутунлай бадарға қилинадилар. шу тариқа, бу даврларда яҳудий халқининг катта қисми асир қилиб олинган ёки бу ерлардан қувғин қилинган. айнан мана шу ҳол яҳудийларнинг кейинчалик фаластин ҳудудидан ташқарига, жумладан, марказий осиёга тарқаб кетишига сабаб бўлди. мавжуд маълумотларга қараганда, милоддан аввалги vii асрдаёқ яҳудийлар исроилни тарк этиб, миср, эрон ва бошқа юртларда паноҳ излашган. яҳудийлик таълимоти монотеизм ғоясига, яҳудий халқининг худо севган бандаси ғоясига ва мессианликка асосланган. монотеизм ғояси яҳудийликнинг асосий ақидасидир. у …

г беш китоби – тора. биринчи китоб (борлиқ), унда дунёнинг яратилиши, одамато ва момохаво, оламнинг сув босиши, қадимги яҳудий патриархлар, юсуф ва «миср асирлиги» ҳақида маълумот берилган. иккинчи китоб (кўчиб ўтиш) – яҳудийларнинг мисрдан чиқиб кетиши, мусо ва унинг ўгитлари, яхве культининг бошланиши ҳақида. учинчи китоб (левит) диний ақидалар, қоидалар ва ритуаллар мажмуаси. тўртинчи (сон) ва бешинчи китоб (иккинчи қонунчилик) яҳудийлар тарихига бағишланган. торани узил-кесил системалаштириш ва канонлаштириш яҳудийларнинг илк руҳонийси яздра томонидан милоддан олдинги 444 йилда амалга оширилган. яҳудийларнинг торадан кейинги муқаддас китоби талмуд – торанинг талқини ва яҳудийнинг аҳлоқ қоидалари. у икки бўлимдан иборат – мишна ва гемара. мишна, бу – яҳудий динининг таҳминан 220 йилда тузилган қонунлар ва норматив қоидалар мажмуаси. гемара, яъни галах ва уларнинг сўнги талқинлари талмудни ташкил қилади. талмуднинг бобил ва фаластин вариантлари бор. фаластин варианти v асрда тугатилган. лекин диний-қонунчилик кодекси сифатида биринчи ўринда ii-iii асрларда тузилган бобил талмуди туради. у бўлимларга ва …

яҳудийлари нима сабабдан форс-турк тилларини аралаштириб сўзлашишларининг иккита тахмини бор. биринчисига кура, асосий сабаб яҳудийларнинг минтақага эрон орқали кириб келганлиги. уларнинг яқин-яқингача торанининг форсча таржимасидан фойдаланганлиги бунинг далолатидир. иккинчи тахминга кўра, бунинг сабаби яҳудийларнинг маҳаллий аҳоли билан қисман аралашиб кетганлигидир. дин ва қийин тарихий шароит яҳудийларни ҳаммадан алоҳида, биқиқ турмуш тарзини олиб боришига олиб келган бўлсада, уларнинг маҳаллий аҳоли билан якинлашувига анча булган. бунинг натижасида яхудий тили тожик тилининг самарканд-бухороча лахжаси билан алмашинди, шунингдек, уларнинг кийими, овқати, урф-одатлари, мусиқий маданияти ва яшаш тарзида ўзбек-тожик аҳолисига хос элементлар пайдо бўлди. ўтган асрда рус маъмурияти бундай деб ёзган эди: «гарчи яҳудийлар ... диний хусусиятлари туфайли ерли мусулмон аҳоли билан аралашиб кетаётган бўлсаларда, лекин ўз турмуш тарзи, кийим-кечаги ва уй-жойлари характери жаҳатидан маҳаллий сарт аҳолидан ҳам фарқ қилади». xix асрда россиянинг ўрта осиёни босиб олиши яҳудийларнинг қисман озод бўлишига имкон берди. уларда маҳаллий аҳоли билан яқинлашув учун кенг шарт-шароит вужудга келди. лекин яҳудийларнинг …

да бошпана топганликлари ҳақида ҳам маълумотлар бор. форс давлати маълум муддат ўрта осиёни ўз ҳукми остида тутиб турган ва худди шу даврда яҳудийларнинг кўчиб келиши бошланган. яҳудийлар ўрта осиёда сўғдиёна давлати даврида, яъни милоддан аввалги ii асрда пайдо бўлдилар. улар эрон орқали марвга келиб, сўнг у ердан бухоро, самарқанд, шаҳрисабз ва бошқа шаҳарларга тарқалдилар. бухоро яҳудийларининг форс, туркий тиллар қоришмасидан иборат бир тилда сўзлашишлари ҳам юқоридаги фикрни қувватлайди. улар яҳудийларнинг муқаддас китоби торанинг форс тилидаги таржимасидан яқин замонларга қадар фойдаланганлар. яҳудийларнинг ўрта осиёда пайдо бўлиши тарихи жуда мураккабдир. кўпчилик тадқиқотчилар уларнинг бу ерда пайдо бўлишларини милоднинг биринчи асрида вужудга келган «буюк ипак йўли» фаолияти билан боғлайдилар. буюк ипак йўли, дарҳақиқат, бўёқчилик бўйича мутахассис бўлган яҳудийларнинг хом ашё манбаларига яқинроқ минтақаларга тарқалишига сабаб бўлган. xix асрда олиб борилган этнографик тадқиқотлар шуни кўрсатдики, яҳудийлар ўзларини бобил асирларининг авлодлари деб билганлар. бироқ, сўғд ўлкалари, ҳозирги ғарбий бухоро районлари бобил давлати ҳудудларига кирмаган. шунингдек, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "марказий осиёда яҳудийлик"

1554364416_74051.doc марказий осиёда яҳудийлик режа: 1. яҳудийликнинг вужудга келиши. 2. яҳудийларнинг ўрта осиёга кириб келиши. 3. ўрта осиё яҳудийларининг бухоро яҳудийлари деб аталиши. 4. бухоро яҳудийларининг ҳаёт тарзи. яҳудийликнинг вужудга келиши. яҳудийлик дунёда кенг тарқалган монотеистик динлардан биридир. шу кунларда яҳудийлар исроилда 4,7 млн. (аҳолининг 80 фоизи), ақшда 6 млн. (40 фоизи нью йоркда), россияда 1,5 млн., ғарбий европа давлатларидан францияда 0,6 млн., буюк британияда 0,4 млн. кишини ташкил қилади, улар бошқа кўпгина мамлакатларда ҳам яшайдилар. яҳудийлик милоддан аввалги ii минг йилликнинг охирларида фаластинда вужудга келган яккахудолик ғоясини тарғиб қилган диндир. яҳудийлик миллат дини бўлиб, фақатгина яҳудий халқига хос. яҳудий сўзининг келиб чиқиши ҳақида ту...

Формат DOC, 82,0 КБ. Чтобы скачать "марказий осиёда яҳудийлик", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: марказий осиёда яҳудийлик DOC Бесплатная загрузка Telegram